Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu primenom člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br.72/11...10/23) i utvrdio da je revizija neosnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti niti je drugostepeni sud učinio bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. u vezi sa članom 8. ZPP, na koju tuženi ukazuje revizijom.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tuženi je otac tužilaca. Roditelji tužilaca, GG i tuženi zasnovali su bračnu zajednicu 1974. godine. GG preminula je ...2019. godine. Tuženi je, kao nosilac stanarskog prava predmetni stan dobio na korišćenje, kao radnik SUP-a i pripadnik specijalne jedinice 25.05.1979. godine. Stan je otkupljen u toku trajanja bračne zajednice između GG i tuženog 24.12.2001. godine, kada je tuženi zaključio ugovor o kupoprodaji stana sa Opštinom Vršac, kao prodavcem, kojim je utvrđena cena stana u iznosu od 209.752,84 dinara i ugovoreno plaćanje otkupne cene na 480 mesečnih rata počev od prvog meseca 2002. godine sa početnom mesečnom ratom od 437,00 dinara, s tim da je ugovorena otkupna cena u skladu sa Uputstvom i načinom utvrđivanja otkupne cene („Službeni glasnik RS“, br. 50/94) i Zakonom o stanovanju („Službeni glasnik RS“, br. 46/94). Do dana smrti GG (...2019. godine) isplaćeno je 57 rata, a nakon njene smrti, po opomeni prodavca, tuženi je isplatio preostali iznos od 337.593,96 dinara na ime otkupne cene u korist Grada Vršca. Za kašnjenje i docnju tuženi je objasnio je da je to bilo opravdano zbog teške bolesti supruge, koja je posle dugog lečenja preminula. Rešenjem Osnovnog suda u Vršcu O 789/21 od 07.09.2021. godine, obustavljen je postupak raspravljanja zaostavštine iza pok. GG, biv. iz ..., usled nepostojanja imovine podobne za nasleđivanje.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je odbio kao neosnovan tužbeni zahtev tužilaca, primenom člana 170 stav 1, člana 171 stav 1. i člana 180. Porodičnog zakona, člana 16. Zakona o stambenim odnosima (“Službeni glasnik SRS” br.9/85) i člana 16. i 18. Zakona o stanovanju (“Službeni glasnik RS” br.50/92 sa izmenama i dopunama). Prvostepeni sud je pošao od toga da svojina na predmetnom stanu predstavlja preobražaj ličnog stvarnog prava stanovanja u drugo stvarno pravo – pravo svojine, da je osnov sticanja prava svojine ugovor o otkupu, koji je tuženi zaključio kao nosilac stanarskog prava, koji je rezervisan samo za nosioca stanarskog prava i zakonom određenog kruga lica, shodno članu 16. Zakona o stanovanju, te da kod te vrste ugovora ne važi princip jednake vrednosti uzajamnih davanja, da je otkupna cena propisana zakonom daleko ispod tržišne i da je nosilac stanarskog prava otkupom stana postao vlasnik predmetnog stana kada je zaključio punovažni ugovor o otkupu u smislu člana 18. stav 2. Zakona o stanovanju. Međutim, kako za vreme života supruge tuženog GG nije isplaćena cena za predmetni stan, a kao nosilac prava korišćenja u vreme njene smrti (...2019. godine) je upisan Grad Vršac, kao i da je uvreme njene smrti samo delimično isplaćena cena od strane tuženog, to je prvostepeni sud zaključio da predmetni stan ne ulazi u režim zajedničke imovine supružnika, jer isti u momentu podnošenja tužbe još nije upisan u evidenciji nepokretnosti kao svojina tuženog.

Po oceni Vrhovnog suda, drugostepeni sud je pravilno primenio materijalno pravo, kada je preinačio prvostepenu presudu i delimično usvojio tužbeni zahtev tužilaca.

Pravo svojine na predmetnom stanu, tuženi je stekao po osnovu ugovora o otkupu stana od 24.12.2001. godine, koji je zaključio sa nosiocem prava raspolaganja istog pod uslovima propisanim Zakonom o stanovanju („Službeni glasnik RS“ br. 50/92 ... 99/11). Pravo na otkup stana prema članu 16. Zakona o stanovanju je lično pravo nosioca stanarskog prava, odnosno zakupca stana, koje on može preneti samo na svog bračnog druga i decu (bračnu, vanbračnu, usvojenu i pastorčad), pod uslovima iz stava 2. tog člana. Iz ove zakonske odredbe proizlazi da je pravo na kupovinu stana u društvenoj svojini (otkup stana) lično pravo ustanovljeno u korist određenog kruga lica. Odredbom člana 16. Zakona o stambenim odnosima („Službeni glasnik SRS“, broj 9/85), važećeg u vreme zaključenja braka tuženog i GG propisano je da nosilac stanarskog prava na stanu može biti samo jedno lice, a kada je stanarsko pravo stekao jedan od bračnih drugova koji živi u zajedničkom domaćinstvu nosilac stanarskog prava je drugi bračni drug. S obzirom na to da iz napred navedenog proizlazi da je GG, kao bračnom drugu pripadalo lično pravo na otkup stana u društvenoj svojini, zbog čega, a posebno kod činjenice da je stan otkupljen u toku trajanja bračne zajednice između tuženog i GG, predmetni stan predstavlja njihovu zajedničku imovinu shodno članu 171. stav 1. Porodičnog zakona jer je stečen u toku trajanja njihove bračne zajednice.

Naime, predmetni stan kupljen je u toku trajanja bračne zajednice između tuženog i GG, po osnovu člana 16. Zakona o stanovanju, otkupom stana iz društvene svojine pod posebnim pogodnostima odnosno beneficiranim uslovima, iz čega proizlazi da svojina na predmetnom stanu nije stečena radom supružnika tokom trajanja njihove bračne zajednice već predstavlja transformaciju jednog ličnog prava – prava korišćenja stana u pravo svojine. Osnov tog sticanja je ugovor o kupovini društvenog stana, kao dvostrano teretni pravni posao, a mogućnost zaključenja tog ugovora rezervisana je za nosioca stanarskog prava i zakonom određenog kruga lica. Kupoprodajna cena stana ne formira se pod uslovima ponude i potražnje (tržišna cena), već po posebno propisanim elementima. Otkupom stana u toku trajanja bračne zajednice od strane jednog supružnika, ugovornog nosioca stanarskog prava, pod uslovima iz Zakona o stanovanju, pravo na stan ulazi u režim zajedničke imovine koju su supružnici stekli radom u toku trajanja bračne zajednice u smislu člana 171. stav 1. Porodičnog zakona. Svojina na predmetnom stanu stečena je u toku trajanja bračne zajednice između tuženog i GG. Odredba člana 180. stav 2. navedenog zakona sadrži pretpostavku o jednakim udelima supružnika u zajedničkoj imovini, a veći udeo jednog od supružnika u sticanju zajedničke imovine ostvaruje se pod uslovima propisanim stavom 3. te odredbe. Pretpostavka o jednakim udelima supružnika u sticanju imovine primenjuje se i u slučajevima kada je svojina na stanu u društvenoj odnosno državnoj svojini stečena po stambenim propisima na osnovu kojih se vrši transformacija stanarskog prava u pravo svojine. Predmetni stan stečen je u vreme važenja Zakona o stanovanju pod uslovima propisanim tim zakonom, koji nisu bili tržišni, već po posebno propisanim elementima. U ovom slučaju opšti princip deobe imovine supružnika po kome se udeo određuje prema njihovom doprinosu u sticanju zajedničke imovine nije primenljiv, jer se radi o sticanju prava svojine na stanu koji je otkupljen iz drštvene svojine, što podrazumeva da supružnici na stanu imaju pravo svojine u jednakim delovima u smislu člana 180. stav 2. Porodičnog zakona. Činjenica da je tuženi nakon smrti svoje supruge otplatio preostali deo odnosno veći deo otkupne cene predmetnog stana ne može predstavljati njegov veći doprinos u sticanju svojine na otkupljenom stanu. Sa tih razloga su neosnovani navodi revizije tuženog o pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Imajući u vidu da je predmetni stan kupljen u toku trajanja bračne zajednice između GG i tuženog, po netržišnim uslovima, pa imajući u vidu zakonsku pretpostavku o jednakim udelima bračnih drugova u sticanju zajedničke imovine, pravilan je zaključak drugostepenog suda da zaostavštinu pok. GG čini pravo svojine na ½ predmetnog stana. S obzirom na to da su njeni zakonski naslednici tužioci i tuženi, to shodno članu 9. stav 1. i 2. Zakona o nasleđivanju, svaki naslednik ima pravo na po 1/3 dela njene zaostavštine, što znači da tužioci imaju pravo na po 1/6 dela na predmetnom stanu, kako je to pravilno utvrdio drugostpeni sud.

Sobzirom na napred izneto, primenom člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković