U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Mirjane Andrijašević, predsednika veća, Ivane Rađenović, Vladislave Milićević, Tatjane Miljuš i Vesne Mastilović, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Miroslav Herceg, advokat iz ..., protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi isplate, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 3082/2024 od 31.10.2024. godine, u sednici održanoj 16.07.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

DELIMIČNO SE USVAJA revizija tuženog, PREINAČUJE SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 3082/2024 od 31.10.2024. godine u preinačujućem delu iz stava prvog izreke i drugom izreke (odluci o troškovima drugostepenog postupka), ODBIJA žalba tužioca i POTVRĐUJE presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P 10242/2023 od 13.09.2024. godine u stavovima drugom, četvrtom i petom izreke i ODBIJA zahtev tužioca za naknadu troškova drugostepenog postupka.

NE PRIHVATA SE odlučivanje o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 3082/2024 od 31.10.2024. godine u potvrđujućem delu iz stava prvog izreke i trećem izreke (odluci o troškovima drugostepenog postupka), kao izuzetno dozvoljenoj.

ODBACUJE SE, kao nedozvoljena revizija tuženog izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 3082/2024 od 31.10.2024. godine u potvrđujućem delu iz stava prvog izreke i trećem izreke (odluci o troškovima drugostepenog postupka).

OBAVEZUJE SE tužilac da tuženom naknadi troškove revizijskog postupka u iznosu od 56.342,25 dinara, u roku od 15 dana od dana prijema otpravka presude.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Novom Sadu P 10242/2023 od 13.09.2024. godine, stavom prvim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu isplati iznos od 642.880,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 13.09.2024. godine do isplate. Stavom drugim izreke, odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca preko dosuđenog iznosa do traženog iznosa od 3.888.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od presuđenja do isplate. Stavom trećim izreke, utvrđeno je da je tuženi stekao pravo javne svojine na parceli broj ... KO Veternik u 40/243 delova površine 243 m2 u KO Veternik, upisane kod RGZ SKN Novi Sad I, te je tužilac dužan trpeti da se tuženi sa tim pravom upiše kod nadležne službe za katastar nepokretnosti. Stavom četvrtim izreke, odbijen je zahtev tužioca da se utvrdi da je tuženi stekao pravo javne svojine u 203/243 delova površine 243 m2 u KO Vetretnik upisane kod RGZ SKN Novi Sad I. Stavom petim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka od 231.313,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 3082/2024 od 31.10.2024. godine, stavom prvim izreke, usvojen je žalba tužioca, odbijena žalba tuženog i preinačena prvostepena presuda u pobijanom odbijajućem delu i u delu odluke o troškovima postupka, tako što je obavezan tuženi da tužiocu pored dosuđenog iznosa od 642.880,00 dinara isplati i iznos od 3.245.120,00 dinara, ukupno 3.888.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom na razliku ovih iznosa počev od 13.09.2024. godine i utvrđeno je da je tuženi stekao pravo svojine na još 203/243 delova na parceli broj ... KO Veternik, površine 243 m2 koja se vodi upisana kod RGZ SKN Novi Sad I, što je tužilac dužan trpeti da se tuženi sa tim pravom upiše kao nadležne službe za katastar nepokretnosti. Tužiocu je dosuđeni iznos troškova postupka povišen na iznos od 418.780,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate, a u preostalom delu je potvrđena pravostepena presuda u pobijanom usvajajućem delu. Stavom drugim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu na ime troškova žalbenog postuka isplati 197.552,00 dinara. Stavom trećim izreke, odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o istoj odluči u skladu sa odredbom člana 404. ZPP.

Ispitujući pravnosnažnu presudu u preinačujućem delu i odluci o troškovima postupka primenom člana 408, u vezi sa članom 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, 72/11... 18/20 i 10/23 – drugi zakon), Vrhovni sud je ocenio da je revizija tuženog dozvoljena i u tom delu osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je vlasnik parcele broj ..., površine 243 m2 KO Veternik, poljoprivredno zemljište, po kulturi njiva treće klase. Prema Planu generalne regulacije naseljenog mesta Veternik (,,Sl. list Grada Novog Sada“, br. 27/15...32/22) i Plana detaljne regulacije planiranog za poslovanje sekundarnog i tercijalnog sektora, severoistočno od planirane obilaznice u Veterniku (,,Sl. list Grada Novog Sada“, br. 5/22), predmetna parcela broj ..., površine 243 m2 KO Veternik, celom površinom namenjena je za saobraćajnu i javnu površinu – regulaciju ul. ... . Prema faktičkom stanju, predmetna parcela je privedena planskoj nameni u površini od 40,18 m2, koristi se kao deo saobraćajnice pod asfaltom, tucanikom i zelenom površinom uz kolovoz. Preostali deo predmetne parcele u površini od 202,82 m2 nije priveden svojoj planskoj nameni, i koristi se kao poljoprivredno zemljište koje se obrađuje. Nalazom i mišljenjem veštaka građevinske struke utvrđena je tržišna vrednost 1m2 gradskog građevinskog zemljišta predmetne parcela od 16.000,00 dinara, tako da tržišna vrednost predmetne parele ukupne površine 243m2 iznosi 3.888.000,00, a vrednost dela iste parceleu koja je privedena nameni u površini od 40,18m2 iznosi 642.880,00 dinara. Postupak eksproprijacije za predmetnu parcelu nije vođen, nije doneta odluka o oduzimanju zemljišta, niti o određivanju naknade za oduzeto zemljište, a tužiocu nije isplaćena naknada za faktički oduzeto zemljište.

Na osnovu utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom člana 58. Ustava Republike Srbije, Protokola 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda ocenio da je osnovan tužbeni zahtev tužioca za deo predmetne parcele u površini od 40,18 m2 koji je priveden nameni određenoj planskim aktima tuženog, po kom osnovu je postalo dobro u opštoj upotrebi i u javnoj svojini i u tom delu je usvojen tužbeni zahtev. U odnosu na deo iste parcele u površini od 203 m2 koji nije priveden nameni, tužbeni zahtev ocenjen je kao neosnovan, s obzirom na to da se koristi za poljoprivrednu proizvodnju, te da tužilac nije dokazao u čemu se ogleda njegovo ograničenje raspolaganja imovinom na celokupnoj površini parcele, zbog čega je u tom delu odbijen tužbeni zahtev.

Nasutrot stanovištu prvostepenog suda, drugostepeni su je preinačio prvostepenu presudu u odbijajućem delu, a odbio žalbu tuženog u potvrđujućem delu, nalazeći da je tužilac, kao vlasnik predmetne parcele, usled propusta nosioca javne vlasti u realizaciji donetih planskih akata i preduzetih faktičkih radnji, da pokrene i sprovede odgovarajući postupak i imaocu svojinskog prava isplati tržišnu vrednost nepokretnosti, onemogućen da u punom obimu ostvaruje svojinska ovlašćenja na predmetnoj parceli. Pri tome, činjenica da je od predmetne parcele, koja je planirana za površinu javne namene - ulicu, priveden nameni utvrđeni deo parcle, nije od značaja na pravo tužioca da mu tuženi isplati tržišnu vrednost za celokupnu površinu navedenih parcela, jer je onemogućen da ostvaruje svojinska ovlašćenja na zemljištu čiji je vlasnik, što predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine, a koja opravdava dosudu novčane naknade u visini tržišne vrednosti parcele u celini.

Po stanovištu Vrhovnog suda, osnovano se revizijom tuženog ukazuje da je drugostepeni sud pogrešno primenio materijalno pravo kada je obavezao tuženog da u celosti isplati naknadu za predmetnu parcelu.

Odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije, propisano je da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1), da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2). Saglasno navedenom, dozvoljeno oduzimanje prava svojine koje ne predstavlja povredu prava na imovinu postoji samo kada su kumulativno ispunjena dva uslova: da je učinjeno u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može da bude niža od tržišne.

Članom 1. stavom 1. Protokola 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, garantuje se zaštita imovine i propisano je da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine, da niko ne može biti lišen svoje imovine osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava. Stavom 2. istog člana propisano je da prethodne odredbe ni na koji način ne utiču na pravo države da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu sa opštim interesima ili da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina ili kazni.

Odredbom člana 2. stav 6. Zakona o planiranju i izgradnji („Sl. glasnik RS“, br. 72/2009...89/2018), koji je bio snazi u vreme usvajanja Plana generalne regulacije naseljenog mesta Veternik (,,Sl. list Grada Novog Sada“, br. 27/15...32/22) propisano je da je površina javne namene prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina, za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i drugo).

Prema članu 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 72/11... 95/2018), dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su, kao takve, određene zakonom (javni putevi, javne pruge, most i tunel na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i drugo). Prema stavu 10. istog člana, dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev puteva drugog reda koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koji nisu deo autoputa ili državnog puta prvog i drugog reda) i trgova i javnih površina koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalaze.

U konkretnom slučaju, predmetna parcela na kojoj je tužilac nosilac prava svojine, prema urbanističkim planskim dokumentima tuženog Grada Novog Sada predviđena je za površinu javne namene – regulaciju ulice ... . Prema faktičkom stanju sporna parcela je privedena planskoj nameni u površini od 40,18 m2 koristi se kao deo saobraćajnice pod asfaltom, tucanikom i zelenom površinom uz kolovoz, dok preostali deo predmetne parcele u površini od 202,82 m2 faktički nije oduzeta od tužioca, niti je privedena svojoj planskoj nameni i koristi se kao poljoprivredno zemljište koje se obrađuje.

Time što je predmetna parcele obuhvaćena planskim dokumentom njena postojeća namena i promena titulara stvarnog prava se ne menja po automatizmu, niti je zbog činjenice da je planski akt donet, sporno zemljište postalo javna svojina. Postupak oduzimanja zemljišta nije sproveden na način propisan Zakonom o eksproprijaciji, niti je zemljište faktički oduzeto od tužioca u površini od 202,82 m2 i u tom delu privedeno nameni predviđenoj planskim aktima. U takvoj situaciji, za promenu oblika svojine iz privatne u javnu i isplatu tražene novčane naknade u visini tržišne vrednosti zemljišta kao za oduzeto pravo svojine, nije dovoljno samo da je ono planskim aktima jedinice lokalne samouprave određeno za javnu površinu, već je nužno da je zemljište i neposredno oduzeto i da se koristi kao javna površina, čime bi vlasnik bio onemogućen da na njemu ostvaruje vlasnička prava u punom obimu, što ovde nije slučaj.

Predmetni deo parcele u navedenoj površini od u površini od 202,82 m2 nije faktički na licu mesta priveden nameni predviđenoj planskim aktima, jer se taj deo parele ne koriste kao ulica - javni put, niti je tužilac deposediran na tom spornom delu nepokretnosti koji se koristi se kao poljoprivredno zemljište koje se obrađuje.

Navedeni deo predmetne parcele još uvek ne predstavlja površinu javne namene zbog čega bi tuženi bio u obavezi da tužiocu isplati njegovu tržišnu vrednost, a planski akt koji nije faktički sproveden, ne može biti ni osnov sticanja prava javne svojine tuženog.

Tuženi ima funkciju urbanističkog planiranja građevinskog područja i donošenja prostornih planova, ali za isplatu naknade po osnovu oduzimanja prava svojine i garantovanog prava na imovinu sama činjenica donošenja planskih akata ne može se smatrati privođenjem zemljišta nameni, jer se tek sprovođenjem zakonske procedure za oduzimanje zemljišta ili neposrednim oduzimanjem i lišavanjem vlasnika da zemljište koristi u punom obimu svojih vlasničkih ovlašćenja, stiču uslovi za isplatu tržišne naknade i obavezu tuženog da sprovede postupak parcelacije i izvrši upis svog prava svojine.

Sledom izloženog, po stanovištu Vrhovnog suda ne može se prihvatiti ocena drugostepenog suda da je zbog postojanja planskih rešenja pravo svojine tužioca u toj meri ograničeno da vodi obavezi javne vlasti da mu isplati tržišnu vrednost nepokretnosti i za površinu koja nije faktički privedena planiranoj nameni. Imajući u vidu navedeno, pravo tužioca na isplatu navedene naknade u visini tržišne vrednosti zemljišta od 3.245.120,00 dinara za deo predmetne parcele broj ... KO Veternik u (preostaloj) površini od 202,82 m2 m2 koja se u tom delu ne koriste kao javna površina, može nastati tek u momentu kada joj tuženi zemljište faktički oduzme i privede nameni. Iz iznetih razloga, Vrhovni sud je preinačio drugostepenu odluku, odbio žalbu tužioca i potvrdio prvostepenu presudu u odbijajućem delu tužbenog zahteva.

Kako je povodom revizije tužene, preinačena pobijana drugostepena presuda i odbijena žalba tužioca, to je drugostepena presuda preinačena i u pogledu odluke o troškovima tako što je potvrđena odluka o troškovima postupka sadržana u izreci prvostepene presude i odbijen zahtev tužioca za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Na osnovu člana 416. stav 1. ZPP odlučeno je ako u stasvu prvom izreke.

Primenom člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“ br. 72/11, 55/14, 87/18 i 18/20), posebna revizija je izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja se ne bi mogla pobijati revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno razmotriti pravna pitanja od opšteg interesa ili u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i kada je potrebno novo tumačenje prava. Prema stavu 2. istog člana, o dozvoljenosti i osnovanosti revizije iz stava 1. ovog člana odlučuje Vrhovni kasacioni sud u veću od pet sudija.

Odlučujući o dozvoljenosti revizije tužene na osnovu člana 404. stav 2. ZPP, izjavljene protiv drugostepene presude u potvrđujućem delu, Vrhovni sud je našao da nisu ispunjeni uslovi za odlučivanje o reviziji kao izuzetno dozvoljenoj u smislu člana 404. stav 1. ZPP. Predmatna katastarska parcela broj ... KO Veternik, na kojoj je tužilac nosilac prava svojine, prema urbanističkim planskim dokumentima tuženog Grada Novog Sada predviđena je za površinu javne namene – regulaciju ulice ..., a prema faktičkom stanju deo te parcele u površini od 40,18 m2 faktički je priveden nameni predviđenoj tim planskim aktom i koristi se kao javni put u naselju, kao javno dobro u opštoj upotrebi i u svojini je jedinice lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalaze. Na taj način izvršena je tzv. faktička eksproprijacija, koja i nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrastrukturni i drugi objekti u javnom interesu, iako ne postoji rešenje o eksproprijaciji zemljišta, odnosno njegovom izuzimanju iz poseda i bez dokaza o isplaćenoj naknadi. Kod takvog utvrđenja, o pravu tužioca i visini tražene naknade, sudovi su odlučili uz pravilnu primenu materijalnog prava u smislu odredaba člana 58. Ustava Republike Srbije, Protokola 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, koje je u skladu sa pravnim shvatanjem izraženim kroz odluke Vrhovnog suda u kojima je odlučivano o istovetnim zahtevima tužilaca, sa istim ili sličnim činjeničnim stanjem i pravnim osnovom, zbog čega u konkretnom slučaju ne postoji potreba za razmatranjem pravnih pitanja od opšteg interesa ili u interesu ravnopravnosti građana, kao ni potreba ujednačavanja sudske prakse ili novog tumačenja prava.

Iz navedenog razloga, odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Ispitujući dozvoljenost revizije u smislu člana 410. stav 2. tačka 5. ZPP, Vrhovni sud je našao da revizija tužene u pobijanom potvrđujućem delu nije dozvoljena.

Odredbom člana 403. stav 3. ZPP, propisano je da revizija nije dozvoljena u imovinskopravnim sporovima ako vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivvrednost 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe.

Tužba u ovoj pravnoj stvari podneta je 27.11.2023. godine, a vrednost predmeta spora pobijanog dela je 642.880,00 dinara.

Imajući u vidu da se u konkretnom slučaju radi o imovinsko-pravnom sporu koji se odnosi na novčano potraživanje, u kome vrednost predmeta spora pobijanog dela pravnosnažne presude očigledno ne prelazi dinarsku protivvrednost 40.000 evra prema srednjem kursu NBS na dan preinačenja tužbe, to je Vrhovni sud našao da je revizija tužene nedozvoljena, primenom odredbe člana 403. stav 3. ZPP.

Sa napred navedenih razloga, primenom člana 413. ZPP odlučeno je kao u stavu trećem izreke.

Tuženi je delimično uspeo u postupku po reviziji, pa mu na osnovu članova 153. stav 2, 154. stav 2. i 163. stav 2. ZPP, pripada srazmerno opredeljen deo troškova na ime sastava revizije, prema važećoj advokatskoj tarifi u vreme preduzimanja te radnje, u iznosu od 56.342,25 dinara.

Primenom člana 165. stavovi 1. i 2. ZPP, odlueno je kao u stavu četvrtom izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković