Po oceni Vrhovnog suda, posebna revizija predlagača u ovoj pravnoj stvari je dozvoljena radi ujednačavanja sudske prakse, zbog čega je na osnovu člana 404. ZPP u vezi članova 27. stav 2. i 30. stav 2. ZVP, odlučeno kao u prvom stavu izreke.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 408. ZPP, u vezi člana 30. stav 2. ZVP, Vrhovni sud je našao da je revizija predlagača osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnim rešenjem Odeljenja za urbanizam i građenje Opštinske uprave Opštine Ruma br. 465-239-1/2023 od 29.11.2023. godine eksproprisana je parcela ... KO ... u površini od 1ha 04a 68m2, susvojina predlagača sa određenim idealnim udelima. Eksproprijacija je izvršena radi izgradnje podsistema za navodnjavanje „...“. Predmetna parcela je u katastru nepokretnosti upisana kao poljoprivredno zemljište - njiva III klase. Po proceni Poreske uprave, njena tržišna vrednost iznosi 120,00 dinara po 1m2, a po nalazu veštaka 357,00 dinara po 1m2. Na eksproprisanom zemljištu postojali su biljni zasadi, čija tržišna vrednost iznosi 145.819,00 dinara.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je odredio naknadu za eksproprisanu parcelu u visini tržišne vrednosti poljoprivrednog zemljišta, utvrđene nalazom veštaka. Odluku o određivanju visine naknade taj sud je zasnovao na odredbama članova 41. stav 2. i 42. Zakona o eksproprijaciji, sa obrazloženjem da je vezan pravnosnažnim rešenjem o eksproprijaciji i nije ovlašćen da u postupku određivanja naknade preispituje vrstu i namenu eksproprisanog zemljišta. S tim u vezi, prvostepeni sud se pozvao i na odredbu člana 88. stav 10. Zakona o planiranju i izgradnji, s obzirom da predlagači nisu dokazali da se naknada ima odrediti u visini tržišne vrednosti građevinskog zemljišta jer je podnet zahtev za izdavanje građevinske dozvole u cilju provođenja zemljišta nameni.

Drugostepeni sud je odbio žalbu predlagača i potvrdio prvostepeno rešenje. Po stanovištu tog suda, novčana naknada za eksproprisanu parcelu određena je pravilnom primenom materijalnog prava, zbog čega nisu prihvaćeni žalbeni navodi da je naknadu trebalo odrediti u visini tržišne vrednosti građevinskog zemljišta, jer je ona u vreme oduzimanja bila poljoprivredno zemljište.

Po oceni Vrhovnog suda, materijalno pravo u ovoj pravnoj stvari je pogrešno primenjeno, zbog čega je činjenično stanje nepotpuno utvrđeno.

Odredbom člana 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji propisano je da se naknada za poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje u novcu, prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drugačije propisano.

Prema članu 2. stav 1. Zakona o poljoprivredom zemljištu („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 62/06 ... 95/18), poljoprivredno zemljište je ono zemljište koje se koristi za poljoprivrednu proizvodnju (njive, vrtovi, voćnjaci, vinogradi, livade, pašnjaci, ribnjaci, trstici i močvare), kao i zemljište koje se može privesti nameni za poljoprivrednu proizvodnju. Odredbom člana 3. tog zakona propisano je da se poljoprivredno zemljište, koje je u skladu sa posebnim zakonom određeno kao građevinsko zemljište, do njegovog privođenja nameni koristi za poljoprivrednu proizvodnju.

Odredbom člana 82. Zakona o planiranju i izgradnji propisano je da je građevinsko zemljište ono koje je određeno zakonom ili planskim dokumentom za izgradnju i korišćenje objekata, kao i zemljište na kojem su izgrađeni objekti u skladu sa zakonom. Prema članu 88. ovog zakona, kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog dokumenta je dužan da u roku od 15 dana od stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove državnog premera i katastra dostavi planski dokument koji sadrži popis katastarskih parcela kojima je promenjena namena, ili opis granice planskog dokumenta sa popisom katastarskih parcela, sa odgovarajućim grafičkim prikazom (stav 1); organ nadležan za poslove državnog premera i katastra u roku od 15 dana po dobijanju akta iz stava 1. tog člana, rešenjem provodi nastalu promenu i stavlja zabeležbu o obavezi plaćanja naknade za promenu namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u bazu podataka katastra nepokretnosti za koje se izdaje list nepokretnosti (stav 2); od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa tim zakonom (stav 9).

U ovom slučaju eksproprijacija parcele u susvojini predlagača izvršena je radi izgradnje podsistema za nvaodnjavanje, na osnovu Plana detaljne regulacije za podsistem za navodnjavanje Srem - deo regionalnog sistema za navodnjavanje Srema („Službeni list Grada Sremska Mitrovica“ broj 28/20 i „„Službeni list opština Srema“ broj 39/20). Stupanjem na snagu označenog Planskog akta, koji obuhvata i predmetnu parcelu, ona je u smislu navedenih odredbi Zakona o planiranju i izgradnji postala građevinsko zemljište, bez obzira što takva promena njene namene nije provedena u katastru nepokretnosti - propustom donosioca Planskog akta da postupi po članu 88. stav 1. navedenog zakona, ili propustom organa nadležnog za poslove državnog premera i katastra da postupi u skladu sa stavom 2. tog člana.

Sledstveno izloženom, eksproprisano zemljište je po nameni građevinsko zemljište, određeno Planskim aktom koji je donet i stupio na snagu pre pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji. Zbog toga predlagači u odnosu na to zemljište, saglasno članu 88. stav 9. Zakona o planiranju i izgradnji, ostvaruju sva prava vlasnika građevinskog zemljišta, pa i pravo na naknadu u visini njegove tržišne vrednosti.

Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 62 od 27.07.2023. godine), koji je stupio na snagu osmog dana od dana objavljivanja, izmenjen je i dopunjen član 88. tog zakona. Noveliranim zaknom je u označenom članu, posle stava 9. dodat stav 10. Dodatim stavom propisano je da se izuzetno od odredbe stava 9. tog člana, u slučaju da bude pokrenut postupak eksproprijacije zemljišta kome je promenjena namena, za potrebe izgradnje linijskog infrastrukturnog objekta za koji je utvrđeno da je od posebnog značaja za Republiku Srbiju, naknada za eksproprijaciju određuje kao za poljoprivredno zemljište, odnosno šumu i šumsko zemljište, s obzirom na to da se isto koristi i smatra poljoprivrednim, odnosno šumskim zemljištem sve do podnošenja zahteva za izdavanje građevinske dozvole u cilju provođenja zemljišta nameni. Izmenjenim stavom 10, koji je postao stav 11, propisano je da Vlada, na predlog ministarstva nadležnog za poslove građevinarstva, utvrđuje projekte za izgradnju objekata od značaja, odnosno od posebnog značaja za Republiku Srbiju.

Za primenu novelirane odredbe člana 88. Zakona o planiranju i izgradnji u ovoj pravnoj stvari neophoidno je utvrditi kada je pokrenut postupak eksproprijacije - podnet predlog za eksproprijaciju (član 25. stav 1. Zakona o ekpsproprijaciji) i da li je eksproprijacija predmetne parcele izvršena za potrebe izgradnje linijskog infrastrukturnog objekta (član 2. stav 1. tačka 32. Zakona o planiranju i izgradnji) za koji je odlukom Vlade, na predlog nadležnog ministarstva, utvrđeno da je od posebnog značaja za Republiku Srbiju. Te činjenice su bitne za odluku o visini naknade – da li će se naknada za eksproprisanu parcelu, koja je pre donošenja rešenja o eksproprijaciji postala građevinsko zemljište, odrediti u visini tržišne vrednosti poljoprivrednog zemljišta jer je eksproprijacija izvršena za potrebe izgradnje linijskog infrastrukturnog objekta koji je od posebnog značaja za Republiku Srbiju, u postupku eksproprijacije koji je pokrenut pre stupanja na snagu noveliranog Zakona o planiranju i izgradnji. Te činjenice sud u vanparničnom postupku utvrđuje po službenoj dužnosti, saglasno članu 136. stav 1. ZVP.

Iz tih razloga, oba nižestepena rešenja su ukinuta u pogledu odluke o naknadi za eksproprisano zemljište, ali samo u delu preko dosuđenih iznosa (nema osnova da se rešenja ukinu u celini, jer je prema članu 310. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima poverilac dužan da primi delimično ispunjenje novčane obaveze, osim ako ima poseban interes da ga odbije) i u tom delu predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

U ponovljenom suđenju prvostepeni sud će utvrditi činjenice bitne za pravilnu primenu člana 42. stav 1. u vezi sa članom 41. stav 1. Zakona o eksproprijaciji i člana 88. stav 1, 2, 9. i 10. Zakona o planiranju i izgradnji, i u zavisnosti od toga odlučiti o zahtevu predlagača da im se naknada za eksproprisanu parcelu odedi u visini tržišne vrednosti građevinskog zemljišta, u kom slučaju će u naknadu uračunati već određeni iznos naknade kao delimično ispunjenje obaveze protivnika predlagača.

Ukinuta je i odluka o troškovima postupka jer zavisi od ishoda ove pravne stvari.

Sa svega navedenog, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP u vezi člana 30. stav 2. ZVP, odlučeno je kao u drugom stavu izreke.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković