Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilja je blagovremeno, preko punomoćnika advokata, uložila reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Odgovor na reviziju nije dat.

Ispitujući pobijanu presudu u granicama određenim odredbom člana 408. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je ocenio da je revizija osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena apsolutno bitna povreda iz odredbe člana 374. stav 2. Zakona o parničnom postupku na koju ovaj sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema činjeničnom utvrđenju prvostepenog suda, presudom Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici P2 1/24 od 10.10.2024. godine razveden je brak parničnih stranaka, a zajednička maloletna deca VV, GG i DD poverena su na samostalno vršenje roditeljskog prava majci, te je uređen način održavanja ličnih odnosa dece sa ocem. U vreme postojanja zajednice života parnične stranke su živele u porodičnoj kući u ... koja se nalazi u njihovom suvlasništvu. U septembru 2023. godine zajednica je faktički prestala da postoji jer se tužilja sa troje maloletne dece preselila u porodičnu kuću svoje majke, gde i sada živi sa decom. Reč je o spratnoj kući površine u osnovi 66 m2, koja se sastoji od dve sobe, dnevne sobe, kuhinje, kupatila i terase u prizemlju i dve sobe koje se nalaze u potkrovlju, ali još uvek nisu uslovne za upotrebu. Tužilja, osim pomenutog suvlasničkog dela na kući na kojoj se traži pravo stanovanja, ima i garsonjeru površine 34 m2, u ... . U stanu se nalazi zakupac. Stan se sastoji od kupatila i jedne sobe sa kuhinjom. Najstarije dete parničnih stranaka, VV, rođen je ...2011. godine, GG ...2015. godine, a DD ....2018. godine. Dvoje starije dece su učenici osnovne škole, dok najmlađi DD pohađa predškolsku ustanovu. Osnovna škola čiji su učenici maloletni VV i GG nalazi se u neposrednoj blizini porodične kuće u kojoj su živeli sa roditeljima. Porodična kuća na kojoj tužilja traži pravo stanovanja u površini je od 88 m2, sastoji se od dnevne sobe, kuhinje, kupatila i tri spavaće sobe. U dvorištu kuće nalazi se garaža površine od oko 15 m2.

Pre faktičkog prekida bračne zajednice odnosi među strankama su ozbiljno i trajno bili poremećeni zbog čega je tuženom izrečena mera zaštite od nasilja u porodici u odnosu na tužilju, a nakon formalnog razvoda braka, rešenjem prvostepenog suda od 28.04.2024. godine, tuženom je izrečena mera zaštite od nasilja u porodici i u odnosu na maloletnu decu te mu je naloženo da 30 dana ne kontaktira i ne prilazi deci. Viđanje dece sa ocem se odvija po uređenom modelu s tim što deca povremeno traže da se pre isteka vremena za viđenje vrate u majčino domaćinstvo.

Polazeći od ovako utvrđenih činjenica prvostepeni sud je, primenom odredbe člana 194. Porodičnog zakona, utvrdio pravo stanovanja uz obrazloženje da stan koji tužilja ima u svojini ne može se smatrati odgovarajućim za stanovanje četvoročlane porodice, pre svega zbog površine od 34 m2, te u njega ne mogu stati svi potrebni sadržaji uobičajeni za decu školskog uzrasta (kreveti, radni stolovi, prostor za garderobu). Zbog toga je u interesu maloletne dece da nastave da žive sa majkom u porodičnoj kući koja za njih ima značenje doma i koja se nalazi u blizini objekta koji su sedište njihovih svakodnevnih aktivnosti, odnosno škole i predškolske ustanove. Stanovište je prvostepenog suda da prihvatanje zahteva za pravo stanovanja ne predstavlja očiglednu nepravdu za tuženog, jer je u konkretnom slučaju od većeg značaja interes dece, o kom je gore bilo reči, od interesa tuženog koji nema rešeno stambeno pitanje.

Drugostepeni sud ne prihvata izraženi materijalnopravni zaključak.

Polazeći od odredbe člana 194. stav 1. Porodičnog zakona zaključuje da je nesumnjivo utvrđeno da tužilja ima u svojini stan u istom naseljenom mestu u kome se nalazi njeno i prebivalište dece, da je nesporno reč o useljivom stanu jer u njemu aktivno živi zakupac, da je uslov za utvrđenje prava stanovanja da roditelj koji vrši roditeljako pravo nema pravo svojine na useljivom stanu, a taj uslov nije ispunjen. Stoga prvostepenu presudu preinačava i tužbeni zahtev odbija.

Vrhovni sud nalazi da se odluka drugostepenog suda ne može prihvatiti.

Odredbom člana 194. Porodičnog zakona regulisano je pravo stanovanja (habitatio) tako što je propisano da dete i roditelj koji vrši roditeljsko pravo imaju pravo stanovanja na stanu čiji je vlasnik drugi roditelj deteta ako dete i roditelj koji vrši roditeljsko pravo nemaju pravo svojine na useljivom stanu (stav 1.), da pravo stanovanja traje do punoletstva deteta (stav 2.) i da nemaju pravo stanovanja dete i roditelj ako bi prihvatanje njihovog zahteva za pravo stanovanja predstavljalo očiglednu nepravdu za drugog roditelja (stav 3.).

Pravo stanovanja – habitacija, lična je službenost iz korpusa dečijih prava koje je ustanovljeno u cilju egzistencijalne zaštite deteta, radi zbrinjavanja deteta i u interesu roditelja koji vrši roditeljsko pravo. Suština, odnosno cilj zakonske odredbe je da se obezbedi ostvarivanje prava na dom u poznatom okruženju, bez obzira na to ko je vlasnik nekretnine. Nije isključena mogućnost da se pravo stanovanja ustanovi i na stanu koji je u vlasništvu oba roditelja dece, a kao lična službenost nedeljiva je, što znači da tereti celo poslužno dobro. Jeste zakonski uslov za određivanje prava stanovanja da roditelj i dete nemaju pravo svojine na drugom ''useljivom stanu''. Drugostepeni sud pod takvim stanom podrazumeva, očigledno, stan koji u fizičkom smislu ispunjava uslov useljivosti, bez ulaženja u pitanje da li konkretan stan zadovoljava, funkcionalno, potrebe porodice.

Po shvatanju Vrhovnog suda useljiv stan ne znači bilo kakav ''krov nad glavom“ već stan koji ispunjava minimum uslova za život konkretne porodice. Garsonjera za četvoro, roditelja koji vrši roditeljsko pravo i troje dece, pa iako su svi istog pola, objektivno ne ispunjava osnovne stambene potrebe, budući da i deca različitog uzrasta, naročito školskog, imaju pravo na minimalni prostor za učenje i privatnost. Preseljenje dece u značajno manji prostor od onog koji odgovara njihovom broju predstavljalo bi narušavanje najboljeg interesa deteta a taj interes je primarni standard. Svakako se ne može očekivati da deca trpe posledice razvoda i narušenih međusobnih odnosa roditelja drastičnim padom životnog standarda.

Na navedeno ne utiče činjenica da tužilja trenutno živi kod svoje majke budući da zakonodavac nije predvideo da se ovo pravo, pravo stanovanja u korist deteta, može ustanoviti na teret nekog drugog lica osim roditelja, upravo kako bi se detetu obezbedila egzistancijalna zaštita i zbrinjavanje do punoletstva na teret roditelja koji i imaju primarnu dužnost staranja o detetu, u smislu člana 68. stav 1. Porodičnog zakona. Standard ''adekvatnog stanovanja'', inače, definiše i Evropska socijalna povelja („Službeni glasnik RS – Međunarodni ugovori“, br. 42/09).

Najzad u toku postupku tuženi nije dokazao da bi ovo ustanovljeno pravo za njega predstavljalo očiglednu nepravdu.

Kako je drugostepeni sud odluku doneo pogrešnom primenom materijalnog prava i to čl. 194 Porodičnog zakona, Vrhovni sud je primenom odredbe čl. 416 st. 1 Zakona o parničnom postupku odlučio kao u izreci.

Odluka o troškovima postupka doneta je primenom odredbe čl. 163 st. 1 i čl. 165 st. 2 Zakona o parničnom postupku te su tužilji dosuđeni troškovi za sastav revizije po AT.

Predsednik veća-sudija,

Tatjana Matković Stefanović,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković