U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Gordane Komnenić, predsednika veća, dr Ilije Zindovića, Marije Terzić, Dobrile Strajina i Dragane Mirosavljević, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., selo ..., koga zastupa punomoćnik Aleksandra Kalić, advokat iz ..., protiv tužene Republike Srbije – Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja, koju zastupa Državno pravobranilaštvo sa sedištem u Beogradu, radi naknade štete, odlučujući o reviziji tužene izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 6323/24 od 04.12.2024. godine, u sednici održanoj 10.06.2026. godine, doneo je

P R E S U D U

DOZVOLJAVA SE odlučivanje o reviziji tužene izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 6323/24 od 04.12.2024. godine.

DELIMIČNO SE USVAJA revizija tužene i PREINAČUJU presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž 6323/24 od 04.12.2024. godine u stavu prvom izreke u delu koji je potvrđena presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P 1265/23 od 10.09.2024. godine u stavu drugom izreke u delu kojim je tužena obavezana da tužiocu naknadi šteteu za period od januara 2021. godine do 31.03.2024. godine, stavu drugom i stavu trećem izreke i presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P 1265/23 od 10.09.2024. godine u stavu drugom izreke u delu kojim je tužena obavezana da tužiocu naknadi štetu u istom periodu, i u stavu trećem izreke tako što se ODBIJA kao neosnovan, tužbeni zahtev tužioca AA iz ..., selo ..., u delu kojim je tražio da se obaveže tužena Republika Srbija – Ministarstvo za rad, zapošljavanja, boračka i socijalna pitanja da mu na ime naknade štete zbog neisplaćenih iznosa na ime mesečnih novčanih primanja za period od januara 2021. godine zaključno sa martom 2024. godine isplati mesečne iznose sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog pojedinačnog iznosa do isplate kako je bliže određeno u stavu drugom izreke prvostepene presude, i određuje da svaka stranka snosi svoje troškove postupka.

U preostalom delu revizija tužene se ODBIJA kao neosnovana.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P 1265/23 od 10.09.2024. godine, stavom prvim izreke, dozvoljeno je objektivno preinačenje tužbe po podnesku tužioca od 14.05.2024. godine. Stavom drugim izreke usvojen je tužbeni zahtev tužioca AA iz ..., pa je obavezana tužena Republika Srbija – Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja da tužiocu na ime naknade štete zbog neisplaćenih iznosa na ime mesečnih novčanih primanja za period od 01.10.2020. godine do dana 31.03.2024. godine isplati ukupan iznos od 1.245.094,73 dinara, opredeljena po mesecima, sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog pojedinačnog iznosa do isplate, kako je bliže određeno u ovom stavu izreke. Stavom trećim izreke obavezana je tužena da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 117.375,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate. Stavom četvrtim izreke odbijen je zahtev tužioca u delu kojim je tražio da se obaveže tuženi da tužiocu na dosuđeni iznos troškova postupka od 117.375,00 dinara isplati zakonsku zateznu kamatu počev od dana presuđenja pa do dana nastupanja izvršnosti presude, kao neosnovan. Stavom petim izreke oslobođen je tužilac obaveze plaćanja sudskih taksi u ovom postupku.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 6323/24 od 04.12.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužene i potvrđena prvostepena presuda u stavu prvom i stavu drugom izreke. Stavom drugim izreke preinačeno je rešenje o troškovima postupka, sadržano u stavu trećem izreke prvostepene presude, tako što je obavezana tužena da tužiocu, pored iznosa parničnih troškova dosuđenih tih stavom u iznosu od 117.375,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude pa do isplate, isplati i iznos od još 16.875,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate. Stavom trećim izreke obavezana je tužena da tužiocu naknadi troškove drugostepenog postupka  u iznosu od 16.875,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužena je blagovremeno izjavila reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o reviziji odluči kao izuzetno dozvoljenoj, na osnovu člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Odlučujući o dozvoljenosti revizije na osnovu člana 404. stav 2. Zakona o parničnom postupku („Sl. glasnik RS“ br. 72/11...10/23), Vrhovni sud je utvrdio da su ispunjeni uslovi iz stava 1. istog člana da se dozvoli odlučivanje o posebnoj reviziji tužene, radi ujednačavanja sudske prakse, pa je odlučio kao u stavu prvom izreke.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je ocenio da je revizija delimično osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužiocu je rešenjem Republike Srbije – AP Kosovo i Metohija, SO ..., Odeljenje za neprivredne delatnosti i opštu upravu broj 580-3331/95 od 22.08.1995. godine priznato svojstvo mirnodopskog vojnog invalida VI grupe sa 60% trajnog invaliditeta počev od 01.05.1995. godine pa ubuduće, dok postoje zakonski uslovi, i to u mesečnom iznosu od 119,40 dinara. Invalidnina je tužiocu isplaćivana do 01.04.1999. godine, kada je tužena obustavila isplatu bez donošenja posebnog rešenja o prestanku prava i obustavi isplate. Na osnovu nalaza i mišljenja veštaka ekonomsko finansijske struke utvrđena je visina pojedinačnih mesečnih iznosa neisplaćene invalidnine za period od 01.10.2020. godine do 31.03.2024. godine u ukupnom iznosu od 1.245.094,37 dinara.

Imajući u vidu ovako utvrđeno činjenično stanje nižestepeni sudovi su usvojili tužbeni zahtev i obavezali tuženu da tužiocu naknadi štetu u visini neisplaćenih invalidnina za ceo utuženi period primenom članova 154. stav 1. 155. i 172. Zakona o obligacionim odnosima  u vezi sa članovima 5, 34. i 37. stav 2. Zakona o pravima boraca, vojnih invalida i članova njihovih porodica  („Službeni glasnik SRS“ br. 54/89), važećeg u vreme donošenja rešenja od 22.08.1995. godine.

Prema oceni Vrhovnog suda, stanovište nižestepenih sudova delimično je zasnovano na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Pravilan je činjenično pravni zaključak nižestepenih sudova da je pravo na ličnu invalidninu stečeno pravo tužioca, a da tužena na kojoj je teret dokazivanja u smislu člana 231. ZPP, nije dokazala u ovom postupku da su se stekli uslovi za ukidanje ovih prava tužioca usled nepostojanja zakonskih uslova za njihovo dalje ostvarenje, a koja su postojala u vreme donošenja rešenja kojim su navedena prava priznata, sve do 01.01.2021. godine. S obzirom da je nadležni organ tužene samoinicijativno prestao da isplaćuje tužiocu ličnu invalidninu bez donošenja rešenja o prestanku ovih prava i obustavi isplate, pravilno je stanovište nižestepenih sudova da je takvim nezakonitim postupanjem tužiocu naneta materijalna šteta u visini neisplaćenih iznosa invalidnine, za koje je odgovorna tužena na osnovu člana 172. stav 1. ZOO.

Iz navedenih razloga, Vrhovni sud je primenom člana 414. stav 1. ZPP odbio reviziju kao neosnovanu u delu pravosnažne odluke kojim je tužiocu dosuđena tražena naknada štete za period oktobar, novembar i decembar 2020. godine i odlučio kao u stavu trećem izreke ove presude.

Međutim, za period počev od januara 2021. godine pa nadalje, prema oceni Vrhovnog suda, stanovište nižestepenih sudova zasnovano je na pogrešnoj primeni materijalnog prava, na šta se osnovano ukazuje revizijom.

Isplata prava priznatih rešenjima donetim po propisima koji su, odredbom člana 3. stav 1. Ustavnog zakona o izmenama i dopunama Ustavnog zakona za sprovođenje Ustava Republike Srbije (''Službeni glasnik RS'', br. 20/93), prestali da važe, u skladu sa članom 5. stav 1. tog Zakona, prestaje danom stupanja na snagu Zakona o pravima boraca, vojnih invalida, civilnih invalida rata i članova njihovih porodica („Službeni glasnik RS“ br.18/2020), sa kojim danom prestaje i važenje rešenja kojima su prava priznata, o čemu nije potrebno donositi posebno rešenje u smislu odredbe člana 201. tog Zakona (stav 1). Za prava koja su priznata po propisima iz stava 1. ovog člana, po službenoj dužnosti, doneće se rešenja kojima će se osnovica za obračun iznosa prava utvrditi prema članu 33. ovog Zakona. U pogledu prava na mesečno novčano primanje i povećanju mesečnog novčanog primanja zbog vezanosti za postelju, koja su priznata po Zakonu o pravima boraca i vojnih invalida (''Službeni list SAPV'', br. 19/85, 31/86, 32/88, 15/89, 1/90, 9/90 i 37/90) i (''Službeni glasnik RS'', br. 20/93), odlučiće se u skladu sa članom 199. ovog Zakona, i dalje ostvarivati pod uslovima i u obimu i na način propisan ovim Zakonom, sa pravnim dejstvom ovog rešenja od početka primene ovog Zakona (stav 3.). O pravu na osnovnu novčanu naknadu, dopunsku novčanu naknadu i izuzetnu novčanu naknadu priznatom po Zakonu o materijalnom obezbeđenju i zdravstvenoj zaštiti učesnika NOR-a (''Službeni list SAPK'', br. 5/79), kao i o pravu na invalidski dodatak, poseban invalidski dodatak i porodični dodatak profesionalnu rehabilitaciju priznatom po Zakonu o invalidskom dodatku i drugim pravima vojnih invalida (''Službeni list SAPK'', br. 24/79), odlučiće se u skladu sa članom 198. i 199. ovog Zakona i dalje ostvarivati pod uslovima, u obimu i na način propisan ovim Zakonom, sa pravnim dejstvom ovog rešenja od početka primene ovog Zakona (stav 4.). Korisnik sa teritorije APK Kosova i Metohije, na kojoj je, Rezolucijom 1244 Saveta bezbednosti organizacije UN, uspostavljena privremena administracija misije OUN, u postupku iz stava 1.i 4. ovog člana je u obavezi da nadležnom organu koji vodi postupak po ovom zakonu priloži dokaz o okolnostima pod kojima je zadobijeno telesno oštećenje ili pogibija člana porodice, po osnovu koga je priznato osnovno i izvedeno pravo od Ministarstva odbrane i Ministarstva unutrašnjih poslova i dokaz o državljanstvu Republike Srbije (stav 5.). Na osnovu odredbe člana 155. istog Zakona, o pravima iz ovog Zakona, u prvom stepenu rešava opštinska, odnosno gradska uprava po mestu prebivališta stranke (u daljem tekstu: prvostepeni organ), koja ove poslove obavlja kao poverene poslove.

U konkretnom slučaju, tužiocu je pravo na civilnu invalidninu priznato rešenjem AP Kosovo i Metohija, SO ..., Odeljenje za neprivredne delatnosti i opštu upravu br. 580-3331/95 od 22.08.1995. godine, počev od 01.05.1995. godine pa dok postoje zakonski uslovi za ostvarivanje tog prava. Tužilac je korisnik sa teritorije AP Kosova i Metohije, na kojoj je, rezolucijom 1244 Saveta bezbednosti i organizacije UN, uspostavljena privremena administracija misije OUN. Predmetno pravo tužiocu je priznato rešenjem donetim po propisima koji su, na osnovu odredbe člana 3. stav 1. Ustavnog zakona o izmenama i dopunama Ustavnog zakona za sprovođenje Ustava Republike Srbije (''Službeni glasnik RS'', br. 20/93), prestali da važe u skladu sa članom 5. stav 1. tog Zakona, što znači da je prestalo i važenje rešenja kojim je tužiocu to pravo priznato. Nadležni organ uprave je bio dužan da, po službenoj dužnosti, donese rešenje kojim će osnovicu za obračun iznosa pripadajućeg tužiocu, utvrditi prema članu 33. Zakona o pravima boraca, vojnih invalida, civilnih invalida rata i članova njihovih porodica, počev od dana početka primene navedenog Zakona, odnosno 01.01.2021. godine. Takvo rešenje nije doneto, a redovan sud nije nadležan da odlučuje o pravima korisnika primanja iz budžeta Republike Srbije i budžeta jedinica lokalne samouprave, po Zakonu o pravima boraca, vojnih invlaida, civilnih invalida rata i članova njihovih porodica, kao prethodnom pitanju, u parnici za naknadu štete zbog nezakonitog i nepravilnog rada organa tužene, u kojoj je zahtev zasnovan na navodima da se ne vrši isplata po rešenjima donetim po ranije važećim propisima, što je ovde slučaj. Kako o uslovima za ostvarivanje i o obimu prava odlučuje nadležni organ uprave, u zakonom (gore navedenim) propisanom upravnom postupku i kako taj organ nije doneo odluku o pravu tužioca koje je predmet ove parnice, sledi da tužilac ne poseduje osnov za priznavanje prava na naknadu štete za period nakon 01.01.2021. godine.

Na osnovu odredbe člana 416. stav 1. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Kako je u revizijskom postupku delimično preinačena prvostepena presuda, Vrhovni sud je, s obzirom na delimičan uspeh stranaka u ovoj parnici, odlučio da svaka stranka snosi svoje troškove postupka, primenom odredbe člana 153. stav 2. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća-sudija

Gordana Komnenić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković