U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Mirjane Andrijašević, predsednika veća, Ivane Rađenović, Vladislave Milićević, Marine Milanović i Vesne Mastilović, članova veća, u parnici tužilje AA iz ..., Republika ..., čiji je punomoćnik Miroslav Herceg, advokat iz ..., protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi isplate, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 2051/24 od 28.08.2024. godine, u sednici održanoj 03.07.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

DELIMIČNO SE USVAJA revizija tuženog i PREINAČUJE SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 2051/24 od 28.08.2024. godine u preinačujućem delu i delu odluke o troškovima postupka, tako što se ODBIJA, kao neosnovana, žalba tužilje i potvrđuje presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P 554/2024 od 13.05.2024. godine u stavovima četvrtom, šestom i sedmom izreke.

NE PRIHVATA SE odlučivanje o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 2051/24 od 28.08.2024. godine u potvrđujućem delu, kao izuzetno dozvoljenoj.

ODBACUJE SE, kao nedozvoljena, revizija tuženog izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 2051/24 od 28.08.2024. godine u potvrđujućem delu.

OBAVEZUJE SE tužilja da tuženom naknadi troškove revizijskog postupka od 67.500,00 dinara, u roku od 15 dana od dana prijema otpravka ove presude.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Novom Sadu P 554/2024 od 13.05.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijen je predlog tuženog za određivanje prekida postupka. stavovima drugim i trećim izreke delimično je usvojen tužbeni zahtev i tuženi je obavezan da tužilji isplati 612.250,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 13.05.2024. godine, kao dana presuđenja, do isplate. Stavom četvrtim izreke, odbijen je tužbeni zahtev u delu kojim je tužilja tražila da se tuženi obaveže da joj isplati preko dosuđenih 612.250,00 dinara do traženih 4.491.900,00 dinara. Stavom petim izreke, utvrđeno je da je tuženi stekao pravo javne svojine 2/8 delova na kat.parc. br. .../1 površine 110 m2, 2/8 delova na kat.parc. br. .../11 površine 101 m2 i 46/... delova na kat.parc. br. .../2 površine ... m2, sve u KO Futog, koje se vode upisane kod RGZ SKN Novi Sad, što je tužilja dužna trpeti da se tuženi sa tim pravom upiše kod nadležne službe za Katastar nepokretnosti nakon pravnosnažnosti presude. Stavom šestim izreke, odbijen je tužbeni zahtev u delu kojim je tužilja tražila da se utvrdi da je tuženi stekao pravo javne svojine u 2/8 delova na kat.parc. br. .../6 površine 359 m2 i 536/... delova na kat.parc. br. .../2 površine ... m2 sve u KO Futog, koje se vode upisane kod RGZ SKN Novi Sad 1. Stavom sedmim izreke, tuženi je obavezan da tužilji naknadi troškove parničnog postupka od 299.145,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 2051/24 od 28.08.2024. godine, stavom prvim izreke, usvojena je žalba tužilje, odbijena žalba tuženog i prvostepena presuda potvrđena u pobijanom usvajajućem delu, a preinačena u odbijajućem delu i delu odluke o troškovima postupka, tako što je tuženi obavezan da tužilji isplati, pored dosuđenih 612.250,00 dinara još i 3.879.650,00 dinara, ukupno 4.491.900,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom na razliku ovih iznosa počev od 13.05.2024. godine, kao dana presuđenja, do isplate; utvrđeno je da je tuženi stekao pravo javne svojine u 2/8 delova na kat.parc. br. .../6 površine 359 m2 i 536/... delova na kat.parc. br. .../2 površine ... m2 sve u KO Futog, koje se vode upisane kod RGZ SKN Novi Sad 1, te je dužan tuženi da o svom trošku izvrši upis prava javne svojine na predmetnim parcelama pred nadležnim RGZ SKN Novi Sad 1, što je tužilja dužna trpeti, a tuženi je obavezan da tužilji naknadi troškove postupka od 339.334,00 dinara. Stavom drugim izreke, tuženi je obavezan da tužilji naknadi troškove žalbenog postupka od 206.957,75 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o reviziji odluči kao izuzetno dozvoljenoj primenom člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu (u preinačujućem delu) u smislu odredbe člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“ 72/11 ... 18/20 i 10/23 – drugi zakon), pa je našao da je revizija tuženog delimično osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, parcela broj .../2 imala je površinu 1658 m2, ali je preuzimanjem površina parcela i delova parcela iz DKP nakon stavljanja DKP u službenu upotrebu njena površina promenjena u novu površinu ... m2. Na ovoj parceli nosilac prava korišćenja je bila BB u udelu 1/1, a na parceli ... KO Futog nosioci prava korišćenja su bili VV i BB, sa po 1/2 dela. Deobom ove parcele, ukupne površine 3971 m2, nastale su nove parcele i to: .../1 površine 110 m2, .../6 površine 359 m2 i .../11 površine 101 m2. Rešenjem Osnovnog suda u Novom Sadu O 5673/2016 od 02.12.2016. godine, utvrđeno je šta čini naknadno pronađenu imovinu iza pok. BB, između ostalog, nepokretnost upisana u LN br. 1963 KO Futog – parcela br. .../2 selo, njiva 2. klase, površine ... m2, zemljište u državnoj svojini sa pravom korišćenja ostavilje u 1/1 dela i nepokretnost upisana u LN br. .. KO Futog - parcela br. ... selo, njiva 2. klase, površine 3971 m2, zemljište u državnoj svojini sa pravom korišćenja ostavilje u 1/2 dela, te su za naslednike oglašeni GG iz ... i ovde tužilja, svaka u po 1/2 dela.

Utvrđeno je da je rešenjem RGZ SKN Novi Sad 1 od 19.01.2017. godine dozvoljeno da se u LN br. 1963 KO Futog izvrši promena namene zemljišta na nepokretnostima prikazanim u A listu i to: kat.parc. br. .../2 površine ...m2, njiva 2. klase, ostalo građevinsko zemljište u državnoj svojini, tako da novo stanje glasi kat.parc. br. .../2 površine ...m2, njiva 2. klase, zemljište u građevinskom području, vlasnika GG i ovde tužilje sa delom poseda od po ½, te je dozvoljena u LN br. .. KO Futog promena namene zemljišta prikazanog u A listu i to: kat.parc. br. ..., površine 3971m2, njiva 2. klase, ostalo građevinsko zemljište u državnoj svojini, tako da novo stanje glasi kat.parc. br. ... površine 3971m2, njiva 2. klase, zemljište u građevinskom području vlasnika VV sa delom poseda 1/2, GG sa delom poseda 1/4 i ovde tužilja sa delom poseda 1/4. Utvrđeno je da je u listu nepokretnosti KO Futog za parcele .../1 površine 110 m2, .../6 površine 359 m2 i .../11 površine 101 m2, navedeno je da je reč o zemljištu u građevinskom području, po kulturi njiva 2. klase, a kao imalac prava na istima, između ostalih, označena je tužilja sa udelom od po 2/8. Za parcelu .../2 površine ... m2, navedeno je da je reč o zemljištu u građevinskom području, po kulturi njiva 2. klase, a kao imalac prava na istoj, između ostalih, označena je tužilja sa udelom od 1/2. Navedene parcele se nalaze u mesnoj zajednici Futog, naseljenom mestu Futog, Opština Novi Sad i prema Planu generalne regulacije naseljenog mesta Futog (,,Službeni list Grada Novog Sada“, br. 45/15,...20/23) i Planu detaljne regulacije dela Kupusišta u Futogu („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 27/23) parcele .../1, .../6 i .../11 u celosti su predviđene za površinu javne namene - regulaciju ulica. Parcela broj .../2 k.o. Futog, ukupne površine ... m2, prema Situaciji namene označena je slovima „A“, „B“, „V“ i „G“, pa je deo označen slovom „A“ (površine 92 m2) namenjen za javnu saobraćajnu površinu regulaciju ulice ..., deo označen slovom „B“ (površine 890 m2) namenjen za javnu površinu — zelenu površinu, deo označen slovom „V“ (površine 182 m2) namenjen za javnu saobraćajnu površinu - regulaciju ulice ..., a deo označen slovom „G“ (površine 492 m2) namenjen za ostalo zemljište porodično stanovanje.

Parcele br. .../1 KO Futog ukupne površine 110 m2 i br. .../11 ukupne površine 101 m2 planskom dokumentacijom su u celosti ušle u sastav ulica ... (parcela .../1) i ... (parcela .../11), dok u prirodi, takođe u celosti, predstavljaju ulice ... i ... i koriste se kao javne i saobraćajne površine u mesnoj zajednici Futog, naseljenom mestu Futog, a planska regulaciona linija predstavlja i faktičku regulacionu liniju koja razdvaja površinu za javne namene i površinu za ostale namene.

Parcela br. .../6 KO Futog ukupne površine 359 m2 planskom dokumentacijom je u celosti ušla u sastav ulice ... u Futogu. Navedena parcela je planskom dokumentacijom u celosti namenjena za saobraćajnu i javnu površinu — regulaciju ulice ... . Izlaskom na lokaciju predmetne parcele, konstatovano je da je navedena parcela izuzeta kao saobraćajna i javna površina ulica u celosti, kao što je planskom dokumentacijom i namenjeno. Predmetna parcela koja je u katastarskoj evidenciji po načinu korišćenja njiva 2. klase, koja po obliku i dimenzijama ne predstavlja poljoprivredno zemljište i u te svrhe se ne može koristiti odnosno parcela po obliku, dimenzijama i položaju u prostoru nije poljoprivredno zemljište koje se ne može kao takvo samostalno koristiti. Predmetna parcela je formirana prilikom parcelacije na način da je formirana isključivo radi izdvajanja za javnu površinu. Faktičko stanje na predmetnoj parceli je neizgrađeno građevinsko zemljište koje se ne obrađuje, na parceli nema elemenata puta, utabane staze niti asfalta.

Utvrđeno je da je od površine parcele .../2 KO Futog koja iznosi ... m2, aktima planske regulacije obuhvaćeno 1164 m2, od čega je 92 m2 privedeno nameni, dok površina od 182 m2 (koja treba da uđe u sastav ulice ...) i površina od 890 m2 (koja je namenjena za javnu zelenu površinu) nisu privedeni nameni i koriste se u svrhu poljoprivredne proizvodnje. Udeo tužilje u pogledu površine koja je obuhvaćena planskim aktima (182 m2+890 m2) i površine privedene nameni (92 m2) čini ukupno 1164 m2 parcele broj .../2 KO Futog i tužilja je vlasnik u 582/... delova.

Ocenom nalaza i mišljenja veštaka za oblast građevinarstva, utvrđeno je da je prosečna cena građevinskog zemljišta 6.200,00 dinara/m2, pa vrednost parcele .../1 površine 110 m2 iznosi 682.000,00 dinara, što za udeo tužilje od 2/8 delova, odnosno za 27,5 m2 iznosi 170.500,00 dinara, vrednost parcele broj .../6 površine 359 m2 iznosi 2.225.800,00 dinara, što za udeo tužilje od 2/8 delova, odnosno za 89,75 m2 iznosi 556.450,00 dinara, vrednost parcele broj .../11 površine 101 m2 iznosi 626.200,00 dinara, što za udeo tužilje od 2/8 delova, odnosno za 25,25 m2 iznosi 156.550,00 dinara, vrednost parcele broj .../2 površine ... m2 iznosi 10.248.600,00 dinara, što za udeo tužilje od 1/2 delova za situaciju namene „A“ od 92 m2, odnosno za 46 m2 iznosi 285.200,00 dinara, za situaciju namene „V“ od 182 m2, odnosno za 91 m2 iznosi 564.200,00 dinara, a za situaciju namene „B“ od 890 m2, odnosno za 445 m2 iznosi 2.759.000,00 dinara.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je delimično usvojio tužbeni zahtev, primenom odredbe člana 1 stav 1 Protokola broj 1 uz Konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, člana 58 Ustava Republike Srbije, člana 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa i člana 10. Zakona o javnoj svojini, nalazeći da su parcele br. .../1, .../11 i .../2, koje su privedene nameni određenoj planskim aktom tuženog kao takve postale dobro u opštoj upotrebi i u javnoj su svojini tuženog. U odnosu na parcelu .../6 i na deo parcele .../2, koji nije priveden nameni, tužbeni zahtev je odbijen, budući da se parcela br. .../6 u površini od 359 m2 nalazi u ataru i ni na koji način nije iskorišćena za put, a da se parcela .../2 u površini od 182 m2 i 890 m2 koristi kao površina za poljoprivrednu proizvodnju, zaključivši da tužilja u smislu pravila o teretu dokazivanja nije dokazala u čemu se ogleda njeno ograničenje raspolaganjem imovine na navedenim parcelama.

Drugostepeni sud nije prihvatio izloženu pravnu argumentaciju prvostepenog suda u odbijajućem delu tužbenog zahteva, nalazeći da je prvostepeni sud pogrešno primenio materijalno pravo, imajući u vidu da je Planom detaljne regulacije dela Kupusišta u Futogu („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 27/23), ostao neizmenjen prethodno doneti Plan detaljne regulacije dela Kupusišta u Futogu („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 37/2008), kojima je predviđeno da će se od delova parcela .../2 i ... KO Futog obrazovati javno građevinsko zemljište saobraćajnice, iz čega proizlazi da su predmetni delovi ovih parcela, nakon izvršene parcelacije u aktuelnim planskim aktima tuženog, predviđeni za javnu namenu u celosti i to još 2008. godine. Ocenio je da u odnosu na deo zemljišta koji nije priveden planiranoj urbanističkoj nameni tužilji (deo parcele .../2 u površini od 182 m2 i 890 m2 i cela parcela .../6 u površini od 359 m2), pripada takođe pravo na naknadu, a ne samo za onu površinu koja je faktički privedena planskoj nameni, budući da je i u odnosu na ovaj deo, koji je planskim aktom takođe predviđen za javnu površinu, donošenjem planskog akta ograničeno pravo tužilje na mirno uživanje imovine zbog zabrane gradnje objekata na istima i umanjene ekonomske opravdanosti sadnje višegodišnjih kultura tokom dugog vremenskog perioda tužilje u pogledu sudbine njene imovine, te ista zbog toga trpi prekomeran teret, zbog čega joj je povređeno pravo na imovinu. Stoga je preinačio prvostpenu presudu i usvojio tužbeni zahtev tužilje na način bliže naveden u izreci.

Po oceni Vrhovnog suda, stanovište drugostepenog suda (u preinačujućem delu odluke) zasnovano je na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Odredbom člana 20. Zakona o eksproprijaciji („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 53/95 ... 55/13) koji je bio na snazi u vreme donošenja plana Generalne regulacije naseljenog mesta Futog, propisano je da Vlada Republike Srbije može utvrditi opšti interes za eksproprijaciju ako je eksproprijacija nepokretnosti neophodna za izgradnju objekata u oblasti obrazovanja, zdravstva, socijalne zaštite, kulture, vodoprivrede, sporta, saobraćajne, energetske i komunalne infrastrukture, objekata za potrebe državnih organa i organa teritorijalne autonomije i lokalne samouprave, objekata za potrebe odbrane zemlje, obezbeđenja zaštite životne sredine i zaštite od elementarnih nepogoda, za eksploataciju rudnog blaga, kao i za izgradnju stanova kojima se rešavaju stambene potrebe socijalno ugroženih lica (stav 1). Stavom 4. ovog člana propisano je da javni interes za eksproprijaciju može da se utvrdi ako je, u skladu sa zakonom, donet odgovarajući planski akt, ako ovim Zakonom nije drugačije određeno.

Članom 53. stav 1. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/09 ... 145/14), propisano je da informacija o lokaciji sadrži podatke o mogućnostima i ograničenjima gradnje na katastarskoj parceli, odnosno na više katastarskih parcela, na osnovu planskog dokumenta (stav 1), informaciju o lokaciji izdaje organ nadležan za izdavanje lokacijskih uslova u roku od 8 dana od dana podnošenja zahteva, uz naknadu stvarnih troškova izdavanja te informacije (stav 2), a odredbom člana 88. stav 3. istog zakona propisano je da poljoprivredno zemljište kojem je planskim dokumentom promenjena namena u građevinsko, do privođenja zemljišta nameni može se koristiti za poljoprivrednu proizvodnju.

Po oceni Vrhovnog suda, suprotno stanovištu drugostepenog suda, pravno stanovište prvostepenog suda je zasnovano na pravilnoj primeni materijalnog prava. Naime, kako iz utvrđenog činjeničnog stanja proizilazi da se predmetne parcele i to: parcela br. .../6 u površini od 359 m2 nalazi u ataru i ni na koji način nije iskorišćena za put, a da se parcela .../2 u površini od 182 m2 i 890 m2 koristi kao površina za poljoprivrednu proizvodnju, te da tužilja u smislu pravila o teretu dokazivanja nije dokazala u čemu se ogleda njeno ograničenje raspolaganjem imovine na navedenim parcelama, to po oceni Vrhovnog suda proizilazi da donošenjem planskih akata tuženi nije ograničio tužilju u ostvarivanju njenih svojinskih ovlašćenja u dotadašnjem obimu i načinu ostvarivanja istih, niti je onemogućena da zemljištem raspolaža, pa tužilji, kako to pravilno zaključuje prvostepeni sud, za sada nije povređeno pravo svojine na predmetnim nepokretnostima, niti je dovedeno u pitanje njeno mirno uživanje imovine, time što pored donošenja planskog akta, nisu preduzete bilo koje faktičke radnje u vezi predmetnih nepokretnosti, da bi ista postala javno dobro. Imajući u vidu navedeno, te činjenicu da je od momenta donošenja plana generalne regulacije iz 2015. godine i plana detaljne regulacije iz 2023. godine do dana podnošenja tužbe (24.01.2024. godine) prošlo devet godina, odnosno jedna godina, to u konkretnom slučaju tužilja nisu onemogućena da u dužem vremenskom periodu ostvaruju svoja svojinska ovlašćenja na zemljištu u punom obimu, pa po oceni Vrhovnog suda sve navedeno ne predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine u smislu odredbe člana 58. stav 1 Ustava RS i člana 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i sloboda, kako to pravilno zaključuje prvostepeni sud.

Kako je preinačena drugostepena presuda i odbijena žalba tužilje, to je potvrđena i odluka o troškovima prvostepenog postupka.

Imajući u vidu navedeno, Vrhovni sud je na osnovu člana 416. stav 1. ZPP odlučio kao u stavu prvom izreke.

Ceneći ispunjenost uslova za odlučivanje o reviziji kao izuzetno dozvoljenoj, u smislu odredbe člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“ br. 72/11... 18/20 i 10/23 – drugi zakon), Vrhovni sud nalazi da ne postoje razlozi za odlučivanje o reviziji kao izuzetno dozvoljenoj (u potvrđujućem delu pobijane presude). Imajući u vidu sadržinu tražene pravne zaštite, činjenice utvrđene u postupku i način odlučivanja, Vrhovni sud je ocenio da je pobijana presuda u skladu sa praksom i pravnim shvatanjem izraženim u odlukama Vrhovnog suda u kojima je odlučivano o zahtevima sa istim ili sličnim činjeničnim stanjem i pravnim osnovom, u situaciji kada je planskim dokumentom, u konkretnom slučaju prema Planu generalne regulacije naseljenog mesta Futog (,,Službeni list Grada Novog Sada“, br. 45/15,...20/23) i Planu detaljne regulacije dela Kupusišta u Futogu („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 27/23) parcele .../1, .../11 i .../2 u celosti su predviđene za površinu javne namene - regulaciju ulica i faktički su privedene nameni i predstavljaju saobraćajnicu i to: parcela .../1 – ulicu ..., parcela .../11 i deo parcele .../2 (u površini od ... m2) – ulicu ... . Revizijom se neosnovano ukazuje na drugačije odluke ovog suda i nižestepenih sudova jer postojanje drugačije odluke ne ukazuje nužno i na drugačiji pravni stav, budući da pravilna primena prava u sporovima sa zahtevom kao u konkretnom slučaju zavisi od utvrđenog činjeničnog stanja, zbog čega ne postoji potreba za razmatranjem pravnih pitanja od opšteg interesa ili u interesu ravnopravnosti građana, kao ni potreba ujednačavanja sudske prakse ili novog tumačenja prava. Iz navedenih razloga, odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Ispitujući dozvoljenost revizije u smislu člana 410. stav 2. tačka 5. ZPP, Vrhovni sud je našao da revizija nije dozvoljena (u delu kojim se pobija drugostepena presuda u potvrđujućem delu).

Odredbom člana 403. stav 3. ZPP, propisano je da revizija nije dozvoljena u imovinskopravnim sporovima ako vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivrednost od 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe.

Tužba radi isplate podneta je 24.01.2024. godine, a podneskom od 13.03.2024. godine tužba je preinačena povećanjem zahteva. Vrednost pobijanog dela pravnosnažne presude je 612.250,00 dinara. Ovaj iznos, prema srednjem kursu NBS na dan podnošenja tužbe, predstavlja dinarsku protiv-vrednost ispod 40.000 evra.

Imajući u vidu da se radi o imovinskopravnom sporu u kome se tužbeni zahtev odnosi na nenovčano i novčano potraživanje, u kome pobijana vrednost predmeta spora ne prelazi dinarsku protivvrednost 40.000 evra prema srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe, to je Vrhovni sud našao da je revizija tuženog nedozvoljena.

Na osnovu člana 413. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu trećem izreke.

Tuženi je delimično uspeo u postupku po reviziji, pa mu na osnovu članova 153, 154. i 163. stav 2. ZPP, pripadaju i opredeljeni troškovi ovog postupka, koji obuhvataju troškove na ime: sastava revizije 67.500,00 dinara prema Advokatskoj tarifi važećoj u vreme preduzimanja ove parnične radnje.

Na člana 165. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu četvrtom izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković