Revizija je dozvoljena primenom člana 403. stav 3. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/2011… 10/2023, u daljem tekstu: ZPP), zbog čega nije bilo mesta oceni dozvoljenosti izuzetne revizije primenom člana 404. ZPP.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, u skladu sa članom 408. i članom 420. stav 1. ZPP u vezi člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku, Vrhovni sud je utvrdio da je revizija predlagača osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, rešenjem Opštine Ruma, Opštinska uprava, Odeljenje za urbanizam i građenje od 24.02.2023. godine ekspropisane su uz naknadu, radi izgradnje državnog puta I- B reda broj 21 Novi Sad-Ruma, početak obilaznice Ruma do petlje „Ruma“, a prema Prostornom planu područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta I reda br. 21 Novi Sad- Ruma- Šabac i državnog puta I reda broj 19 Šabac- Loznica („Službeni glasnik RS“ br. 40/11...39/19) i Zaključku Vlade RS od 12.03.2020. godine i rešenja Vlade RS od 11.08.2022. godine kojim je utvrđen javni interes za eksproprijaciju odnosno administrativni prenos i nepotpunu eksproprijaciju, kat.parc. 10888/1 ..., površine 53a 96m2, kat.parc. 10889/2 ..., površine 1ha 41a 94m2 i kat.parc. 10890/2 ..., površine 30a 66m2, sve poljoprivredno zemljište njiva 1. klase upisano u LN 3382 KO ..., čiji je vlasnik predlagač u korist Republike Srbije, javna svojina, preko korisnika eksproprijacije i po predlogu protivnika predlagača Koridori Srbije d.o.o. Beograd. Prema izveštaju Poreske uprave, tržišna vrednost poljoprivrednog zemljišta iznosi 160,00 dinara/ m2, a prema nalazu i mišljenju sudskog veštaka poljoprivredne struke vrednost kat.parcela iznosi 847,00 dinara/m2, tako da ukupna vrednost oduzetog zemljišta iznosi 19.184.550,00 dinara.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom člana 41. stav 2. i člana 42. Zakona o eksproprijaciji odredili naknadu za eksproprisane parcele kao poljoprivredno zemljište, u visini utvrđenoj nalazom veštaka poljoprivredne struke, jer je kao takvo zemljište upisano u katastar nepokretnosti i predlagač ga je koristio za obavljanje poljoprivredne delatnosti. Promena namene parcele izvršena je u javnom interesu, isključivo u svrhu izgradnje državnog puta i ona nema nikakvog uticaja na položaj predlagača kao njenog ranijeg sopstvenika, jer on na taj način nije stekao nikakav benefit (pravo građenja), tako da određivanje naknade u visini tržišne vrednosti građevinskog zemljišta ne bi odgovaralo stvarnim konkretnim okolnostima i dovelo bi do neosnovanog obogaćenja predlagača.

Po oceni Vrhovnog suda, pogrešno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo pri odlučivanju o naknadi za oduzeto zemljište, zbog čega činjenično stanje nije pravilno utvrđeno.

Odredbom člana 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji propisano je da se naknada za poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje u novcu, prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drugačije propisano.

Prema članu 2. stav 1. Zakona o poljoprivrednom zemljištu („Službeni glasnik RS“, br. 62/06... 95/18), poljoprivredno zemljište je ono zemljište koje se koristi za poljoprivrednu proizvodnju (njive, vrtovi, voćnjaci, vinogradi, livade, pašnjaci, ribnjaci, trstici i močvare), kao i zemljište koje se može privesti nameni za poljoprivrednu proizvodnju. Odredbom člana 3. tog Zakona propisano je da se poljoprivredno zemljište, koje je u skladu sa posebnim zakonom određeno kao građevinsko zemljište, do njegovog privođenja nameni koristi za poljoprivrednu proizvodnju.

Građevinsko zemljište, shodno članu 82. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 72/09... 62/23) je zemljište koje je određeno zakonom ili planskim dokumentom za izgradnju i korišćenje objekata, kao i zemljište na kojem su izgrađeni objekti u skladu sa zakonom. Odredbom člana 88. tog Zakona, pored ostalog, propisano je: da kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog dokumenta je dužan da u roku od 15 dana od stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove državnog premera i katastra dostavi planski dokument koji sadrži popis katastarskih parcela kojima je promenjena namena ili opis granice planskog dokumenta sa popisom katastarskih parcela, sa odgovarajućim grafičkim prikazom (stav 1); da organ nadležan za poslove državnog premera i katastra u roku od 15 dana po dobijanju akta iz stava 1, rešenjem provodi nastalu promenu i stavlja zabeležbu o obavezi plaćanja naknade za promenu namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u bazu podataka katastra nepokretnosti za koje se izdaje list nepokretnosti (stav 2); da od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinskog zemljišta, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa tim zakonom (stav 9).

Predlagaču je eksproprisano zemljište radi izgradnje auto-puta, u skladu sa Prostornim planom područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta I reda br. 21 Novi Sad- Ruma- Šabac i državnog puta I reda broj 19 Šabac- Loznica („Službeni glasnik RS“ br. 40/11...39/19). Stupanjem na snagu tog prostornog plana (planskog dokumenta), koji obuhvata i zemljište eksproprisano od predlagača, ono je postalo građevinsko zemljište bez obzira što takva promena njegove namene nije provedena u katastru nepokretnosti – propustom donosioca planskog akta da postupi po članu 88. stav 1. Zakona o planiranju i izgradnji, ili propustom organa nadležnog za poslove državnog premera i katastra da postupi u skladu sa stavom 2. tog člana. Sledstveno izloženom, eksproprisano zemljište je po nameni građevinsko zemljište određeno prostornim planom koji je donet i stupio na snagu pre donošenja i pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji. Zbog toga predlagač u odnosu na to zemljište, saglasno članu 88. stav 9. Zakona o planiranju i izgradnji, ostvaruje sva prava vlasnika građevinskog zemljišta, pa i pravo na naknadu u visini tržišne cene građevinskog zemljišta. Po stanovištu revizijskog suda, u ovom slučaju ne može se primeniti odredba člana 26. stav 2. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o planiranju i izgradnji, na koju se poziva drugostepeni sud, jer bi to bilo u suprotnosti sa zabranom povratnog dejstva zakona i svih drugih opštih akata propisane članom 197. stav 1. Ustava Republike Srbije. Nema mesta primeni izuzetka predviđenog stavom 2. te ustavne odredbe, o povratnom dejstvu samo pojedinih odredbi zakona, jer u postupku donošenja izmena i dopuna Zakona o planiranju i izgradnji nije utvrđen opšti interes za povratno dejstvo označene novele tog Zakona, niti je povratno dejstvo te odredbe predviđeno članovima 74 – 93. navedenog Zakona. I gramatičko tumačenje označene odredbe, kao izuzetka u slučaju da bude pokrenut postupak eksproprijacije zemljišta za potrebe izgradnje linijskog infrastrukturnog objekta od posebnog interesa za Republiku Srbiju, upućuje na njenu primenu u budućnosti – na postupke eksproprijacije koji budu pokrenuti nakon stupanja na snagu novele Zakona o planiranju i izgradnji.

O svemu tome nižestepeni sudovi nisu vodili računa, pogrešno zaključujući da je promena namene eksproprisanog zemljišta izvršena posle pravosnažnosti rešenja o eksproprijaciji, pa nisu utvrdili tržišnu vrednost nepokretnosti kao građevinskog zemljišta. Usled neprimenjivanja navedenih zakonskih odredbi nije pravilno utvrđeno činjenično stanje – visina novčane naknade, zbog čega su nižestepena rešenja ukinuta i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovni postupak.

U ponovnom postupku prvostepeni sud će, imajući izloženo u vidu, odrediti novčanu naknadu za eksproprisano zemljište prema njegovom stvarnom statusu u vreme eksproprijacije, a ne onom sa kojom je upisano u katastru nepokretnosti.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP u vezi člana 30. stav 2. ZVP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Branka Dražić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković