U IME NARODA

Vrhovni sud u veću sastavljenom od sudija Tatjane Miljuš, predsednika veća, Jasmine Stamenković i Vesne Mastilović, članova veća, u parnici tužilja AA iz ... i BB iz ..., čiji je punomoćnik Đura Madi, advokat u ..., protiv tužene VV iz ..., čiji je punomoćnik Sonja Popović, advokat u ..., radi utvrđenja prava svojine na nepokretnosti po tužbi i utvrđenja ništavosti ugovora o kupoprodaji po protivtužbi, odlučujući o reviziji tužilja izjavljenoj protiv presude Apelacdžionog suda u Novom Sadu Gž 1759/2024 godine od 25.12.2024. godine, u sednici održanoj 27.11.2025. godine doneo je

P R E S U D U

USVAJA SE revizija, PREINAČUJE SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1759/2024 godine od 25.12.2024. godine tako što se odbija žalba tužene protivtužilje i potvrđuje presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P 7247/2018 dana 15.03.2024. godine, ispravljena rešenjem P 7274/208 od 24.10.2024. godine, u usvajajućem delu za tužbeni zahtev tužilja, i u delu odluke o troškovima postupka, u prvom, drugom i petom stavu izreke i odbija se zahtev tužene za naknadu troškova žalbenog postupka.

O b r a z l o ž e nj e

Osnovni sud u Novom Sadu je doneo presudu P 7247/2018 dana 15.03.2024. godine, ispravljenu rešenjem P 7274/208 od 24.10.2024. godine, kojom je u prvom i drugom stavu izreke delimično usvojio tužbeni zahtev tužilja, utvrdio da su tužilje po osnovu održaja vlasnice 59/626 dela (odnosno po 118/1246 dela) parcele broj 5037/4 k.o. ..., list nepokretnosti broj 7975, što realno u prirodi predstavlja deo parcele broj 5040/8 k.o. ..., list nepokretnosti 7975, a koji deo se graniči sa parcelom broj 5037/3 k.o. ... u dužini od 8,57 m počev od granične tačke 387-04-401 do granične tačke broj 18- 69-9 i sa parcelom broj 5037/2 k.o. ... u dužini od 5,11 m počev od granične tačke 387- 04-401 do granične tačke broj 98-73-3r, a koja granična tačka se spaja sa graničnom tačkom 146 u dužini od 9,53 m i tačka 146 se spaja sa graničnom tačkom 18-69-9 u dužini od 7,91 m, što je tužena dužna priznati i trpeti da tužilje na osnovu ove presude izvrše uknjižbu svog prava vlasništva u odgovarajućoj Službi za katastar Republičkog geodetskog zavoda, dok je u delu da utvrdi da su tužilje po osnovu pravnog posla kupoprodaje vlasnice parcele broj 5037/4 k.o. ... odbio tužbeni zahtev; u trećem i četvrtom stavu izreke usvojio tužbeni zahtev tužene protivtužilje i utvrdio da su ništavi ugovori o kupoprodaji i to: neovereni Ugovor o kupoprodaji zemljišta zaključen 28.11.1977. godine navodno između GG iz ..., kao prodavca sa jedne strane i DD iz ..., kao kupca sa druge strane i Ugovor o kupoprodaji nepokretnosti zaključen u Novom Sadu 10.03.1997. godine između ĐĐ rođene ... iz ... i EE rođene ... iz ..., kao prodavca i ŽŽ rođene ... iz ..., kao kupca sa druge strane, čiji potpisi su overeni kod Opštinskog suda u NOvom Sadu 13.03.1997. godine pod Ov 5018/97, i u petom stavu izreke rešio da svaka tranka snosi svoje troškove postupka.

Apelacioni sud u Novom Sadu je presudom Gž 1759/2024 od 25.1.2024. godine usvojio žalbu tužene protivtužilje, navedenu prvostepenu presudu preinačio u usvajajućem delu odluke o tužbenom zahtevu i u delu odluke o parničnim troškovima, u prvom, drugom i petom stavu izreke, tako što je odbio tužbeni zahtev da se utvrdi da su tužilje po osnovu održaja vlasnice u po 59/623 dela (odnosno po 118/1246 dela) parcele broj 5037/4 k.o. ..., list nepokretnosti, što realno u prirodi predstavlja deo parcele broj 5040/8 k.o. ..., list nepokretnosti broj 7975, koji deo se graniči sa parcelom broj 5037/3 k.o. ... i parcelom broj 5037/2 k.o. ... u dužini i po graničnim tačkama kako je to određeno u izreci, što je tužena protivtužilja dužna priznati i trpeti da tužilje po osnovu presude izvrše uknjižbu svog prava vlasništva u odgovarajućoj Službi za katastar RGZ i obavezao tužilje da tuženoj solidarno naknade troškove prvostepenog parničnog postupka u iznosu od 217.250,00 dinara i troškove žalbenog postupka u iznosu od 38.800,00 dinara.

Protiv navedene pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilje su izjavile dozvoljenu i blagovremenu reviziju kojom pobijaju presudu po osnovu svih zakonom dozvoljenih razloga.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu po odredbama člana 408. Zakona o parničnom postupku i zaključio da je revizija osnovana.

Presuda je doneta bez bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, dok tužilje ne ukazuju određeno na bitne povrede odredaba parničnog postupka.

Pobijana presuda je doneta na osnovu činjeničnog stanja prema kome su tužilje pravni sledbenici ŽŽ i DD, koji su 1977. kupili kuću na parceli 5050/5, na kojoj nisu mogli da izgrade šaht, pa je DD 28.11.1977. godine kao kupac sa prodavcem GG zaključio ugovor o kupoprodaji zemljišta površine 10 fati, za 4000,00 dinara, i na kupljenom zemljištu izgradio šaht za potrebe vodovodne mreže, priključen na vodovodnu mrežu 1990. godine. Zatim su naslednici prodavca, ĐĐ rođ. ... i EE, rođ ..., kao prodavci 10.03.1997. godine sa ŽŽ kao kupcem, zaključili ugovor u kome je konstatovna prodaja, jer na prethodnom ugovoru nisu bili overeni potpisi. U ugovoru je navedeno da stranke čine nespornom činjenicu da je majka prodavaca bila vlasnik parcele br. 5037/3 u površini 1 ar i 25 m2, upisane u zknj. ul. broj 6320 k.o. ... i da je tu parcelu pre 20 godina prodala ovde kupcu, da je kupoprodajna cena tom prilikom i isplaćena, da je kupac tada stupila u državinu parcele i do danas je nesmetano koristi, da je promet učinjen sa razloga što je kupac sa glavnog voda uvodila vodovonu instalaciju u svoju kuću, pa je morala izgraditi šaht sa vodomerom, i da su prodavci saglasni da se kupac uknjiži kao vlasnik vodovodnih instalacija koje je kupac izgradila na nepokretnosti parceli 5037/3 i korisnik iste nepokretnosti po osnovu gradnje na tuđem zemljištu i ovom ugovoru. Potpisi ugovarača su overeni pred Opštinskim sudom. Pravnosnažnom presudom u ovoj parnici je utvrđeno da su oba navedena ugovora ništava, prvi zaključeni ugovor zbog neodredivog predmeta ugovora, a drugi zaključeni ugovor jer se oslanja na prethodni.

Tuženoj je parcelu 5048/8 u ko ..., u okviru koje se nalazi stara parcela 5037/4 na kojoj je izgrađen šaht, poklonio otac, ZZ. On je kupio svoju parcelu na kojoj je izgradio kuću do 1975. godine. Bilo mu je poznato da šaht koriste tužilje i njihova majka, a 1997. godine je saznao i da su ga one napravile. Predmetno zemljište je hteo da kupi da bi kompletirao plac i poklonio ga ćerki. Radi toga se obratio ĐĐ, koja mu je pokazala ugovor iz 1997. godine i predočila mu da je još njen otac prodao tu parcelu. ZZ je smatrao da ugovor nije pravno valjan, i 2006. godine je sa ĐĐ zaključio ugovor kojim je kupio parcelu, smatrajući da je ĐĐ vlasnik. Svojina u korist ĐĐ (istovetna sa ĐĐ), je na parceli broj 5037/3 uspostavljena pravnosnažnim rešenjem Gradske uprave od 05.07.2006. godine, kao ranijem sopstveniku. Ona je parcelu 5037/3 podelila na parcelu 5037/3 i parcelu broj 5037/4. Ugovor o kupoprodaji nepokretnosti je zaključila sa ZZ 20.09.2006. godine za parcelu broj 5037/4 kao prodavac sa kupcem, na kome su potpisi overeni 28.09.2006. godine. Utvrđeno je i da je ŽŽ, majka tužilja rešenjem Službe za katastar nepokretnosti od 24.09.2007. godine bila upisana kao korisnik parcele 5037/4, a rešenjem Službe za katastar nepokretnosti od 18.03.2008. godine je kao korisnik parcele 5037/3 upisan ZZ. Parcela starog katastarskog broja 5037/4 je bila predmet preparcelacije 27.09.2005. godine i čini deo katastarske parcele 5040/8 u površini od 59 m2. Objedinjena je sa parcelom 5040/8 i drugim parcelama od koje je nastala parcela 5040/8 današnje površine od 623 m2. Stara parcela 5037/4 sada čini deo parcele 5040/8 u idealnom delu stare parcele od 59/623 dela, koji deo se graniči sa parcelama broj 5037/3 i broj 5037/2 u dužini i po graničnim tačkama kako je to navedeno i u tužbenom zahtevu. ZZ je upisan u katastar nepokretnosti kao vlasnik novonastale parcele 5040/8, a zatim ju je poklonio tuženoj. Tužilje su naslednice zaostavštine iza pok. majke ŽŽ. ZZ je smetao tužilje u posedu parcele 5040/8 i šahta, postavljanjem žičane ograde, što je utvrđeno rešenjem na osnovu priznanja po tužbi tužilja protiv njega, 22.02.2018. godine, koje rešenje je istog dana postalo pravnosnažno.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja je prvostepeni sud usvojio tužbeni zahtev u delu zahteva za utvrđenje da su tužilje po osnovu održaja vlasnice 59/623 dela parcele broj 5037/4 što realno u prirodi predstavlja deo parcele broj 5040/8 određen granicama kako je navedeno u izreci presude.

Drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu tako što je odbio taj tužbeni zahtev, sa razloga što nalazi da državina tužilja nije savesna, jer nema opravdanog uverenja na strani tužilja da su nosioci svojinskih ovlašćenja. Obrazlaže da je nakon sporne kupovine parcele 1977. godine, po ništavom ugovoru, predmetna parcela od 1979. godine do 2006. godine bila u režimu društvene svojine, na osnovu toga što je obuhvaćena Odlukom SO Novi Sad broj 4/79 o određivanju gradskog građevinskog zemljišta koja je doneta 23.03.1979. godine. Od tada pravni prethodnik tužilja nije mogla opravdano da veruje da je imalac svojinskih ovlašćenja na predmetnoj parceli zato što je odlukom propisano da danom njenog stupanja na snagu prestaje pravo svojine ranijih sopstvenika na parcelama označenim u Odluci, a raniji spostvenici imaju pravo da zemljište koriste dok ga na osnovu rešenja nadležnog opštinskog organa uprave ne predaju opštini radi privođenja urbanističkoj nameni. Dakle od 1979. godine pravni prethodnik nije mogla da veruje da je imalac svojinskih ovlašćenja. Dalje, pravni prethodnik tužilja i tužilja su držali predmetnu parcelu da bi koristili vodomer, a ne da bi stekli svojinu na delu parcele, što po shvatanju dugostepenog suda proizilazi i iz kupoprodajnog ugovora od 10.03.1979. godine koji je ŽŽ zaključila kao kupac sa prodavcima ĐĐ i EE, i da su prodavci saglasni da se bez njihovog daljeg pitanja kupac uknjiži kao vlasnik vodovodnih instalacija koje je kupac izgradila na nepkretnini i korisnik iste nepokretnosti po osnovu gradnje na tuđem zemljištu. Da je to tako sud zaključuje i iz okolnosti da su u parnici zbog smetanja poseda tužilje štitile pravo službenosti prolaza preko dela parcele broj 5040/8. time, smatra da nisu ispunjeni uslove za sticanje svojine na nepokretnosti putem tzv. vanrednog održaja, propisani članom 28. u vezi člana 72. stav 2. ZOSPO.

Vrhovni sud ne prihvata zaključke drugostepenog suda za pravilne.

Pravni prethodnik tužilja je bio opravdano u uverenju od 1977. godine da je stupio u svojinsku državinu predmetnog zemljišta, saglasnom voljom sa tadašnjim vlasnikom, pravnim prethodnikom prodavca koji je zemljište prodao ocu tužene. O tome nije bilo spora ni prilikom zaključenja drugog ugovora 10.03.1979. godine, zaključenog između prodavca koji je zemljište kasnije prodao ocu tužene, i pravnog prethodnika tužilja. To jasno oproizilazi iz odredaba ugovora prema kojima ugovorne strane čine nespornom činjenicu da je majka prodavca bila vlasnik parcele br. 5037/3 u površini 1 ar i 25 m2, upisane u zknj. ul. broj 6320 k.o. ... i da je tu parcelu pre 20 godina prodala ovde kupcu, da je kupoprodajna cena tom prilikom i isplaćena, da je kupac tada stupila u državinu parcele i do danas je nesmetano koristi, dakle sve pre nego što je parcela prešla u režim gradskog građevinskog zemljišta. Okolnost da je nakon savesnog stupanja sticaoca u svojinsku državinu promenjen pravni režim parcele, ne menja na takvoj savesnosti. Prema odredbi člana 72. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, državina je savesna ako držalac ne zna ili ne može znati da stvar koju drži nije njegova (stav 2.), a savesnost državine se pretpostavlja (stav 3.). Savesnost pravnog prethodnika koji je 1977. godine u sporazumu sa tadašnjim vlasnikom, teretno stekao državinu na zemljištu, i to potvrdio sadržinom ugovora zaključenog 10.03.1979. godine, ne može se ceniti prema kasnijoj promeni svojinskog režima zemljišta, od 23.03.1979. godine. Nadalje, pravila o sticanju svojine održajem shodno se primenjuju i na sticanje prava korišćenja na nepokretnosti, kod činjenice da je ranijim sopstvenicima, koji su umesto svojine stekli pravo korišćenja na zemljištu po propisima koji su važili do 13. maja 2003. godine, to isto pravo konvertovano u pravo svojine kasnijim izmenama Zakona o planiranju i izgradnji, počev od Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br. 47/2003, 34/2006).

Pogrešan je i zaključak drugostepenog suda da su pravni prethodnici tužilja stekli državinu predmetne parcele da bi koristili vodomer, a ne da bi stekli svojinu na delu parcele. To nije tako prema napred navedenim utvrđenim činjenicama, posebno da je otac tužilje kao kupac od pravnog prethodnika tužene kupio parcelu i isplatio kupoprodajnu cenu, i stupio u državinu parcele, kako je to i saglasnom voljom pravnih prethodnika stranaka konstatovano u drugom ugovoru. Drugim ugovorom, ugovorne strane su se saglasile i da se kupac uknjiži kao korisnik ranije parcele 5037/3 po osnovu gradnje na tuđem zemljištu i ugovoru. Ovo jasno govori o volji ugovornih strana, drugačije od zaključka drugostepenog suda. Sadržina tražene sudske zaštite u sporu zbog smetanja državine ne menja na stvari, jer ko može više, može i manje.

Tužilje u reviziji ističu da je prvostepeni sud utvrdio da ni tužena ni njen pravni prethodnik ni na koji način nisu ometali državinu tužilja, ni njihovog pravnog prethodnika na predmetnoj parceli, koju su oni savesno koristili kao svoju, održavali, kosili i očitavali stanje potrošene vode u šahtu koji su sagradili na parceli, preko 20 godina, počev od 1977. godine, kada su pravni prethodnici, roditelji tužilja kupili parcelu i platili cenu za istu, što je bilo poznato pravnom prethodniku tužene ZZ kada je kupio parcelu 2006. godine, sve do smetanja državine koje je tpravni prethodnik tužene i priznao. Isto je i utvrđeno u ovom postupku.

Na osnovu inetog, revizijski sud nalazi da je revizija osnovana, jer su tužilje na osnovu savesne i neometane državine na parceli, najpre njihovih pravnih prethodnika od 1977. godine pa nadalje, i od izmena odredaba Zakona o osnovnim svojinskopravnim odnosima 4. jula 1996. godine, kojima je brisan tadašnji član 29. koji je propisivao zabranu održaja na stvarima u društvenoj svojini pa do podnošenja tužbe u ovoj parnici 11.09.2018. godine u periodu dužem od 20 godina, stekle pravo svojine na predmetnom zemljištu održajem na osnovu odredbe člana 28. stav 4. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa.

Stoga je preinačena drugostepena presuda tako što je odbijena žalba tužene i potvrđena prvostepena presuda u usvajajućem delu za tužbeni zahtev tužilja, i odluka o troškovima na osnovu odredbe člana 416. stav 1. Zakona o parničnom postupku.

Obavezana je tužena da tužiljama naknadi troškove postupka po reviziji, u iznosu od 27.000,00 dinara na ime sastava revizije, 11.800,00 dinara za taksu na reviziju i 17.700,00 dinara za taksu na odluku po revizije, ukupno 56.500,00 dinara, primenom odredaba člana 153. i 154. Zakona o parničnom posutpku, Tarife o nagradama i naknadama troškova za rad advokata i Zakona o sudskim taksama.

Predsednik veća – sudija,

Tatjana Miljuš, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković