Vrhovni sud je ispitao pobijano rešenje na osnovu odredbi člana 27. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku, u vezi člana 210, člana 403. stav 2. tačka 2. i člana 408. ZPP i utvrdio da su revizije osnovane.

Rešenjem Vrhovnog suda Rev 6192/2022 od 06.06.2024. godine, ukinuto je rešenje Višeg suda u Čačku Gž 614/21 od 15.12.2022. godine, kojim je ukinuto rešenje Osnovnog suda u Ivanjici R1 35/19 od 17.12.2020. godine i odlučeno o predlogu za deobu, sa nalogom da drugostepeni sud u ponovnom postupku, radi pravilne primene materijalnog prava, utvrdi površinu delova nepokretnosti koju svako od stranaka koristi, oceni od kakvog je značaja ugovor o deobi i poklonu iz 1975. godine, da li je od zaključenja tog sporazuma nepokretnost izmenjena, a zatim ukoliko zaključi da nije moguća fizička deoba cele nepokretnosti sprovede postupak civilne deobe javnom prodajom cele nepokretnosti, koja se određuje u suvlasničkim udelima u svojini stranaka.

Drugostepeni sud nije otvorio raspravu i neposredno izveo dokaze radi razjašnjenja navedenih činjenica, niti je utvrdio činjenice na koje je ukazano rešenjem od 06.06.2024. godine, na koji način je učinio bitnu povredu odredaba parničnog postupka predviđenu članom 407. stav 1. tačka 3. u vezi člana 419. i člana 398. stav 2. ZPP, na koju je revizijom ĐĐ osnovano ukazano.

Drugostepeni sud konstatuje da iz obrazloženja prvostepenog rešenja proizlazi da je u listu nepokretnosti ... KO ... upisana katastarska parcela broj ..., koja predstavlja zemljište pod zgradom – objektom broj ... površine 101 m2, zemljište pod zgradom – objektom broj ... površine 31 m2, zemljište pod zgradom – objektom ... površine 22 m2, zemljište uz zgradu – objekat površine 5a, voćnjak 1. klase površine 3a 66m2. Kao držaoci prava korišćenja ove parcele upisani su DD sa obimom udela 5/60, EE sa obimom udela 34/60, VV sa obimom udela 16/60 i ĐĐ sa obimom udela 5/60. Na ovoj parceli konstatovano je i postojanje zgrada izgrađenih bez odobrenja za gradnju, kao i da su držaoci privatne svojine na zgradama korisnici zemljišta, sa istim udelima. EE, pravni prethodnik predlagača je pokrenuo ovaj postupak, sa predlogom za fizičku deobu navedene nepokretnosti. U toku postupka predlog je proširio i na druge nepokretnosti, ali je nakon pravnosnažnog utvrđenja da je protivnik predlagača VV isključivi vlasnik pomoćne zgrade - objkta broj ..., dimenzija 5h6 m, sagrađene na katastarskoj parceli broj ... KO ..., povukao predlog za pomoćne zgrade i druge parcele, osim za katastarsku parcelu ... KO ..., sa čim se protivnici predlagača nisu saglasili. Drugostepeni sud konstatuje da iz spisa predmeta proizlazi da su na osnovu ugovora o deobi i poklonu nepokretnosti, zaključenog 1975. godine između ŽŽ, majke sada pokojnog EE, njegovih sestara ZZ i VV, kao i maloletnih DD1 i ĐĐ, dece pokojne AA, ćerke ŽŽ, ŽŽ i ZZ suvlasnici bez određenih udela jednog stana u prizemlju, jednog stana na prvom spratu i dva stana na drugom spratu, svih kategorije jednosobnih stanova, koji se nalaze u ulici ... broj ..., jedne radionice sa pripadajućim placem ispod radionice i suvlasnici šupe. Postignuta je i saglasnost da ugovarači imaju pravo službenosti prolaza i prevoza preko dela katastarske parcele broj ... KO ..., koji deo po ugovoru iz 1975. godine pripada EE iz ... . Ugovaraču ZZ pripada stan koji se nalazi na prvom spratu na severoistočnoj strani kuće prema kući suseda ..., koji se sastoji od sobe, kuhinje, ostave i kupatila i pravo prolaska od izlaza iz kuće pa do ulice ..., i ona zadržava pravo službenosti prolaza i prevoza putem preko dela parcele vlasništvo EE. Ostali delovi ostaju u svojini i državini ugovarača ŽŽ, koja od dela koji joj nakon deobe sa ZZ ostaje, poklanja u svojinu i državinu ćerki VV i unucima pokojne ćerke AA maloletnoj DD i ĐĐ: ćerki VV radionicu veličine 5h6 m sa delom placa, stan na drugom spratu na severoistočnoj strani kuće iznad stana vlasništvo ugovarača ZZ koji se sastoji od sobe, kuhinje i kupatila i prostoriju u potkrovlju kuće iznad ovog stana, a unucima DD i ĐĐ stan na drugom spratu koji se nalazi iznad dela kuće, svojina EE, a koji se sastoji od sobe, kuhinje, kupatila i ostave ispod stepeništa i nalazi na uglu kuće prema hotelu „...“ i u koji se ulazi preko ulaza koji koristi poklonodavac od strane kuće prema radionici.

Ostavinskim rešenjem iza pokojne ŽŽ, koja je preminula nakon svoje ćerke ZZ, oglašeni su za njene naslednike EE, sin na 2/6 celokupne zaostavštine, VV, ćerka na 2/6 celokupne zaostavštine, ĐĐ, unuk na 1/6 cele zaostavštine i DD, unuka na 1/6 celokupne zaostavštine. Konstatovano je da se veštak građevinske struke Vladimir Gavrilović izjasnio da ukoliko bi svaki od učesnika zadržao delove nepokretnosti koji su realno u državini i po deo koji je predmet deobe, a koji bi mogao da se koristi povezivanjem sa već postojećim delovima koje učesnici koriste, došlo bi do ograničenog funkcionalnog korišćenja novoformiranih posebnih delova, tako da se predmetni deo objekta ne može podeliti u skladu sa suvlasničkim udelima. Stoji i konstatacija da se veštak geodetske struke izjašnjavao u pogledu zemljišta potrebnog za redovnu upotrebu objekta broj .., koji je vlasništvo protivnika predlagača VV, da je naznačio da je nejasno čije je vlasništvo pomoćni objekat broj ... po nameni garaža, koji se nalazi na krajnjem istočnom delu parcele, te da se ne može vršiti podela parcele dok se ne izvrši konačna podela dela objekta porodične stambene zgrade i pomoćnog objekta.

Sa polazištem na iznete konstatacije, drugostepeni sud je pobijano rešenje u delu kojim je odredio deobu zasnovao na odredbama člana 16. stav 1, 4. i 5. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa i člana 153. Zakona o vanparničnom postupku. S obzirom da je povučen predlog za deobu pomoćne zgrade - objekta broj ..., kao i ostalih parcela, osim parcele broj ... KO ..., sa čim se učesnici nisu saglasili, a da nisu izvedeni dokazi na okolnost načina podele ovih nepokretnosti, sud je odbio predlog u navedenom delu.

Proizlazi da činjenice koje su uzete za podlogu odluke nisu utvrđene na osnovu neposrednog raspravljanja i slobodne ocene sadržine izvedenih dokaza u postupku, u skladu sa članovima 4, 7. i 8. ZPP. U situaciji kada su predmet deobe objekti i parcela na kojoj su objekti sagrađeni, kao jedinstveni predmet stvarnih prava učesnika u postupku, sud je suprotno načelu jedinstva nepokretnosti delimično odbio predlog za deobu kp. broj ... k.o. ... . Najzad, o obimu prava na udeo u civilnoj deobi odlučeno je sa polazištem na sadržinu ostavinskog rešenja pokojne ŽŽ, mada nema podataka da je ona za života bila isključivi vlasnik predmetnih nepokretnosti, pri čemu iz upisanog stanja u javnoj evidenciji nepokretnosti, čiju sadržinu je drugostepeni sud konstatovao, sledi da je suvlasnički srazmer: DD sa obimom udela 5/60, EE sa obimom udela 34/60, VV sa obimom udela 16/60 i ĐĐ sa obimom udela 5/60.

Prema Zakonu o osnovama svojinskopravnih odnosa („Službeni list SFRJ“ br. 6/80 ... „Službeni glasnik RS“ br. 115/05), suvlasnik ima pravo da u svako vreme zahteva deobu stvari, osim u vreme u koje bi ta deoba bila na štetu drugih suvlasnika, ako zakonom nije drukčije određeno (član 16. stav 1.); suvlasnici sporazumno određuju način deobe stvari, a u slučaju da se ne može postići sporazum odlučuje sud (član 16. stav 4.); sud će odlučiti da se deoba izvrši prodajom stvari ako je fizička deoba nemoguća ili je moguća samo uz znatno smanjenje vrednosti stvari (član 16. stav 5.).

Zakonom o vanparničnom postupku („Službeni glasnik SRS“ br. 25/82 ... „Službeni glasnik RS“ br. 106/15), propisano je da postupak deobe zajedničke stvari ili imovine može pokrenuti svaki zajedničar, a predlog mora obuhvatiti sve zajedničare; da predlog mora da sadrži podatke o predmetu deobe i udelima zajedničara, o zajedničarima kao i o drugim licima koja na predmetu deobe imaju neko stvarno pravo. Za nepokretnosti se moraju navesti zemljišno-knjižni podaci i priložiti odgovarajući pismeni dokazi o pravu svojine, pravu službenosti i drugim stvarnim pravima (član 149. stav 1. i 2.); da rešenje o deobi sadrži: predmet, uslove i način deobe, podatke o fizičkim delovima stvari i pravima koji su pripali svakom od zajedničara, kao i njihova prava i obaveze utvrđene deobom; rešenjem o deobi sud će odlučiti i o načinu ostvarivanja službenosti i drugih stvarnih prava: na delovima stvari, koja su fizički podeljena između zajedničara (član 154.).

Zakonom o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“ br. 106/2015 ... 10/23), prema sadržini koja je važila u vreme odlučivanja, bilo je predviđeno da ako prema izvršnoj ispravi stvar treba da se proda radi deobe, shodno se primenjuju odredbe o izvršenju radi namirenja novčanog potraživanja na nepokretnosti ili pokretnoj stvari, ako se stranke o pojedinim pitanjima drukčije ne sporazumeju (član 388. stav 1.); ako je u predlogu za izvršenje kao predmet izvršenja naznačena nepokretnost ili deo nepokretnosti koje nisu upisane u katastru nepokretnosti i na kojima ne može da se upiše svojina, izvršni poverilac daje izjavu da upis svojine nije moguć i prilaže je uz predlog za izvršenje. U tom slučaju sud donosi rešenje o izvršenju na nepokretnosti koja je u vanknjižnoj svojini izvršnog dužnika, pod uslovom da izvršni poverilac uz predlog za izvršenje dostavi ili naznači, kao dokaz o vanknjižnoj svojini, građevinsku dozvolu koja glasi na izvršnog dužnika, ili ako ne postoji ili ne glasi na izvršnog dužnika – druge isprave kojima se dokazuje vanknjižna svojina izvršnog dužnika (član 209. stav 2.); pošto sud donese rešenje o izvršenju na nepokretnosti koja je u vanknjižnoj svojini izvršnog dužnika, nepokretnost popisuje javni izvršitelj na sastanku za popis, na koji poziva izvršnog poverioca, izvršnog dužnika, lica čija se nepokretnost graniči sa nepokretnošću i neposrednog držaoca nepokretnosti, ako to nije izvršni dužnik; odredba stava 1. ovog člana shodno se primenjuje i kada javni izvršitelj donese zaključak o sprovođenju izvršenja na nepokretnosti koja je u vanknjižnoj svojini izvršnog dužnika (član 210. stav 1. i 2.).

Prema Zakonu o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br. 72/09 ... 62/23), prema sadržini koja je važila u vreme odlučivanja, pravo korišćenja na građevinskom zemljištu pretvara se u pravo svojine bez naknade; pravo svojine na katastarskoj praceli upisuje se u korist lica koje je upisano kao vlasnik objekta koji se nalazi na toj parceli, odnosno lica koje je upisano kao nosilac prava korišćenja na katastarskoj parceli na neizgrađenom građevinskom zemljištu (član 102. stav 1. i 3.).

Imajući u vidu navedene zakonske odredbe, nesumnjivo je da odluka suda o načinu deobe u konkretnom slučaju mora biti iste sadržine za celu nepokretnost upisanu u listu nepokretnosti broj ... KO ..., koju osim zemljišta čine stambeni objekat i dva pomoćna objekta, koji su sagrađeni na tom zemljištu. Deoba se vrši prodajom stvari, za slučaj da fizička deoba nije moguća ili je moguća samo uz znatno smanjenje vrednosti stvari, a izostalo je jasno utvrđenje zbog čega fizička deoba u skladu sa suvlasničkim delovima učesnika u postupku nije moguća. Udeli zajedničara utvrđuju se na osnovu upisanog stanja u javnoj evidenciji nepokretnosti, odnosno na osnovu drugog punovažnog pravnog osnova koji nije evidentiran u javnoj evidenciji nepokretnosti, o čemu su u pobijanoj odluci takođe izostali jasni razlozi, odnosno sud nije obrazložio iz kog razloga ne prihvata za osnov odluke srazmer stvarnih prava učesnika u postupku prema upisu u javnoj evidenciji nepokretnosti.

Imajući u vidu iznete primedbe, drugostepeni sud će otvoriti raspravu i razjasniti sve bitne činjenice koje opredeljuju predmet deobe (pobijanim rešenjem propušteno je da se odluči o pomoćnom objektu broj ... površine 22m2), udele zajedničara i njihova stvarna prava na predmetu deobe, utvrdiće dosadašnji način korišćenja nepokretnosti i da li je korišćenje rezultat realizacije ugovora o deobi i poklonu nepokretnosti iz 1975. godine, pa će biti u prilici da izvede zaključak da li postoji mogućnost fizičke deobe cele nepokretnosti prema udelima zajedničara. Za slučaj zaključka da fizička deoba nije moguća sud je u obavezi da navede jasne razloge, odnosno ukoliko bi deobom bila smanjena vrednost nepokretnosti da utvrdi koliko je smanjenje vrednosti koje isključuje mogućnost fizičke deobe.

U ponovljenom postupku, drugostepeni sud će ponovo odlučiti i o troškovima celog postupka u skladu sa odredbom člana 165. stav 3. ZPP.

Iz navedenih razloga, odluka u izreci doneta je primenom odredbi člana 416. stav 2. ZPP i člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku.

Predsednik veća – sudija

Vesna Subić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković