Protiv pravnosnažne presude drugostepenog suda tužena je blagovremeno izjavila reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Tužioci su podneli odgovor na reviziju.

Ispitijući pobijanu odluku primenom člana 408. ZPP („Službeni glasnik RS“ br. 72/11, 55/14 i 87/18), Vrhovni kasacioni sud je ocenio da revizija tužene nije osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. sav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni kasacioni sud pazi po službenoj dužnosti. U postupku pred drugostepenim sudom nije došlo ni do propusta u primeni ili do pogrešne primene koje od odredaba Zakona o parničnom postupku, pa nema ni povrede iz člana 374. stav 1. ZPP, na koju se revizijom ukazuje, a nema ni drugih bitnih povreda odredaba parničnog postupka iz navedene zakonske odredbe koja bi mogla predstavljati osnov za uvažavanje revizije tužene.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju u postupku pred prvostepenim sudom, na kom je zasnovana pobijana odluka, softver “...” je samostalno koautorsko delo tužilaca, nastalo van radnog vremena, kao vannastavna aktivnost tužilaca zaposlenih na Građevinskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Struktura koaturskog doprinosa tužilaca nastanku tog programskog sistema je opredeljena utvrđenim doprinosom svakog od njih. Predmetni softver se koristi u organizacionim jedinicama po osnovu ugovora iz 2001. godine i Ankesa iz 2002. godine zaključenog između Građevinskog fakulteta u Beogradu – ..., kao distributera i tuženog kao korisnika. Svaki primerak softvera, koji je po osnovu navedenih ugovora distribuiran tuženom, je zaštićen jednokorisničkim hardverskim ključem. Sastavni deo softvera je i ugovor o licenci koji se očitava na monitoru računara prilikom instalacije softvera koja je moguća isključivo uz pristanak na uslove predviđene tim ugovorom, a kojim se najpre istče da je softver vlasništvo autorskog tima u okviru Instituta za geodeziju Građevinskog fakulteta u Beogradu, a potom i da se kupovinom licence korisniku daje neekskluzivno ovlašćenje da koristi jednu kopiju softvera na jednom računaru, na jednom terminalu, na jednoj radnoj stanici ili u jednoj lokalnoj računarskoj mreži, dok je za sve druge slučajeve obavezno tražiti od autorskog tima dozvolu u pisanoj formi, te da je zabranjeno praviti kopije softvera ili nekog njegovog dela, sem jedne kopije softvera u celini iz sigurnosnih razloga. Po nastanku aplikacije “...” kompanije “Microsoft” 2006.-2007. godine (koja omogućava da se softveru instaliranom na računaru pristupi daljinski sa drugih uređaja samo uz poštovanja pravila i licenci programa za koji se navedena aplikacija koristi), tuženi je zloupotrebom ove aplikacije počeo da koristi predmetni softver na serverski način, tako što je formirao jedan računar kao server na kome je instaliran softver tužilaca sa hardverskim ključem, na koji je priključio mnoštvo drugih računara koji su koristili predmetni softver bez hardverskog ključa, zaobilazeći time hardversku zaštitu. Ukupan broj tako izvršenih daljinskih pristupa sistemu “...” u organizacionim jedinicama tužene je 990. Naknada tužiocima za korišćenje “...” daljinskim pristupom 990 računara od strane tužene iznosi ukupno 239.606.899,00 dinara, koja je u skladu sa opredeljenim doprinosom nastanku koautorskog dela raspodeljena svakom od tužilaca u visini dosuđenih iznosa.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su pravilnom primenom materijalnog prava utvrdili da je tuženi povredio koautorska imovinska prava tužilaca i da tužiocima pripada pravo na naknadu imovinske štete u iznosima dosuđenim srazmerno utvrđenom koautorskom doprinosu.

Revizijom se neosnovano ukazuje da je materijalno pravo primenjeno vanvremenski i na štetu pravne sigurnosti. Zakon o autorskom i srodnim pravima (Sl. list SRJ br. 24/98) kao i kasnije doneti ZASP garantuju nosiocima prava isključivo ovlašćenje na umnožavanje autorkog dela. Odredbe navedenih zakona primenjuju se saglasno Bernskoj konvenciji za zaštitu književnih i umetničkih dela iz 1886. godine kojom je ovlašćenje na umnožavanje postavljeno na način da obuhvati što veći krug radnji „ reprodukovanje.... bez obzira na koji način i u kom obliku” upravo u cilju pravne sigurnosti zaštite autora zbog stalnog razvoja novih tehnologija za umnožavanje autorskih dela. S toga, iako član 20. stav 4. ZASP (Sl. list SRJ br. 24/98) koji je primenjen u konkretnom slučaju, umnožavanje dela (kompjuterskog programa) prepoznaje izričito kroz telesnu formu - tehniku, neposredna primena standarda Konvencije, čini pravilnim stanovište drugostepenog suda da je istom pružen jednak kvalitet pravne zaštite kako neovlašćenom umnožavanju dela u telesnoj formi tako i u bestelesnoj formi.

Međutim, iako je u konkretnom pobijana odluka zasnovana na pravilnoj primeni ZASP (Sl. list SRJ br. 24/98), Vrhovni kasacioni sud nalazi da se u konkrentom ima primeniti ZASP (Sl. list SCG br. 61/04) koji je važio u vreme nastanaka aplikacije “...” 2006.-2007. godine za koju se vezuje povreda koautorskog prava. Navedeni ZASP, za razliku od ZASP (Sl. list SRJ br. 24/98) članom 20. kod umnožavanja autorskog dela pored telesnog izričito uvodi bestelesni način kao moguću formu umnožavanja. Oba zakona u članu 19. garantuju autoru isključivo ovlašćenje na ekonomsko iskorišćavanje dela i poznaju institut koautorstva koji je regulisan na isti način.

Imajući u vidu navedeno, po oceni Vrhovnog kasacionog suda, pravilno je stanovište drugostepenog suda da je u konkretnom slučaju umnožavanja računarskog programa (softvera) “...” kao koautorskog dela izvršeno na bestelesni (virtuelan) način u smislu člana 20 ZASP. Naime, upotrebom aplikacije “...” na serverski način je omogućen daljinski pristup softveru tužilaca sa hardverskom zaštitom na mnoštvo drugih računara u okviru organizacionih jedinica tužene, pri čemu je krajni efekat tako izvršenih daljinskih pristupa omogućio da tuženi koristi jedan softver na 990 priključenih računara, u punom (umnoženom) obimu, odnosno sa istim kvalitetom kao i na računaru sa postavljenom jednokorisničkom hardverskom zaštitom. Navedeni način je s toga pravilnno prepoznat kao bestelesni način umnožavanja dela.

Nadalje, a kako je predmet zaštite ove pravne stvari računarski program (softver), treba imati u vidu i da su u tom slučaju prava imaoca kopije softvera (kompjuterskog programa) da ga koristi odnosno umnožava uređena licencom koja predstavlja ugovor o ustupanju prava na korišćenje softvera između davaoca licence i korisnika licence. U konkrentom, licencom su tuženoj kao imaocu kopije softvera ustupljena imovinska prava tužilaca kao davalaca licence za njegovo korišćenje u obimu koji to omogućava postavljena jednokorisnička hardverska zaštita a to je princip jedan softver jedan računar (sa kojim uslovima korišćenja se tužena saglasila prilikom instalacije softvera). Zbog toga, suprotno navodima revizije, licencom nije obuhvaćena dozvola za korišćenja softvera po principu jedan softver više računara a time ni korišćenje softvera u okviru lokalne računarske mreže, kao ni za njegovo umnožavanje na bilo koji način(bilo kojom tehnikom).

Nadalje, obzirom na obim ustupljenih imovinskih prava licencom, proizlazi da su tužioci za sebe zadržali vršenje isključivih imovinskih ovlašćenja na umnožavanje softvera, pa s toga korišćenje softvera putem izvršenih daljinskih pristupa na mnoštvo raunara u okviru organizacionih jedinica tužene, predstavlja način korišćenja koji prelazi obim ustupljenih prava licencom, za koji je bila potrebna naknadna saglasnost tužilaca, koja je izostala. Usled navedenog, pravilan je zaključak drugostepenog suda da je tužena neovlašćeno (bestelesno) umnožila softver tužilaca (putem izvršenih 990 daljinskih pristupa) upotrebom navedene aplikacije, jer je umnožavanje preduzela bez saglasnosti tužilaca i suprotno uslovima licence, čime je povređena odredba člana 20. ZASP.

Istovremeno, polazeći od načina na koji je došlo do povrede koautorskog prava tužilaca kao i broja ostvarenih daljinskih pristupa softveru (990), po oceni Vrhovnog kasacionog suda, tužena je grubo povredila legitimni interes tužilaca kao koautora za ekonomskim iskorišćavanjem autorskog dela, bez realnog opravdanja i u obimu koja ne može biti pravdan javnim interesom saglano članu 40 stav 2 ZASP i članu 9. Bernske konvencije, a na koji revizija neosnovano ukazuje. Takvo postupanje tužene u direktnoj je suprotnosti i sa odredbom člana 19. ZASP.

Kod takvog stanja, suprotno navodima revizije, postupanjem tužene suprotno odredbama člana 19. i 20 ZASP tužiocima je na protivpravan način uskraćno vršenje isključivih koautorskih imovinskih ovlašćenja i prouzrokovana imovinska šteta, koju je tužena u obavezi da im naknadi u dosuđenoj visini na osnovu člana 10 ZASP u vezi člana 154.,155. 185., 189. i 190. ZOO.

Kako se ostalim navodima revizije kroz ukazivanje na pogrešnu primenu materijalnog prava zapravo osporava pravilnost utvrđenog činjeničnog stanja sa kojih razloga se revizija ne može izjaviti i ponavljaju navodi iz žalbe u odnosu na način nastanka predmetnog softvera kao autorskog dela kroz samostalno koautorsko stvaralaštvo tužilaca van radnog odnosa, a koji su bili predmet pravilne ocene drugostepenog suda, isti su ocenjeni kao neosnovani i bez uticaja na drugačije odlučivanje u ovoj pravnoj stavri.

Iz navedenih razloga, primenom člana 414. ZPP odlučeno je kao u izreci .

Predsednik veća - sudija

Vesna Popović, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić