Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, iz svih zakonom predviđenih razloga.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. ZPP i utvrdio da je revizija osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti, a tuženi ne navodi druge bitne povrede odredaba paričnog postupka zbog kojih se po članu 407. ZPP revizija može izjaviti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je privredno društvo, čija je delatnost građevinarstvo. U svrhu izgradnje nepokretnosti ugovorom o zameni od 28.06.2013. godine ustupio je pravo svojine na svoja dva stana i garaži i zauzvrat dobio svojinu na parcelama br. .. i .. KO Novi Sad 2. Parcela broj .. od 10a 6m² je u to vreme bila izgrađeno građevinsko zemljište. Postojali su kuća i dvorište sa sadnicama voća i povrća. Tužilac je pristupio zameni nepokretnosti sa namerom da gradi. Deo parcele br. .. je prvi put planiran za površinu javne namene, delove kompleksa osnovne škole u Regulacionom planu područja Telepa u Novom Sadu („Službeni list grada Novog Sada“, br. 4/2000 i 17/03). U svrhu gradnje tužilac je izvršio deobu parcele broj .., pa je na taj način formirana sporna parcela broj .. površine 607m², koja je i po aktuelnim planskim dokumentima planirana za površinu javne namene – deo kompleksa osnovne škole. Na preostaloj površini zamenom stečenih parcela izgradio je u toku 2014. godine zgradu. Spornu parcelu tužilac nije pokušavao da proda, niti je za nju vođen postupak eksproprijacije. Tržišna vrednost 1m² ove parcele je 35.753,60 dinara, što za površinu od 607m² čini 20.488.435,20 dinara.

Nižestepeni sudovi odluku o osnovanosti postavljenog tužbenog zahteva zasnivaju na odredbama članova 3, 4. i 8. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, člana 58. Ustava Republike Srbije i člana 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda. Regulacioni plan područja Telepa u Novom Sadu („Službeni list grada Novog Sada“, br. 4/2000 i 17/03), kojim je predviđena javna namena delova ranije parcele broj .., u skladu je sa kasnije donetim Zakonom o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 47/2003 i 34/2006), koji je bio na snazi do 11.09.2009. godine. Tuženi Grad je u smislu odredbi članova 69. i 70. navedenog Zakona o planiranju i izgradnji bio u obavezi da javno građevinsko zemljište, koje je u skladu sa planom namenjeno za izgradnju javnih objekata od opšteg interesa i za javne površine, donese akt o izuzimanju iz poseda korisnika tog zemljišta, te isplati naknadu po odredbama zakona kojim se uređuje eksproprijacija. Propuštanjem postupanja po ovim zakonskim odredbama tuženi je, po stanovištu drugostepenog suda, izvršio tzv. „pritajenu – prikrivenu“ eksproprijaciju. Tužilac ne može trpeti posledice propusta tuženog, zbog čega mu kao vlasniku zemljišta pripada pravo na isplatu pravične naknade najmanje u visini tržišne vrednosti zemljišta, shodno propisima o eksproprijaciji. Planiranjem zemljišta za izgradnju škole nije prestalo pravo vlasnika da koristi svoju imovinu, ali je takvo urbanističko planiranje u dužem vremenskom periodu u bitnom umanjilo (ograničilo) mogućnost vršenja vlasničkih prava (korišćenja i raspolaganja), pa kada ograničenje prava nije vremenski ograničeno ono utiče na samu suštinu prava svojine. Postojanje planskog dokumenta je, saglasno odredbi člana 20. stav 4. Zakona o eksproprijaciji uslov da se utvrdi javni interes za eksproprijaciju, što znači da se bez postojanja odgovarajućeg planskog dokumenta ne može pokrenuti postupak eksproprijacije. Tačno je da usvajanje određenog planskog dokumenta ne znači da će nužno doći i do realizacije tog plana, međutim, to svakako ne znači da je donošenje planske regulative bez određenih posledica, pošto dovodi do neizvesnosti u pogledu sudbine zemljišta i ograničenja prava na imovinu tužioca.

Po stanovištu Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su na utvrđeno činjenično stanje pogrešno primenili materijalno pravo, kao posledicu zaključka da postoji takvo ograničenje prava svojine tužioca koje vodi obavezi tuženog Grada da mu isplati tržišnu vrednost sporne parcele i na njoj upiše pravo javne svojine u svoju korist.

Urbanističko planiranje naseljenih mesta, regulisano odredbama članova 25- 28. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 72/09... 62/23), predstavlja takvu aktivnost javne vlasti kojom se stvaraju uslovi za uređenje urbanog prostora. Suština urbanističkog planiranja jeste kontrola imovine u opštem interesu.

U konkretnom slučaju delovi parcele broj .. površine 10a 6m² prvi put su planirani za javnu namenu – deo kompleksa osnovne škole 2000. godine. Od tog vremena, pa do aktuelnog planskog dokumenta donetog 2017. godine namena sporne površine od 607m² nije promenjena. Tužilac, čija delatnost je građevinarstvo je parcelu broj .. teretno stekao 2013. godine u svrhu izgradnje građevinskog objekta i svoju nameru je realizovao. Spornu parcelu, koja je po njegovom zahtevu nastala deobom prvobitno stečene nije pokušavao da proda.

Po odredbi člana 18. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima strana u obligacionom odnosu dužna je u izvršavanju obaveze iz svoje profesionalne delatnosti postupa sa povećanom pažnjom, prema pravilima struke i običajima (pažnja dobrog stručnjaka). U kontekstu utvrđenja da je nameravana gradnja realizovana, ne ostaje sumnja da je tužilac sa navedenom profesionalnom pažnjom postupao u pravnom prometu, te slobodnom voljom zaključio i odredio sadržinu teretnog pravnog posla u vreme kada je parcela već 13 godina bila predviđena za javnu namenu – deo kompleksa osnovne škole.

Tužilac ne tvrdi da zbog planskog akta, koji je i dalje iste sadržine postoje ograničenja koja utiču na korišćenje parcele na način kako je to činjeno ( gajenje voća i povrća) u vreme kada je zaključio ugovor o zameni nepokretnosti 28.06.2013. godine.

Proizilazi da pravo svojine tužioca, koje se sastoji od korišćenja, pribiranja plodova i raspolaganja nije suštinski promenjeno u odnosu na vreme kada je slobodnom voljom teretno stekao parcelu broj .. i na njenom delu u toku 2014. godine izgradio zgradu.

Pošto je planski akt na lokalitetu gde je tužilac nameravao i izvršio izgradnju nepromenjene sadržine od 2000. godine, tužiocu ograničenje nije moglo ostati nepoznato u vreme sticanja nepokretnosti i on nije pokušao da otuđi spornu parcelu, nema činjenica iz kojih bi sledio zaključak da planski akt svojim postojanjem i nepromenjenom sadržinom tužiocu stvara prekomerni teret koji bi se mogao pravno standardizovati kao takvo ograničenje svojine, koje bez utvrđenja javnog interesa za eksproprijaciju i sprovedenog postupka eksproprijacije vodi upisu javne svojine tuženog Grada i isplati tržišne vrednosti nepokretnosti njenom vlasniku.

Iz navedenih razloga, na osnovu odredbe člana 416. stav 1. ZPP, odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Odluka o troškovima postupka, u stavu drugom izreke, doneta je primenom odredbi članova 165. stava 2, 153. stava 1, 154., 162. i 163. stavova 1.-4. ZPP. Tuženom su priznati opravdani troškovi, u granicama opredeljenog zahteva i u skladu sa važećom advokatskom tarifom. Dosuđeni iznos od 675.000,00 dinara čine nagrada za sastav odgovora na tužbu od 56.250,00 dinara, za zastupanje na pet održanih ročišta po 60.750,00 dinara, za sastav žalbi 07.04.2023. godine od 112.500,00 dinara i 05.01.2024. godine od 90.000,00 dinara, te za sastav revizije od 112.500,00 dinara.

Predsednik veća – sudija

Jelica Bojanić Kerkez, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković