Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 4611/23 od 21.12.2023. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i potvrđena presuda Višeg suda u Beogradu P 2996/21 od 13.06.2023. godine u drugom i trećem stavu izreke. Stavom drugim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužilaca i potvrđena presuda Višeg suda u Beogradu P 2996/21 od 13.06.2023. godine u četvrtom i petom stavu izreke. Stavom trećim izreke, odbačena je žalba tužioca izjavljena protiv odluke sadržane u trećem stavu izreke presude Višeg suda u Beogradu P 2996/21 od 13.06.2023. godine. Stavom četvrtim izreke, odbijen je zahtev tužilaca za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, drugog i trećeg stava izreke, tužioci su i na osnovu člana 404. ZPP blagovremeno izjavili reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava (posebna revizija).

Po oceni Vrhovnog suda, o posebnoj reviziji tužilaca u ovom sporu potrebno je odlučivati radi ujednačavanja sudske prakse i tumačenja prava u pogledu odluke o visini raz like između pripadajuće i delimično isplaćene naknade za eksproprisanu nepokretnost, zbog čega je na osnovu člana 404. ZPP odlučeno kao u prvom stavu izreke.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija tužilaca delimično osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a ona iz tačke 12. stava 2. navedenog člana na koju se tužioci pozivaju nije zakonski razlog za reviziju. Navodi revidenta da je drugostepeni sud doneo odluku suprotnu dopunskom nalazu veštaka od 27.11.2022. godine, ne mogu se podvesti pod bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. u vezi člana 8. ZPP - pogrešnu ocenu dokaza, već pod pogrešnu primenu materijalnog prava.

Prema utvrđenom čenjeničnom stanju, tužioci su bili suvlasnici sa po ½ idealna dela na parceli .. površine 40 ari 40m2 u KO Jakovu. Predmetna parcela se po Prostornom planu za deo gradske Opštine Surčin („Službeni list Grada Beograda“ broj 9/08 i 10/12) i Prostornom planu područja posebne namene i infrastrukturnog koridora Beograd-Južni Jadran, deonica Beograd-Požega („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 37/06 i 31/10) nalazi u zoni građevinskog zemljišta. Parcela je eksproprisana pravnosnažnim rešenjem Gradske Opštine Surčin br. 465-92/2017 od 17.02.2017. godine, u korist Republike Srbije a za potrebe tuženog, radi izgradnje dela auto-puta E-763 Beograd-Požega. Stranke su, na osnovu procene poreske uprave o tržišnoj ceni eksproprisanog poljoprivrednog zemljišta, zaključile 27.04.2017. godine sporazum o naknadi u ukupnom iznosu od 2.408.400,00 dinara - svakom od tužilaca po 1.204.200,00 dinara. Po nalazu veštaka od 30.11.2022. godine tržišna vrednost označene parcele kao građevinskog zemljišta u vreme kada je zaključen sporazum o naknadi iznosila je 8.308.980,00 dinara, a po dopunskom nalazu od 26.01.2023. godine njena tržišna vrednost iznosi 12.529.580.58 dinara.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su utvrdili ništavost sporazuma o naknadi za eksproprisano zemljište od 27.04.2017. godine i obavezali tuženog da isplati tužiocima razliku između naknade isplaćene po tom sporazumu i tržišne cene parcele kao građevinskog zemljišta u vreme zaključenja sporazuma. Po stanovištu sudova, zasnovanom na odredbi člana 41. stav 2. Zakona o eksproprijaciji, tužiocima je deo naknade za eksproprisano zemljište isplaćen po sporazumu, zbog čega im se i njen ostatak mora isplatiti prema okolnostima (cenama) u vreme njegovog zaključenja jer samo na taj način oni mogu biti obeštećeni u stvarnoj visini i vrednosti koja je trebalo da bude isplaćena, tako da im ne pripada razlika u visini sporazumom određene i isplaćene naknade i naknade u vreme presuđenja.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovani su navodi revidenta da su nižestepeni sudovi, odlučujući o njihovom novčanom potraživanju, pogrešno primenili matrerijalno pravo.

Odredbom člana 58. stav 2. Ustava Republike Srbije propisano je da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Prema odredbama Zakona o eksproprijaciji, nepokretnosti se mogu eksproprisati ili se svojina na njima može ograničiti samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (član 1); nepokretnostima se, u smislu tog zakona, smatraju zemljišta, zgrade i drugi građevinski objekti (član 3); visina naknade u novcu za eksproprisane nepokretnosti određuje se po tržišnoj ceni, prema okolnostima u momentu zaključenja sporazuma o visini naknade, a ako sporazum nije postignut, prema okolnostima u momentu donošenja prvostepene odluke o naknadi (član 41. stav 2); naknada za eksproprisano poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje se u novcu prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drukčije propisano (član 42. stav 1).

Iz navedenih odredbi, po stanovištu revizijskog suda, proizilazi da tužiocima pripada naknada za eksproprisano zemljište u visini njegove tržišne vrednosti u vreme presuđenja, uz uračunavanje isplate izvršene na osnovu zaključenog sporazuma čija je ništavost utvrđena pravnosnažnom sudskom odlukom. U takvoj situaciji, razlika do punog iznosa naknade obračunava se tako što se prethodno utvrdi koji je procenat već isplaćen ranijem vlasniku eksproprisane nepokretnosti, od ukupne visine pravične naknade utvrđene po cenama u vreme te isplate, a zatim se preostali procenat neisplaćene pravične naknade određuje prema ukupnoj vrednosti iste uzete po cenama u vreme presuđenja (pravno shvatanje Građanskog odeljenja Vrhovnog suda Srbije od 08.09.1986. godine).

U konkretnom slučaju, visina naknade u vreme kada su stranke zaključile sporazum iznosila je ukupno 8.308.980,00 dinara. Tužiocima je po sporazumu isplaćen iznos od ukupno 2.408.400,00 dinara ili 28,98% u to vreme pripadajuće naknade. Tržišna vrednost eksproprisanog zemljišta u vreme presuđenja iznosi ukupno 12.529.580,58 dinara, tako da tužiocima pripada preostali neisplaćeni procenat naknade (71,02%), odnosno ukupno 8.898.508,13 dinara - svakom od tužilaca, kao bivših suvlasnika eksproprisanog zemljišta sa jednakim udelima, po 4.449.254,06 dinara.

Iz tih razloga, obe nižestepene presude su preinačene u pogledu odluke o glavnoj stvari, tako što je tuženi obavezan da svakom od tužilaca, pored dosuđenih iznosa od po 2.950.290,00 dinara isplati po još 1.498.964,06 dinara, dok je u preostalom delu, za iznos od po još 611.336,23 dinara revizija tužilaca odbijena.

Revizija tužilaca nije osnovana ni u delu kojim je drugostepena presuda pobijana u trećem stavu izreke. Tužioci nemaju interes da žalbom pobijaju prvostepenu presudu u delu kojim su uspeli sa tužbenim zahtevom, zbog čega je drugostepeni sud dozvoljenost njihove žalbe u tom delu ocenio pravilnom primenom člana 378. stav 3. ZPP.

Delimično preinačenje nižestepenih presuda utiče i na odluku o troškovima postupka. Odredbom člana 153. stav 2. ZPP propisano je da ako stranka delimično uspe u parnici, sud može s obzirom na postignuti uspeh da odredi da svaka stranka snosi svoje troškove ili da jedna stranka naknadi drugoj srazmeran deo troškova. Prema članu 154. tog zakona, sud će prilikom odlučivanja koji će troškovi da se naknade stranci, ceneći sve okolnosti, uzeti u obzir samo one troškove koji su bili potrebni radi vođenja parnice, a ako je propisana tarifa za nagrade advokata ili za druge troškove, ti troškovi odmeriće se po toj tarifi.

Po nalaženju revizijskog suda, tužioci su imali troškove za sastav tužbe i osam obrazloženih podneska u iznosu od po 45.000,00 dinara i pet neobrazloženih podnesaka u iznosu od po 22.500,00 dinara; zastupanja na šest održanih ročišta u iznosu od po 49.500,00 dinara (određenih po Advokatskoj tarifi prema vrednosti predmeta spora); sastav žalbe u iznosu od 67.500,00 dinara i revizije u iznosu od 49.500,00 dinara (određenih po Advokatskoj tarifi prema vrednosti predmeta spora pobijanog dela), odnosno ukupno 1.397.250,00 dinara (sa uvećanjem od 50% zbog zastupanja dve stranke), kao i izdatke - predujam za veštačenje u iznosu od 30.000,00 dinara. Tužiocima nisu priznati troškovi za sastav odgovora na žalbu tužene (izjavljene protiv prvostepene presude P 7269/19 od 13.05.2021. godine) jer taj trošak po oceni revizijskog suda nije bio nužan, kao i za sastav podneska od 10.10.2022. godine kojim je izvršeno uređenje podneska od 12.09.2022. godine.

Tužioci su imali troškove za sudske takse: za tužbu u iznosu od 96.806,00 dinara (za vrednost predmeta spora od 9.601.200,00 dinara određenu u tužbi) i prvostepenu presudu u iznosu od 97.500,00 dinara, reviziju u iznosu od 39.806,00 dinara i odluku o reviziji u iznosu od 209.709,00 dinara (prema vrednosti predmeta spora u pobijanom delu).

Tužioci su uspeli u sporu za 87,92%, tako da je tužena dužna da im nadoknadi srazmeran deo njihovih ukupnih troškova, u iznosu od 1.732.965,62 dinara, odnosno svakom od tužilaca (član 160. stav 1. ZPP) u iznosu od 866.482,81 dinar.

Sa svega navedenog, na osnovu člana 416. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u drugom, a na osnovu člana 414. stav 1. istog zakona kao u trećem stavu izreke.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković