Apelacioni sud u Beogradu je odlučujući o žalbama tuženih presudom Gž 5247/22 od 25.09.2024. godine odbio žalbe kao neosnovane i potvrdio presudu Višeg suda u Valjevu P 42/21 od 06.09.2022. godine, u prvom i drugom stavu izreke, a preinačio rešenje o troškovima postupka sadržano u izreci prvostepene presude u trećem stavu, tako što je obavezao tužene da solidarno tužiocu naknade troškove prvostepenog postupka u iznosu od 306.350,00 dinara, dok je odbio kao neosnovan zahtev tužene za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv navedene pravnosnažne presude donete u drugom stepenu dozvoljenu i blagovremenu reviziju je izjavio tuženi Grad Valjevo, kojom pobija presudu zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilac je podneo odgovor na reviziju.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu po odredbama člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/2011 ... 10/2023 – dr. zakon) i zaključio da je revizija osnovana.

Pobijana presuda je doneta bez bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Pravilno je prvostepeni sud odbio prigovor tuženih o nenadležnosti suda za odluku o tužbenom zahtevu, jer je predmet tužbenog zahteva svojinskopravne prirode, jer tužilac traži utvrđenje svojinskih prava na nepokretnosti, što jeste zahtev o kome sud odlučuje u parničnom postupku po odredbi člana 1. Zakona o parničnom postupku.

Međutim, presuda je doneta pogrešnom primenom materijalnog prava.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je vlasnik zgrade na katastarskoj parceli .. KO Valjevo, upisane pod rednim brojem 6 u listu nepokretnosti broj .. KO Valjevo, a pored tužiočevog objekta na toj parceli nalaze se i objekti u svojini drugih lica. Zemljište na parceli je upisano kao ostalo građevinsko zemljište u državnoj svojini, a imaoci prava na zemljištu su tuženi Grad Valjevo – oblik svojine javna i tužena AA – oblik svojine privatna, sa zajedničkim obimom udela. U listu nepokretnosti broj .. KO Valjevo prema izvodu od 16.01.2020. godine, tužena AA i tužilac su podneli zahteve za sprovođenje promena nosioca prava na nepokretnosti. Na osnovu nalaza veštaka građevinske struke utvrđeno je da je objekat broj 6 na katastarskoj parceli broj .. seže u ... ulicu i kroz pasaž objekta se ulazi u ostatak katastarske parcele, i to kolski i pešački. Uz istočnu fasadu objekta je trotoar i betonsko stepenište koje vodi do ulaza u podrumske prostorije objekta, sa betonskim zidom sa istočne strane trotoara i stepeništa. Kompletno opisano zemljište – trotoar, stepenište ka podrumu i betonski zid sa istočne strane trotoara i stepeništa, zajedno sa zemljištem u pravcu pasaža, a do ugla objekta broj 1, na istoj katastarskoj parceli, je neophodno za korišćenje predmetnog objekta. Površina zemljišta ispod objekta je 233 m2, a površina zemljišta van objekta uz njegovu istočnu fasadu iznosi 24 m2. Površina zemljišta neophodna za korišćenje objekta predstavlja zemljište pod objektom i zemljište van objekta u ukupnoj površini od 257 m2. Ukupna površina parcele je 0.37.46 ha. Prema izjašnjenju veštaka pasaž pripada površini samog objekta, a površina od 24 m2 sa istočne strane objekta je jedini deo parcele koji je neophodan za korišćenje. Regulacionim planom centra Grada Valjeva predviđena je na katastarskoj parceli broj .. saobraćajnica, kroz novosagrađeni objekat do Ulice ... kroz pasaž, s tim da je taj prolaz već realizovan i nalazi se u funkciji, a predviđen je za prolaz vatrogasnih kola i komunalnih službi.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, primenom odredbe člana 105. stav 1. Zakona o planiranju i izgradnji nižestepeni sudovi su zaključili da je tužilac kao vlasnik objekta i nosilac prava korišćenja na građevinskom zemljištu na kome je objekat izgrađen stekao pravo svojine na katastarskoj parceli, da zemljište za redovnu upotrebu čini zemljište ispod objekta i zemljište oko objekta koje ispunjava uslove za građevinsku parcelu u smislu odredbe člana 70. Zakona o planiranju i izgradnji, pa su zaključili da su tuženi dužni da trpe da se tužilac upiše sa pravom korišćenja na zemljištu određenom tužbenim zahtevom. Posebno, zaključili su da se pravo korišćenja može ustanoviti na pasažu i delu parcele uz objekat koji se koristi kao prolaz između ulice do ostatka parcele, jer pasaž predstavlja sastavni deo objekta, dok je za ulazak u ostatak predmetne parcele predviđen kolski i pešački prolaz. Pri tom, nižestepeni sudovi pravo korišćenja smatraju sadržanim u pravu svojine, s tim da se može transformisati u privatnu svojinu po osnovu odluke nadležnog organa uprave, pa se i odlukom suda može utvrđivati to pravo po analogiji sa pravilima o sticanju svojine.

Vrhovni sud nalazi da je odluka nižestepenih sudova pogrešna. Tužbenim zahtevom tužilac traži utvrđenje prava korišćenja na zemljištu pod objektom čiji je tužilac vlasnik i oko objekta, u površini potrebnoj za redovnu upotrebu objekta. Prema utvrđenom činjeničnom stanju radi se o građevinskom zemljištu u javnoj svojini tuženog Grada Valjeva i svojini tužene AA, na parceli na kojoj je građevinski objekat u svojini tužioca, ali i objekti trećih lica. Zakon o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br. 72/2009... 52/2021) koji je bio na snazi u vreme podnošenja tužbe 14.07.2021. godine i donošenja presude, u članu 70. na koji se sudovi pozivaju je propisao način određivanja zemljišta za redovnu upotrebu u posebnim slučajevima, što nije predmet ovog postupka. Predmet postupka je utvrđivanje prava korišćenja na građevinskom zemljištu u korist vlasnika jednog od objekata na parceli. Svojinski režim na građevinskom zemljištu uređen je u članu 84. navedenog zakona tako da građevinsko zemljište može biti u svim oblicima svojine, a pravo svojine na građevinskom zemljištu u javnoj svojini ima Republika Srbija, autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave. Izgrađeno građevinsko zemljište je zemljište na kome su izgrađeni objekti namenjeni za trajnu upotrebu, u skladu sa zakonom (član 90. stav 2.). U postupku je bilo sporno da li je u celosti objekat tužioca izgrađen u skladu sa zakonom, ali je drugostepeni sud smatrao irelevantnim žalbene navode tužene da je spratni deo iznad pasaža izgrađen bez dozvole, jer je odobrena rekonstrukcija i dogradnja sprata i potkrovlja i proširenje podruma ispod istočnog dela objekta prema dvorištu poslovnog objekta odobrenjem za građenje organa Opštine Valjevo.

Međutim, za odluku o tužbenom zahtevu bitno je da je članom 102. navedenog zakona određeno pretvaranje prava korišćenja u pravo svojine na građevinskom zemljištu, i to danom stupanja na snagu tog zakona, s tim da se te odredbe ne primenjuju na lica čiji su položaj, prava i obaveze uređene zakonom kojim se uređuje pretvaranje prava korišćenja u pravo svojine na građevinskom zemljištu uz naknadu.

Zakon o javnoj svojini ( „Sl. glasnik RS“ 72/2011...153/2020) u članu 8. odredio je da se pravni režim građevinskog zemljišta uređuje posebnim zakonom. Taj zakon poznaje pravo korišćenja, u korist određenih lica (gradska opština, oblici mesne samouprave, određeni oblici organizovanja čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave) na stvarima u javnoj svojini, određena je sadržina prava korišćenja (član 22) i način određivanja nosioca prava korišćenja (član 23) od strane nosioca javne svojine. Prema takvim odredbama materijalnog prava, nema osnova za utvrđivanje prava korišćenja u korist tužioca na izgrađenom građevinskom zemljištu u javnoj svojini grada, niti u pravu svojine fizičkog lica. Pogrešno je stanovište nižestepenih sudova, na šta revident osnovano ukazuje, da se pravo korišćenja može izjednačiti sa ovlašćenjem sadržanim u pravu svojine i tako utvrditi pravo korišćenja koje tužilac traži tužbenim zahtevom, upravo zato što je pravo korišćenja određeno zakonom na napred ukazani način. U tom smislu ne stoje ni navodi odgovora na reviziju da je tužilac tražio utvrđenje prava korišćenja kao užeg prava u odnosu na pravo svojine.

Na napred obrazložen način zakonom je određeno da na građevinskom zemljištu postoji pravo svojine, u svim oblicima, dok se prema odredbama Zakona o javnoj svojini pravo korišćenja određuje sa tačno određenom sadržinom, i iz javne svojine može se odrediti u korist određenih nosilaca, među kojima tužilac nije. U prilog navedenom ide i utvrđena činjenica da je Regulacionim planom centra Grada Valjeva predviđena na predmetnoj katastarskoj parceli saobraćajnica, kroz novosagrađeni objekat do Ulice ... kroz pasaž, s tim da je taj prolaz već realizovan i nalazi se u funkciji, a predviđen je za prolaz vatrogasnih kola i komunalnih službi. Utoliko pre se ne može sudskom odlukom konstituisati ovlašćenje u korist tužioca na delu parcele koja je privedena funkciji utvrđenoj regulacionim planom kao saobraćajnica, a parcela upisana kao javna svojina grada. Iz navedenih razloga su preinačene prvostepena i drugostepena presuda i odbijen tužbeni zahtev, u odnosu na oba tužena sa upisanim zajedničkim obimom udela u stvarnim pravima na nepokretnosti, kao nužnim suparničarima, primenom odredbe člana 416. stav 1. Zakona o parničnom postupku.

Odluka o troškovima celog postupka je doneta po odredbi člana 165. stav 2. ZPP tako što je obavezan tužilac da naknadi troškove tuženog Grada Valjevo u iznosima od 22.500,00 dinara za sastav odgovora na tužbu, 12.750,00 dinara za ročište koje nije održano, po 24.000,00 dinara za pristup na 3 održana ročišta, 45.000,00 za sastav žalbe protiv prvostepene presude, 67.500,00 dinara za sastav revizije, ukupno 219.750,00 dinara, primenom odredaba člana 162. ZPP i Tarife o nagradama i naknadama troškova za rad advokata.

Predsednik veća-sudija

Tatjana Miljuš, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković