Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužioci su blagovremeno izjavili reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“ 72/11 ... i 18/20), pa je našao da je revizija tužilaca osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, majka tužilaca sada pok. VV bila je radnik Zdravstvenog centra „Sveti Luka“ u Smederevu i obavljala je poslove ... u biohemijskoj laboratoriji Opšte bolnice u Smederevu, kao organizacione jedinica Zdravstvenog centra „Sveti Luka“. Majka tužilaca je preminula ..2009. godine, nakon čega su oni preko svog oca kao zakonskog zastupnika sa tadašnjim Zdravstvenim centrom „Sveti Luka“ zaključili ugovor o stipendiranju broj 74/3 i 74/4 oba od 15.01.2010. godine. Ovim ugovorima Zdravstvenim centar „Sveti Luka“ se obavezao da će tužiocima isplaćivati stipendiju u visini neto najniže osnovice za obračun doprinosa prema poslednjem objavljenom podatku iz člana 2. i da će to vršiti sve vreme trajanja redovnog školovanja tužilaca. Zdravstveni centar „Sveti Luka“ brisan je iz registra Privrednog suda u Požarevcu 31.12.2012. godine. Prethodno je Odlukom Vlade Republike Srbije od 03.03.2011. godine, osnovana tužena Opšta bolnica „Sveti Luka“ a Odlukom Skupštine Grada Smedereva od 01.11.2012. godine, osnovan je Dom zdravlja „Smederevo“ kao posebno pravno lice. Pre osnivanja ovih pravnih lica 29.11.2010. godine, sačinjen je deobni bilans kojim je određeno preuzimanje obaveza i radika između budućih formiranih pravni lica i to tako što je od strane tužene izvršeno preuzimanje obaveza i radnika koji su radili u do tada organizacionoj jedinici Opšta bolnica„Sveti Luka“ . Tačkom 7. Odluke o osnivanju Opšte bolnice „Sveti Luka“ od 03.03.2011. godine, predviđeno je da preuzima imovinu, sredstva, prava i obaveze i zaposlene Zdravstvenog centra Smederevo.

Polazeći od tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je obavezao tuženog da isplati novčano potraživanje tužilaca. Po nalaženju tog suda, zaključeni ugovori o stipendiranju su teretni pravni poslovi, jer su tužioci - primaoci stipendije bili dužni da se redovno školuju i da o svom statusu redovno obaveštavaju drugu ugovornu stranu - davaoca stipendije. Po stanovištu prvostepenog suda Opšta bolnica „Sveti Luka“ iz Smedereva ima obavezu plaćanja stipendija nakon statusne promene ugovarača Zdravstvenog centra „Sveti Luka“ iz Smedereva jer je tačkom 7. Odluke o njenom osnivanju od 03.03.2011. godine, predviđeno da preuzima imovinu, sredstva, prava i obaveze i zaposlene Zdravstvenog centra Smederevo koji su odgovarali Opštoj bolnici kao organizacionom delu Zdravstvenog centra u kojem je bila zaposlena pokojna majka tužilaca. Navedenom odlukom Opšta bolnica „Sveti Luka“ preuzela je odgovornost za dugove i druge obaveze koje je imao Zdravstveni centar „Sveti Luka“, pa i obavezu koju je zaključenjem ugovora o stipendiranju imao prema tužiocima, zbog čega je usvojen tužbeni zahtev tužilaca.

Po oceni drugostepenog suda, ugovori o stipendiranju nisu zaključeni sa organizacionom jedinicom Opšta bolnica u Smederevu i na njih se ne odnosi odredba iz tačke 7. Odluke Vlade RS o osnivanju Opšte bolnice u Smederevu, pa se ne može primeniti odredba člana 148.stav 2 ZOO. Nalazeći da je donator prestao da postoji brisanjem iz sudskog registra 31.12.2012. godine i da se njegovim prestankom ugasila obaveza isplate, da obaveza ni deobnim bilansom ni aktom osnivača nije preneta na tuženu i da tuženoj nisu dodeljena sredstva za izvršenje obaveza iz ugovora o stipendiranju, a da obaveza na tuženu nije prešla ni po samom zakonu tužena nije imala obavezu da ispunjava ugovore, pa je preinačio prvostepenu odluku i odbio tužbeni zahtev.

Stanovište drugostepenog suda nije pravilno.

Odredbom člana 148. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima propisano je da ugovor ima dejstvo i za univerzalne pravne sledbenike ugovornih strana, izuzev ako je što drugo ugovoreno ili što drugo proizilazi iz prirode samog ugovora. Ugovorima o stipendiranju ugovorne strane se nisu sporazumele da ugovor neće proizvoditi pravno dejstvo prema sukcesorima davaoca stipendije, niti je taj ugovor zaključen s obzirom na određena svojstva ugovarača. Stoga, po stanovištu revizijskog suda, na temelju označene zakonske odredbe ne može biti zasnovana odluka o nepostojanju obaveze tužene da nastavi sa izvršenjem obaveze plaćanja stipendije tužiocima i nakon prestanka davaoca stipendije – Zdravstvenog centra „Sveti Luka“ iz Smedereva.

Odredbom člana 52. stav 1. i 2. Zakona o zdravstvenoj zaštiti („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 107/05 ... 57/11) predviđeno je da se zdravstvena ustanova može ukinuti, spojiti sa drugom zdravstvenom ustanovom ili podeliti na više zdravstvenih ustanova u skladu sa zakonom. O ukidanju, spajanju ili podeli zdravstvenih ustanova u državnoj svojini odlučuje Vlada Republike Srbije, u skladu sa planom mreže zdravstvenih ustanova i uz obavljenu konsultaciju sa osnivačem.

U konkretnom slučaju, iza Zdravstvenog centra „Sveti Luka“ iz Smedereva izdvojio se organizacioni deo Opšta bolnica i na osnovu odluke Vlade Republike Srbije od 03.03.2011. godine kao posebno pravno lice – tužena Opšta bolnica „Sveti Luka“ iz Smedereva, upisana je u registar rešenjem nadležnog suda od 30.05.2011. godine. Nakon ovog izdvajanja jednog organizacionog dela označeni zdravstveni centar je nastavio da postoji kao pravno lice i obavljao je delatnost sa preostalim organizacionim delom – Dom zdravlja, sve do 31.12.2012. godine kada je brisan iz registra uz istovremeni upis tuženog Doma zdravlja u Smederevu kao posebnog pravnog lica osnovanog odlukom Skupštine Grada Smedereva od 01.11.2011. godine kojom je grad preuzeo osnivačka prava.

Ova statusna promena Zdravstvenog centra „Sveti Luka“ iz Smedereva predviđena je članom 485. tačka 4. i članom 489. stav 1. tčaka 1. i stav 2. Zakona o privrednim društvima. Reč je o statusnoj promeni izdvajanje uz osnivanje, kojom se jedno društvo deli tako što deo svoje imovine i obaveza prenosi na jedno ili više novoosnovanih društava, a po sprovedenoj statusnoj promeni nastavlja da postoji. Prema članu 505. stav 1. tačka 2. navedenog Zakona, pravne posledice statusne promene nastupaju danom registracije statusne promene u skladu sa Zakonom o registraciji, a društvo sticalac postaje solidarno odgovorno sa društvom prenosiocem za njegove obaveze koje nisu prenete na društvo sticaoca, ali samo do iznosa razlike vrednosti imovine društva prenosioca koja mu je preneta i obaveza društva primaoca koje je preuzeo, osim ako je sa određenim poveriocem drugačije ugovoreno. Prema odredbi člana 12. Zakona o javnim službama navedene odredbe se primenjuju i u slučaju statusne promene zdravstvenih ustanova, jer Zakon o zdravstvenoj zaštiti o tome ne sadrži posebne odredbe.

Tuženi su deobnim bilansom od 29.11.2010. godine podelili imovinu (pokretnu i nepokretnu) i zaposlene u Zdravstvenom centru „Sveti Luka“ iz Smedereva. Tim aktom nije izvršena podela obaveza tog Zdravstvenog centra prema trećim licima, tako da na tuženu Opštu bolnicu, koja se prva izdvojila i oformila kao posebno pravno lice, nije prešla obaveza Zdravstvenog centra koji je nastavio da postoji sve do 31.12.2012. godine kada je brisan iz registra i istovremeno upisan tuženi Dom zdravlja kao novo pravno lice. Zato, po stanovištu revizijskog suda, za obaveze ugovarača (davaoca stipendije) iz ugovora o stipendiranju zaključenih sa tužiocima solidarno odgovaraju tuženi Dom zdravlja iz Smedereva, kao pravno lice nastalo odlukom od 01.11.2012. godine od Zdravstvenog centra „Sveti Luka“ iz Smedereva koji je nastavio da postoji nakon izdvajanja organizacionog dela Opšta bolnica i fomriranja tužene Opšte bolnice „Sveti Luka“ iz Smedereva, osnovanog odlukom Vlade Republike Srbije od 03.03.2011. godine.

Naime, Vrhovni sud je imao u vidu da bi postojala solidarna obaveza tužene Opšte bolnice „Sveti Luka“ iz Smedereva i Doma zdravlja iz Smedereva u odnosu na ovu obavezu, na osnovu člana 505. stav 1. tačka 2. Zakona o privrednim društvima, s obzirom da nije dokazano ograničenje solidarne odgovornosti tužene Opšte bolnice, razlikom vrednosti imovine koja joj je preneta i obaveza koje je preuzela. Međutim, da bi sud neko lice obavezao na ispunjenje obaveze po osnovu solidarne odgovornosti u određenoj parnici moraju biti ispunjene određene procesne pretpostavke, odnosno to lice mora biti označeno kao tuženi u toj parnici. To se može učiniti podnošenjem tužbe protiv solidarnih dužnika, čime se uspostavlja suparničarstvo. Odredbom člana 414. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima propisano je da svaki dužnik solidarne obaveze odgovara poveriocu za celu obavezu, da poverilac može zahtevati njeno ispunjenje od koga hoće dok ne bude potpuno ispunjena, ali kada jedan dužnik ispuni obavezu, ona prestaje i svi se dužnici oslobađaju. Prema tome, poverilac ima pravo izbora od kog solidarnog dužnika će se naplatiti, ali isplatom duga od strane jednog dužnika, obaveza ostalih prestaje.

Sledom navedenog, po oceni Vrhovnog suda, pravilno je prvostepeni sud primenio materijalno pravo kada je usvojio tužbeni zahtev i obavezao tuženu Opštu bolnicu „Sveti Luka“ iz Smedereva na isplatu navedenih iznosa po osnovu ugovora o stipendiranju jer je tačkom 7. Odluke o osnivanju Opšte bolnice „Sveti Luka“ od 03.03.2011. godine, predviđeno da ona preuzima imovinu, sredstva, prava, obaveze i zaposlene Zdravstvenog centra „Smederevo“ koji su odgovarali Opštoj bolnici kao organizacionom delu Zdravstvenog centra u kojem je bila zaposlena pokojna majka tužilaca. Naime, navedenom odlukom Opšta bolnica „Sveti Luka“ preuzela je odgovornost za obaveze koje je imao Zdravstveni centar „Sveti Luka“, pa i obavezu koju je zaključenjem ugovora o stipendiranju imao prema tužiocima. Zato po stanovištu revizijskog suda, za obaveze ugovarača (davaoca stipendije) iz ugovora o stipendiranju zaključenih sa tužiocima odgovara tužena Opšta bolnica „Sveti Luka“ iz Smedereva, kao jedan od solidarnih dužnika.

Imajući u vidu navedeno, Vrhovni sud je na osnovu člana 416. stav 1. ZPP odlučio kao u stavu prvom izreke.

Kako je preinačena drugostepena presuda i odbijena žalba tužene, to je potvrđena i odluka o troškovima prvostepenog postupka, a odbijen zahtev tuženoe za naknadu troškova parničnog postupka.

Tužilac je uspeo u postupku po reviziji, pa mu na osnovu članova 153, 154. i 163. stav 2. ZPP, pripadaju i opredeljeni troškovi ovog postupka, koji obuhvataju troškove na ime: sastava revizije 27.000,00 dinara prema tarifnom broju 13. Tarife o nagradama i naknadama za rad advokata („Službeni glasnik RS“ broj 121/12...37/21), kao i na ime sudskih taksi za: reviziju 35.600,00 dinara i revizijsku odluku 53.400,00 dinara, odmereno prema tarifnom broju 1. i 2. taksene tarife Zakona o sudskim taksama („Službeni glasnik RS“ broj 128/24...106/15).

Na člana 165. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća - sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković