Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Branke Dražić, predsednika veća, Marine Milanović i Vesne Mastilović, članova veća, u parnici tužilaca AA iz ... i BB iz ..., čiji je punomoćnik Tijana Crvenković, advokat iz ..., protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi isplate i utvrđenja, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 759/25 od 13.03.2025. godine, u sednici održanoj 22.10.2025. godine, doneo je

R E Š E NJ E

DOZVOLJAVA SE odlučivanje o posebnoj reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 759/25 od 13.03.2025. godine,

UKIDAJU SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 759/25 od 13.03.2025. godine i presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P 10251/2024 od 13.12.2024. godine i predmet VRAĆA prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Novom Sadu P 10251/2024 od 13.12.2024. godine, tužbeni zahtev je usvojen u nepresuđenom delu, pa je obavezan tuženi da tužiocima isplati iznose od po 1.309.522,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 13.12.2024. godine pa do isplate; utvrđeno je da je tuženi stekao pravo javne svojine u idealnom delu od 430/3823 na kp ... u površini od 3823 m2 koja se vodi kod RGZ SKN Novi Sad 1 u ln br. ... KO ..., pa su tužioci, kao pravni sledbenici pokojne VV (koja je istovetna sa pok. VV1 rođ. V) dužni da trpe da se tuženi sa navedenim pravom upiše kod nadležne SKN nakon pravnosnažnosti presude; obavezan je tuženi da tužiocima solidarno naknadi troškove postupka u iznosu od 676.463,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude pa do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 759/25 od 13.03.2025. godine, odbijena je žalba tuženog i potvrđena presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P 10251/2024 od 13.12.2024. godine i odbijen zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju iz svih zakonom propisanih razloga, iz čije sadržine proizilazi da se radi o ujednačavanju sudske prakse i pravilnoj primeni materijalnog prava odnosno o reviziji propisanoj odredbom člana 404. Zakona o parničnom postupku (posebna revizija).

Odlučujući o dozvoljenosti revizije u smislu odredbe člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11 ... 18/20), Vrhovni sud je ocenio da su ispunjeni uslovi za odlučivanje o posebnoj reviziji tužene radi ujednačavanja sudske prakse, pa je na osnovu člana 404. stav 2. ZPP odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu primenom člana 408. ZPP („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11 ... 18/20) i ocenio da je revizija tuženog osnovana.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, kp br. ... u površini od 3823 m2 po vrsti ostalo građevinsko zemljište u državnoj svojini, po kulturi njiva 2. klase, prvobitno je bila upisana u ln br. ... KO ... kao državna svojina u 1/1 dela sa pravom korišćenja upisanim u korist sada pok. V (G) V u udelu od 1/1. Nakon VV smrti rešenjem Osnovnog suda u Novom Sadu O 755/23 od 20.02.2023. godine utvrđeno je da naknadno pronađenu imovinu iza pok. VV čini nepokretnost upisana u ln br. ... KO ... kp ... njiva 2. klase potes selo površine 3823 m2, državna svojina u celosti sa pravom korišćenja ostavilje u celosti, pa su za zakonske naslednike i po osnovu rešenja O 2357/06 od 01.04.2007. godine oglašeni ovde tužioci BB i AA sa po 1/2 dela. Gradska uprava za urbanizam i građevinske poslove Grada Novog Sada izdala je 15.04.2022. godine Informaciju o lokaciji za kp ... KO ... u ..., koja je važila dok je na snazi bio plan na osnovu koga je izdata. JP „Urbanizam“ Zavod za urbanizam Novi Sad izdao je 11.04.2022. godine informaciju o lokaciji – suprastruktura na osnovu plana generalne regulacije naseljenog mesta Futog („Sl. list Grada Novog Sada“ broj 45/15 i 21/17) i plana detaljne regulacije prostora između ulice Zdravka Čelara, Branka Radičevića, Nade Dimić, novoplanirane Goluba Babića, Vladana Stefanovića i ulice Futoški vašar u Futogu („Sl. list Grada Novog Sada“ broj 30/07). Plan koji je sada na snazi je Plan detaljne regulacije kompleksa prostora između ulica Zdravka Čelara, Branka Radičevića, Nade Dimić, novoplanirane Goluba Babića, Vladana Stefanovića i ulice Futoški vašar u Futogu od 11.02.2023. godine. U pogledu namene predmetne parcele važećim planom se ništa nije promenilo u odnosu na ranije važeći generalni plan Futoga („Sl. list Grada Novog Sada“ broj 18/03 i 26/07). Kp ... KO ... ukupne površine 3823 m2 je planskom dokumentacijom delom namenjena za javnu površinu – ulicu i to u površini od 572 m2, a delom za porodično stanovanje i to u površini od 3251 m2. Predmetna kp ... KO ..., kao deo ulice Milana Vidaka i ulice koja još uvek nije dobila naziv, funkcionalno povezuje delove naseljenog mesta Futog. Navedena parcela je planskom dokumentacijom delom ušla u sastav ulice Milana Vidaka i ulice koja još uvek nije dobila naziv, dok u prirodi takođe delom predstavlja ulicu Milana Vidaka u površini od 142 metra, dok preostali deo parcele koji je namenjen za javnu površinu – ulica, predviđen za izgradnju ulice koja još uvek nije dobila naziv u površini od 430 m2 nije priveden namen, i predstavlja neizgrađeno građevinsko zemljište. Deo kp ... u površini od 142 metra koji je priveden nameni i predstavlja sastavni deo ulice Milana Vidaka je površina za koju je tužiocima pravnosnažno dosuđena naknada na ime faktički oduzetog dela nepokretnosti. Ovde sporni deo navedene kp u površini od 430 m2 nije priveden nameni i u prirodi predstavlja zelenu površinu na kojoj tužioci tvrde da se nalazi korov i smeće. Predmetno zemljište ranije su koristili tužilac i majka tužilaca, kao baštu, gde su sadili kupus i luk, međutim više od 10 godina unazad niko od članova porodice tužilaca ne koristi navedeno zemljište za sadnju povrtnih kultura, jer su oko tog zemljišta izgrađene porodične kuće kao i komunalna i saobraćajna infrastruktura. Deo sporne nepokretnosti obrastao je i u korov, po tvrdnjama tužilaca. Okolno zemljište vlasnici su prodali, dok tužioci deo zemljišta koji je planiran za ulicu u navedenoj površini od 430 m2 nije priveden nameni, ne mogu da ga prodaju upravo iz razloga što je planskim aktom predviđeno za površinu javne namene. Utvrđena je tržišna vrednost m2 kp ... KO ... u iznosu od 52 evra, odnosno 6.090,80 dinara. Tužiocima, ni njihovoj pravnoj prethodnici, nije isplaćena novčana naknada za deo kp ... u površini od 430 m2 koji još uvek nije priveden nameni.

Na osnovu utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da su tužioci dokazali da je sporni deo kp ... KO ... u površini od 430 m2 aktima jedinice lokalne samouprave određen za površinu javne namene – ulicu, što je dovoljno da sudovi zaključe da su tužioci na taj način onemogućeni da taj deo katastarske parcele ... KO ... koriste u skladu sa svojim pravima, zbog čega je njihov tužbeni zahtev osnovan, pa su odlučili kao u izreci presude.

Po oceni Vrhovnog suda osnovano se u reviziji tuženog ukazuje da je takvo stanovište nižestepenih sudova zasnovano na pogrešnoj primeni materijalnog prava zbog nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja.

Odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije, zajemčeno je mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.) i propisano je da pravo svojine može biti oduzeto i ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.). Prema stavu 3. te odredbe zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine.

Odredbom člana 1. Protokola 1. uz Konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, propisano je da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine i da niko ne može biti lišen svoje imovine osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava (stav 1.), s tim što je državi dopušteno da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine, koje korišćenje mora biti u skladu sa opštim interesima kako bi se obezbedila naplata poreza ili drugih dažbina ili kazni (stav 2.).

U konkretnom slučaju, tužioci nisu lišeni svoje imovine i ovlašćenja koja čine prava korišćenja, jer donetim planskim aktima nisu sprečeni da je drže i njome raspolažu u granicama određenim zakonom (član 3. stav 1. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa). Postojanje planskih akata kojima je predviđeno da će na zemljištu tužilaca biti izgrađena ulica, tek je uslov da se utvrdi javni interes za eksproprijaciju, a usvajanje planskih akata ne znači da će nužno doći do njihove realizacije. Pravo države i jedinica lokalne samouprave da planskim aktima vrši urbanističko planiranje, naročito u većim gradovima, nije sporno sa stanovišta zakona i obavlja se u opštem interesu. Međutim, nesprovođenje planskih akata u dužem vremenskom periodu može povrediti pravo vlasnika imovine obuhvaćene planskim aktima na njeno mirno uživanje i bez oduzimanja.

Shodno navedenom, po oceni revizijskog suda, tužiocima se ne može dosuditi tržišna naknada za nepokretnost. Takva naknada dosuđuje se samo vlasniku koji je lišen svoje imovine, što ovde nije slučaj, jer planski akti nisu sprovedeni i zemljište obuhvaćeno njima nije privedeno planskoj nameni. Planski akt koji nije faktički sproveden ne može biti ni osnov sticanja prava javne svojine tuženog na koji način je drugostepeni sud sproveo postupak eksproprijacije nepokretnosti u svojinu tužilaca, preuzevši na sebe nadležnost Vlade RS da utvrdi javni interes za eksproprijaciju i nadležnost organa uprave da o istoj odluče.

Međutim, sa stanovišta odredbe člana 58. Ustava RS i člana 1. stav 1. Protokola 1. uz Evropsku konvenciju, u svetlu stanovišta izraženog u presudi Evropskog suda za ljudska prava od 23.09.1982. godine donetoj u slučaju Sporrong i Lonnroth protiv Švedske, donošenjem planskih akata i njihovim neprovođenjem u nerazumno dugom vremenskom periodu može doći do povrede prava vlasnika na mirno uživanje imovine i onda kada aktivnošću države vlasnik nije lišen svojine na određenom dobru koje čini njegovu imovinu.

Dakle, mešanje države u pravo tužilaca na mirno uživanje imovine jeste suprotno članu 1. Protokola 1. uz Evropsku konvenciju, ali onda kada nije postignuta pravična ravnoteža između zahteva opšteg interesa i zaštite prava na mirno uživanje imovine, kada tužioci zbog nesigurnosti svog položaja i nepostojanja delotvornog pravnog sredstva trpe prekomerni teret.

U konkretnom slučaju nije utvrđeno da li je na navedeni način postignuta odnosno povređena pravična ravnoteža između zahteva opšteg interesa i zaštite prava na mirno uživanje imovine, ili ne, te da li zbog navedenog tužioci trpe prekomeran teret, odnosno da li je tužiocima onemogućeno i na koji način da i dalje koriste svoju nepokretnost na način na koji su je i ranije koristili i da u prilog svojih navoda da su nameravali da predmetnu kat. parcelu prodaju nisu ponudili dokaze na okolnost da je nepokretnost pisanim putem oglašavana na prodaju ni o visini cene po kojoj su istu nameravali da otuđe.

Iz navedenih razloga nižestepene presude su morale biti ukinute.

U ponovnom postupku prvostepeni sud će imati u vidu praksu i standarde Evropskog suda za ljudska prava i Ustavnog suda, kao i da tužiocima u odnosu na spornu nepokretnost nije oduzeto pravo svojine, već im je ograničeno pravo na mirno korišćenje imovine zbog, kako tvrde smanjene mogućnosti raspolaganja zemljištem usled dugogodišnjeg neprivođenja nameni od strane tuženog, te će pravilom primenom materijalnog prava doneti pravilnu i zakonitu odluku.

Ukinuta je i odluka o troškovima postupka, jer ista zavisi od konačnog ishoda parnice.

Sa iznetih razloga na osnovu člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku, odlučeno je kao u stavu drugom izreke rešenja.

Predsednik veća-sudija,

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković