Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 1138/25 od 09.05.2025. godine, odbijena je kao neosnovana žalba tužioca i potvrđena presuda Višeg suda u Beogradu P1 151/20 od 23.10.2024. godine, u stavovima prvom, drugom i trećem izreke.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilac je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“, broj 72/11... 10/23), Vrhovni sud je našao da revizija tužioca nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. U reviziji se ukazuje i na bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ZPP, ali se ne navodi koju to odredbu Zakona o parničnom postupku drugostepeni sud nije primenio ili nije pravilno primenio, a što bi bilo od uticaja na pravilnost i zakonitost pobijane presude.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je bio u radnom odnosu kod tuženog, počev od 2005. godine, kao predavač nastavnik na predmetima iz oblasti ... . Prvi put se prijavio na raspisani konkurs za izbog nastavnika i saradnika od 12.06.2004. godine, nakon toga na konkurs raspisan 2010. godine, i na treći konkurs 2011. godine. Na osnovu rešenja o prestanku radnog odnosa od 28.03.2017. godine, tužiocu je prestao radni odnos.Tužilac tužbom traži da se utvrdi da je tuženi izvršio akt diskriminacije u oblasti rada, jer je po konkursima iz 2004. i 2010. godine za izbor nastavnika na katedri za ... doneo nezakonite odluke o izboru tužioca u zvanje docenta i vanrednog profesora, odnosno što je rešenjem o prestanku radnog odnosa, povredio pravo tužioca na uživanje prava u oblasti naučnog nastavnog rada u skladu sa zakonom i definisanim principom ekvivalencije naučnih zvanja. U toku postupku tužilac nije identifikovao lično svojstvo koje je uzrokovalo različiti tretman prema tužiocu u odnosu na ostale zaposlene. Pred Trećim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu P1 53/19, tužilac protiv tuženog vodi radni spor za osporavanje rešenja o prestanku radnog odnosa.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da tužilac nije učinio verovatnim da je tuženi učinio akt diskriminacije - povredu načela jednakih prava i obaveza u odnosu na tužioca, jer u toku postupka tužilac nije identifikovao lično svojstvo, koje bi bilo uzrok trvrdnje da je postojao različit tretman prema njemu u odnosu na ostale zaposlene, čime nije dokazao postojanje bitnog elementa pojma diskriminacije. Kako je ocenjeno da nije došlo do diskriminacije na radu od strane tuženog, odbijen je tužbeni zahtev i u delu kojim je traženo da sud obaveže tuženog da tužiocu naknadi nematerijalnu i materijalnu štetu za koje tvrdi da su nastale kao posledica diskriminacije, kao zahteve koji prate pravnu sudbinu glavnog tužbenog zahteva.

Po nalaženju Vrhovnog suda pravilno su nižestepeni sudovi odbili tužbeni zahtev za utvrđenje da je tuženi diskriminatorski postupao prema tužiocu, a sledstveno tome i zahtev za naknadu materijalne i nematerijalne štete.

Zabrana diskriminacije u oblasti rada propisana je Ustavom i Konvencijom za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, a bliže je regulisana Zakonom o zabrani diskriminacije i Zakonom o radu. Pre svega, odredbom člana 21. stav 3. Ustava Republike Srbije i člana 14. Konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda u vezi člana 1. Protokola broj 1 uz Konvenciju zabranjena je svaka diskriminacija neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu. Nadalje, odredbom člana 2. stav 1. Zakona o zabrani diskriminacije („Službeni glasnik RS“ broj 22/09) propisano je da izrazi „diskriminacija“ i „diskriminatorsko postupanje“ označavaju svako neopravdano pravljenje razlike ili nejednako postupanje odnosno propuštanje (isključivanje, ograničavanje ili davanje prvenstva), u odnosu na lica ili grupe kao i članova njihovih porodica, ili njima bliska lica na otvoren ili prikriven način, a koji se zasniva na nekom ličnom svojstvu.

Prema članu 16. stav 1. Zakona o zabrani diskriminacije, zabranjena je diskriminacija u oblasti rada, odnosno narušavanje jednakih mogućnosti za zasnivanje radnog odnosa ili uživanje pod jednakim uslovima svih prava u oblasti rada, kao što su pravo na rad, na slobodan izbor zaposlenja, na napredovanje u službi, na stručno usavršavanje i profesionalnu rehabilitaciju, na jednaku naknadu za rad i jednake vrednosti, na pravične i zadovoljavajuće uslove rada, na odmor, na obrazovanje i stupanje u sindikat, kao i na zaštitu od nezaposlenosti. Zaštitu od diskriminacije iz stava 1. ovog člana uživa lice u radnom odnosu, lice koje obavlja privremene i povremene poslove ili poslove po ugovoru o delu ili drugom ugovoru, lice na dopunskom radu, lice koje obavlja javnu funkciju, pripadnik vojske, lice koje traži posao, student i učenik na praksi, lice na stručnom osposobljavanju i usavršavanju bez zasnivanja radnog odnosa, volonter i svako drugo lice koje po bilo kom osnovu učestvuje u radu.

Zakonom o radu zabranjena je neposredna i posredna diskriminacija lica koja traže zaposlenje kao i zaposlenih s obzirom na pol, rođenje, jezik, rasu, boju kože, starost, trudnoću, zdravstveno stanje, odnosno invalidnost, nacionalnu pripadnost, veroispovest, bračni status, porodične obaveze, seksualno opredeljenje, političko ili drugo uverenje, socijalno poreklo, imovinsko stanje, članstvo u političkim organizacijama, sindikatima, ili neko drugo lično svojstvo (član 18); dok neposredna diskriminacija u smislu ovog zakona jeste svako postupanje uzrokovano nekim od osnova iz člana 18. ovog zakona, kojim se lice koje traži zaposlenje kao i zaposleni stavlja u nepovoljniji položaj u odnosu na drugo lice u istoj ili sličnoj situaciji (član 19).

Diskriminacija iz člana 18. ovog zakona zabranjena je, između ostalog, u odnosu i na sva prava iz radnog odnosa i otkaz ugovora o radu (član 20. stav 1. tačka 2 i 5), ako je u toku postupka tužilac učinio verovatnim da je izvršena diskriminacija u smislu ovog zakona, teret dokazivanja da nije bilo ponašanja koje predstavlja diskriminaciju je na tuženom (član 23. stav 2).

Polazeći od zakonskih normi, osnovna karakteristika diskriminacije jeste pravljenje razlike između lica koje tvrdi da je diskriminisano i drugih lica u istoj ili sličnoj situaciji, koje pri tom mora biti neopravdano i mora biti vezano za neko lično svojstvo diskrimisanog lica. Takođe, prema članu 45. stav 2. navedenog zakona, lice koje tvrdi da je diskriminisano mora da učini verovatnim akt diskriminacije, odnosno da mu je zbog nekog ličnog svojstva povređeno ljudsko ili manjinsko pravo zajemčeno Ustavom i to predstavlja neophodnu pretpostavku da bi se mogla utvrditi povreda načela zabrane diskriminacije.

Iz navedenih zakonskih odredbi proizlazi da je za utvrđenje diskriminacije odnosno diskriminatorskog postupanja potrebno da se lice koje traži zaštitu nalazi u uporedivoj ili bitno sličnoj situaciji u odnosu na drugo lice u odnosu na koje smatra da je diskriminisano, da je pravljenje razlike neopravdano i da je vezano za neko lično svojstvo diskrimisanog lica, a da ukoliko se lice koje traži sudsku zaštitu ne nalazi u takvoj situciji, diskriminacije nema, pa samim tim nema ni povrede prava ličnosti diskriminatorskim postupanjem. U konkretnom slučaju tužilac nije dokazao da je tuženi povoljnije postupao prema drugim zaposlenima u sličnoj situaciji, a da je jedina razlika između njih neko zaštićeno pravo odnosno lično svojstvo, jer mora postojati uzročna veza između nepovoljnog postupanja i tog ličnog svojstva. U toku postupka tužilac nije identifikovao lično svojstvo na osnovu koga je pretrpeo diskriminaciju, niti je ukazao u odnosu na koje zaposlene, sa kojima se nalazi u uporedivoj ili bitno sličnoj situaciji, je diskriminisan. S toga, kako nije učinio verovatnim da je tuženi prema njemu zbog nekog njegovog ličnog svojstva nezakonito postupao, odnosno da je zbog nekog njegovog ličnog svojstva nejednako tretiran u odnosu na druge zaposlene koji su u istoj i sličnoj situaciji, niti je ukazao u odnosu na koje zaposlene je stavljen u neravnopravan i diskriminisan položaj, pravilna je ocena sudova da tuženi nije izvršio akt diskriminacije prema tužiocu.

U situaciji kada je tužilac nezadovoljan postupanjem tuženog (jer nije doneo odluku o izboru tužioca u zvanje redovnog profesora) i smatra da je takvo ponašanje diskriminatorsko, a da pri tom nije dokazao da je takvo postupanje tuženog u vezi sa ličnim svojstvima tužioca, ne može se govoriti o diskriminaciji u smislu citiranih odredbi zakona. Činjenica da je tužiocu prestao radni odnos na osnovu rešenja o prestanku radnog odnosa, ne predstavlja akt diskriminacije usled kojeg bi mu u ovom sporu bila pružena sudska zaštita, a eventualna nezakonitost u postupanju tuženog prema tužiocu u donošenju rešenja o otkazu ugovora o radu je predmet posebnog sudskog postupka koji se vodi pred Trećim osnovnim sudom u Beogradu P1 53/19. Sledom navedenog, s obzirom na to da nije utvrđeno postojanje akta diskriminacije na radu prema tužiocu, neosnovani su i ostali zahtevi tužioca.

Iz izloženih razloga, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci na osnovu člana 414. stav 1. ZPP.

Imajući u vidu da tužilac nije uspeo u postupku po reviziji, to mu nisu dosuđeni troškovi ovog postupka, pa je odlučeno kao u stavu drugom izreke, primenom odredbe člana 165. stav 1. ZPP.

Predsednik veća – sudija

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković