Apelacioni sud u Kragujevcu je presudom Gžrr 180/22 od 05.05.2022. godine, stavom prvim izreke, odbio kao neosnovane žalbe parničnih stranaka i potvrdio presudu Osnovnog suda u Čačku Prr1 121/20 od 19.10.2021. godine. Stavom drugim izreke, odbijeni su zahtevi parničnih stranaka za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, u delu stava prvog izreke, kojim je potvrđena prvostepena presuda u stavu drugom izreke, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o reviziji odluči na osnovu člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Po oceni Vrhovnog suda, posebna revizija tužioca u ovom sporu je dozvoljena radi usklađivanja drugostepene presude u pobijanom delu sa odlukama Evropskog suda za ljudska prava, ali i odlukama Ustavnog suda donetim u postupku po ustavnim žalbama poverilaca novčanih potraživanja iz radnog odnosa sa dužnicima protiv koji se vodi izvršni postupak u kojem je utvrđena povreda prava tužioca na suđenje u razumnom roku. Iz tog razloga, na osnovu člana 404. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 10/23) odlučeno je kao u stavu prvom izreke.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, u skladu sa članom 408. ZPP, Vrhovni sud je ocenio da revizija tužioca osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravosnažnom i izvršnom presudom Opštinskog suda u Čačku P1 671/07 od 12.05.2008. godine, tužiocu je na ime naknade štete zbog izgubljene zarade dosuđen ukupan iznos od 403.145,47 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog pojedinačno opredeljenog iznosa do isplate, kao i troškovi parničnog postupka. Rešenjem o izvršenju Opštinskog suda u Čačku I 1093/08 od 04.09.2008. godine, određeno je izvršenje protiv izvršnih dužnika „ Fabrike reznog alata“ a.d Čačak, FRA „Alat za obradu rupe“ d.o.o. Čačak, FRA „Alat i pribori“ d.o.o. Čačak, FRA „Spiralne burgije“ d.o.o. Čačak, FRA „ Alat za spoljni navoj“ d.o.o. Čačak, FRA „ Alat za unutrašnji navoj“ d.o.o. Čačak, FRA „ Proizvodnja mašina“ d.o.o. Čačak i FRA „ Termička obrada“ d.o.o. Čačak, radi naplate označenog novčanog potraživanja i troškova izvršnog postupka, plenidbom novčanih sredstava na tekućim računima izvršnih dužnika. Rešenje o izvršenju dostavljeno je Narodnoj banci Srbije - Odeljenju za prinudnu naplatu, koja je zaključno sa 30.10.2012. godine delimično izvršila naplatu potraživanja tužioca u iznosu od 194.026,00 dinara. Za preostali iznos potraživanje tužioca nije namireno, a koje se odnosi na deo nzakonske zatezne kamate i glavni dug. Rešenjem Osnovnog suda u Čačku I 1167/18 od 12.09.2018. godine, prekinut je postupk izvršenja u odnosu na izvršne dužnike koji su u međuvremenu prestali da postoje. Pravosnažnim rešenjem Osnovnog suda u Čačku R4 I 222/19 od 29.08.2019. godine, usvojen je prigovor tužioca kao izvršnog poverioca za ubrzanje postupka izvršenja, utvrđeno je da mu je u tom postupku povređeno pravo na suđenje u razumnom roku i naloženo je postupajućem sudiji da preduzme sve mere, kao bi se postupak okončao u najkraćem roku, koji ne može biti duži od 4 meseca. Izvršni dužnik je u većinskom državnom vlasništvu.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom člana 31. stav 1. i 2, 32. stav 1. i 58. Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku, člana 35. stav 2. Ustava Republike Srbije i člana 172. Zakona o obligacionim odnosima, zaključio da postoji odgovornost tužene zbog dužine trajanja izvršnog postupka, te da tužilac trpi materijalnu štetu usled toga i to u visini iznosa utvrđenih u izvršnom postupku a koji mu nisu isplaćeni. Po stanovištu tog suda, tužiocu pripada zakonska zatezna kamata na taj iznos od dana podnošenja tužbe do isplate. Stoga je tužiočev zahtev usvojen za iznos nenaplaćenog glavnog duga, nominalno iskazane zakonske zatezne kamate koja je obračunata od dospelosti svakog pojedinačnog iznosa glavnog duga, iskazano u rešenju o izvršenju, do poslednje uplate -30.10.2012. godine i za zakonsku zateznu kamatu na glavni dug od dana podnošenja tužbe do isplate. Tužbeni zahtev je odbijen u delu za zakonsku zateznu kamatu na glavni dug za period od 30.10.2012. godine do dana podnošenja tužbe.

Drugostepeni sud je, u pobijanom delu, potvrdio prvostepenu presudu u delu u kom je odbijen tužbeni zahtev za isplatu zakonske zatezne kamate na glavni dug počev od 30.10.2012. godine do dana podnošenja tužbe, jer po stanovištu tog suda, tužena je tek podnošenjem tužbe pozvana na ispunjenje obaveze naknade imovinske štete, zbog čega tužilac nema pravo na traženu zateznu kamatu u tom periodu u smislu člana 277. Zakona o obligacionim odnosima do dana podnošenja tužbe.

Po nalaženju Vrhovnog suda, osnovani su navodi revidenta o pogrešnoj primeni materijalnog prava u pobijanom delu.

Odredbom člana 31. stav 1. Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku, propisano je da stranka može da podnese tužbu protiv Republike Srbije za naknadu imovinske štete izazvane povredom prava na suđenje u razumnom roku, u roku od jedne godine od kada je stekla pravo na pravično zadovoljenje. Prema stavu 3. te odredbe, odgovornost Republike Srbije za imovinsku štetu izazvanu povredom prava na suđenje u razumnom roku je objektivna.

Naknada materijalne štete po pravilima obligacionog prava odnosi se na uspostavljanje ranijeg stanja koje je bilo pre nego što je ta šteta nastala, kao i na isplatu u novcu ukoliko uspostavljanje ranijeg stanja ne naknađuje štetu potpuno ili ako uspostavljanje ranijeg stanja nije moguće (član 180. Zakona o obligacionim odnosima).

Evropski sud za ljudska prava je u predmetima u odnosu na Republiku Srbiju izrazio stav da za neisplaćena potraživanja zaposlenih prema društvenim preduzećima i preduzećima sa pretežnim društvenim odnosno državnim kapitalom, kao subjekata pod kontrolom države, dosuđena pravnosnažnom sudskom odlukom koja su u izvršnom postupku ostala nenaplaćena duži vremenski period, odgovara Republika Srbija, iz sopstvenih sredstava. Presudama donetim u takvim predmetima Republika Srbija je obavezana da iz sopstvenih sredstava, u određenom roku od njihove pravnosnažnosti, isplati podnosiocima predstavke iznose koji su im dosuđeni pravnosnažnim presudama domaćih sudova.

I Ustavni sud je, uvažavajući praksu međunarodnih institucija za zaštitu ljudskih prava, odlukama kojima je usvajao ustavnu žalbu zbog povrede prava na imovinu iz člana 58. Ustava Republike Srbije, zbog nesprovođenja rešenja o izvršenju radi prinudne naplate novčanog potraživanja iz radnog odnosa od preduzeća sa većinskim društvenim kapitalom, utvrđivao pravo podnosioca ustavne žalbe na naknadu materijalne štete u visini iznosa opredeljenih rešenjem o izvršenju, umanjenih za eventualno naplaćene iznose po tom osnovu.

Sledstveno izloženom, tužena je dužna da tužiocu isplati iznose dosuđene izvršnom presudom Opštinskog suda u Čačku P1 671/07 od 12.05.2008. godine i određene rešenjem o izvršenju I 1640/2015 od 02.11.2015. godine, uključujući i zateznu kamatu na dosuđene pojedinačne iznose od datuma dospelosti svakog iznosa do isplate, jer je to šteta koju tužilac trpi u konkretnom slučaju. Na tako iskazanu štetu, tužiocu pripada pravo na zakonsku zateznu kamatu od dana podnošenja tužbe do isplate. Nižestepeni sudovi su, međutim, tužiocu priznali obračunatu zateznu kamatu na iznos glavnog duga, iskazanu u nominalnom iznosu, od dopelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa do 30.10.2012. godine, kao dana preseka i zakonsku zateznu kamatu na glavni dug od podnošenja tužbe do isplate ( u kom delu se presuda ne pobija revizijom). Stoga su po stanovištu Vrhovnog suda nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo kada su odbili tužbeni zahtev tužioca u delu za zakonsku zateznu kamatu na (preostali) iznos glavnog duga za preostali period, odnosno od dana izvršenog preseka (poslednja uplata) do dana podnošenja tužbe. Jedino ovakvim dosuđivanjem zakonske zatezne kamate, tužiocu će biti nadoknađena materijalna šteta u skladu sa pravilom sadržanim u članu 185. Zakona o obligacionim odnosima i njegovo imovno stanje će biti dovedeno u položaj u kojem bi se nalazilo da je izvršni postupak okončan isplatom dosuđenog novčanog potraživanja u razumnom roku.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 416. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u drugom stavu izreke.

Tužiocu su dosuđeni troškovi postupka po reviziji u iznosu od 18.000,00 dinara, za sastav revizije, primenom člana 165. stav 2. u vezi sa čl. 153. stav 1. i 154. Zakona o parničnom postupku, pa je odlučeno kao u trećem stavu izreke.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković