Ispitujući pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 18/20, 10/23-dr zakon), Vrhovni sud je utvrdio da je revizija tužene osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužena je kao poslodavac sa tužiocem kao zaposlenim zaključila ugovor o radu dana 17.12.2020. godine na određeno vreme. U u tački 1. ugovora predviđeno je da tužilac zasniva radni odnos kod tužene za obavljanje poslova u Službi tehničkih poslovi i investicione izgradnje, Odeljenja tehničkih poslova i investicione izgradnja, Odsek građevinsko-zanatskog održavanja, na radnom mestu „pomoćni radnik“ sa opisom poslova koji obuhvataju: održavanje čistoće prostora kruga bolnice, održavanje zelenih površina, bašte, žive ograde i drveća, čišćenje i uklanjanje snega i posipanje soli, prenos stvari i ostali fizički poslovi po nalogu rukovodioca. U tački 2. je navedeno da se ugovor zaključuje na određeno vreme počev od 17.12.2020. godine najduže do 16.01.2021. godine.

Nakon isteka navedenog ugovora, tužilac je sa tuženom sukcesivno i u kontinuitetu zaključivao ugovore o radu na određeno vreme, te na osnovu ukupno 15 ugovora o radu na određeno vreme obavljao rad kod tuženog neprekidno u periodu od 17.12.2020. godine do 16.01.2023. godine. Neposredno pre isteka svakog od zaključenih ugovora o radu na određeno vreme, tužilac je potpisivao naredni ugovor, osim nakon isteka poslednjeg ugovora o radu od 17.12.2022. godine. Po isteku svakog od ugovora o radu na određeno vreme, tužena je donosila rešenje o otkazu ugovora o radu kojim je utvrđivala da tužiocu prestaje radni odnos zbog isteka roka i to sa poslednjim danom roka na koji je zasnovan. Za sve vreme rada kod tužene, tužilac je obavljao iste poslove pomoćnog radnika koji su obuhvatali poslove održavanja, čišćenje snega, bacanje soli, odnošenja lekova u crvenu zonu i slično.

Rešenjem od 13.01.2023. godine, utvrđeno je da tužiocu prestaje radni odnos sa 16.01.2023. godine, zbog isteka roka na koji je zasnovan.

Tužilac je rođen ...1960. godine, a u momentu zaključenja poslednjeg ugovora o radu od 17.12.2022. godine, imao je više od 35 godina staža osiguranja, dok u momentu prestanka radnog odnosa kod tuženog 16.01.2023. godine, nije imao navršenih 40 godina staža osiguranja. Tužilac nije ostvario pravo na penziju, a nakon prestanka radnog odnosa kod tužene nije zasnivao radni odnos kod drugog poslodavca.

Polazeći od činjenice da je tužilac radio kod tuženog na određeno vreme u periodu dužem od 24 meseca, što je suprotno odredbi člana 37. stav 2. Zakona o radu, nižestepeni sudovi su zaključili, primenjujući odredbu stava 6. istog člana, da je došlo do zasnivanja radnog odnosa na neodređeno vreme, zbog čega su usvojili zahtev i poništili kao nezakonito rešenje o otkazu ugovora o radu od 16.01.2023. godine, te utvrdili postojanje radnog odnosa na neodređeno vreme, uz obavezu tuženog da tužioca vrati na rad.

Međutim, prilikom donošenja odluke nižestepeni sudovi nisu primenili odredbe Zakona o budžetskom sistemu koji propisuje ograničenja u zapošljavanju u javnom sektoru, zbog čega je činjenično stanje nepotpuno utvrđeno.

Tužena Opšta bolnica jeste zdravstvena ustanova u javnoj svojini koju prema odredbi člana 30. stav 1. u vezi člana 28. stav 3. tačka 4. Zakona o zdravstvenoj zaštiti („Službeni glasnik RS“, br. 25/2019), osniva Republika Srbija. Zbog toga je tužena indirektan korisnik budžetskih sredstava na koju se primenjuje Zakon o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“, br. 54/2009...94/2024) jer je korisnik javnih sredstava u smislu odredbi članova 2. tačka 5. i 8. navedenog zakona.

Zabrana zapošljavanja u javnom sektoru uvedena Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“, br. 108/2013), a koja se primenjivala od 01.01.2014. godine, važila je sve do 31.12.2020. godine, a od 01.01.2021. godine, počela je da se primenjuje odredba člana 27k ustanovljena Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“, br. 149/2020). Stavom 1. ove odredbe propisano je da je u periodu od 01.01.2021. godine do 31.12.2026. godine korisnicima javnih sredstava dozvoljeno da bez posebnih dozvola i saglasnosti u tekućoj kalendarskoj godini prime u radni odnos na neodređeno vreme i radni odnos na određeno vreme u svojstvu pripravnika do 70% ukupnog broja lica kojima je prestao radni odnos na neodređeno vreme po bilo kom osnovu prethodne kalendarske godine (umanjen za broj novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u toj kalendarskoj godini), dok o prijemu novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika iznad tog procenta odlučuje telo Vlade, na predlog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva.

Prema tome, navedene zakonske izmene razlikuju dve situacije. Prvu, kada korisnicima javnih sredstava nije potrebna posebna dozvola i saglasnost u tekućoj godini za prijem u radni odnos na neodređeno vreme, kao i radni odnos na određeno vreme u svojstvu pripravnika, do 70% ukupnog broja lica kojima je prestao radni odnos na neodređeno vreme po bilo kom osnovu u prethodnoj kalendarskoj godini, a umanjeno za broj novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u toj kalendarskoj godini, i drugu situaciju, kada je za prijem, odnosno zasnivanje radnog odnosa preko navedenog procenta potrebna saglasnost tela Vlade odnosno komisije za novo i dodatno zapošljavanje kod korisnika javnih sredstava, a po postupku propisanom Uredbom o postupku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik RS“, br. 159/2020, 116/2023). U obe ove situacije, zapošljavanje se može realizovati samo pod uslovom da korisnik javnih sredstava ima obezbeđena sredstva za plate, odnosno zarade, sa pripadajućim porezom i doprinosima za novozaposlene, kao i pod uslovima i u skladu sa procedurama predviđenim posebnim propisima, kako je to propisano odredbom člana 27k stav 3.ovog zakona.

U obe ove situacije, kada se ne pribavlja saglasnost komisije, kao i kada je potrebna saglasnost, radni odnos se može zasnovati na bilo koji od zakonom predviđenih načina pa i na osnovu sudske presude pod uslovima iz člana 37. stav 6. Zakona o radu. Međutim, do zasnivanja radnog odnosa na bilo koji način mimo ograničenja koje ustanovljava Zakon o budžetskom sistemu, ne može doći jer je odredbom člana 105. ovog zakona propisano da ako su odredbe drugih zakona, odnosno propisa, u suprotnosti sa ovim zakonom, primenjuju se odredbe ovog zakona.

S obzirom da nižestepeni sudovi nisu prilikom donošenja odluke, primenili navedene materijalno pravne odredbe koje ograničavaju primenu odredbe člana 37. stav 6. Zakona o radu, a fikcija zasnivanja radnog odnosa na neodređeno vreme propisana navedenom odredbom, nasupila je u vreme primene odredbe člana 27k ustanovljene Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“,br.149/2020), nižestepene presude su morale biti ukinute i predmet vraćen prvostepenom sudu kako bi utvrdio da li su ispunjeni uslovi za preobražaj radnog odnosa tužioca na određeno vreme u radni odnos na neodređeno vreme.

Vrhovni sud je na osnovu odredbe člana 416. stav 2. ZPP, odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Dragana Marinković,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković