Apelacioni sud u Nišu je, presudom Gž1 2174/2023 od 01.12.2023. godine, odbio, kao neosnovanu žalbu tužilje i potvrdio presudu Osnovnog suda u Leskovcu P 47/21 od 10.06.2022. godine.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilja je izjavila blagovremenu reviziju, iz svih zakonskih razloga, pozivajući se na odredbu člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku.

Odredbom člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 10/2023), u vezi odredbe člana 92. Zakona o uređenju sudova (''Službeni glasnik RS'', br. 10/2023), propisano je da je revizija izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija).

Po oceni Vrhovnog suda, u konkretnom slučaju je potrebno ujednačavanje sudske prakse o oceni prigovora nedostatka pasivne legitimacije tuženog, pa je odluka kao u stavu prvom izreke doneta primenom odredbe člana 404. stav 2. Zakona o parničnom postupku.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu primenom odredbe člana 408. Zakona o parničnom postupku i utvrdio da je revizija tužilje osnovana.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju tužilja je u radnom odnosu kod Doma zdravlja u Leskovcu. Pravnosnažnom presudom na osnovu priznanja Osnovnog suda u Leskovcu P1 67/15 od 20.04.2015. godine, obavezan je Dom zdravlja u Leskovcu da tužilji isplati neisplaćene zarade za period od marta 2012. godine do decembra 2013. godine, sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom i troškovima parničnog postupka. Na osnovu te presude, tužilja je podnela predlog za izvršenje Osnovnom sudu u Leskovcu koji je, rešenjem II 1687/2015 od 17.06.2015. godine, odredio izvršenje na novčanim sredstvima Doma zdravlja u Leskovcu, kao izvršnog dužnika, međutim, izvršenje nije sprovedeno jer je račun izvršnog dužnika u blokadi u dužem vremenskom periodu. Rešenjem Osnovnog suda u Leskovcu I 5163/18 od 16.11.2018. godine, obustavljen je postupak izvršenja određen rešenjem o izvršenju Osnovnog suda i u Leskovcu i određeno da će se izvršenje nastaviti pred sudskim izvršiteljem Aleksandrom Antićem iz ... . Izvršitelj je donela zaključak II 25/2018 od 21.11.2018. godine kojim je odredila sprovođenje izvršenja radi naplate novčanog potraživanja izvršnog poverioca plenidbom novčanih sredstava sa računa izvršnog dužnika i prenosom na račun izvršnog poverioca. Međutim, i po Zaključku izvršitelja izvršenje nije sprovedeno niti je tužilja naplatila predmetno potraživanje. Osnivač Doma zdravlja Leskovac bio je Grad Leskovac. Vlada Republike Srbije je donela Odluku 06.03.2020. godine kojom je preuzela osnivačka prava nad domovima zdravlja od lokalne samouprave među kojima je i Grad Leskovac. Nad domom zdravlja Leskovac ne može da se sprovede stečajni postupak u smislu odredbe člana 14. Zakona o stečaju. U odgovoru na tužbu tuženi je istakao prigovor presuđene stvari kao i prigovore zastarelosti potraživanja i nedostatka pasivne legitimacije.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su tužbeni zahtev tužilje odbili primenom odredbi članova 11. i 14. Zakona o stečaju („Službeni glasnik RS“ br. 104/09...113/2017) i člana 74. Zakona o zdravstvenoj zaštiti („Službeni glasnik RS“ br. 25/2019), imajući u vidu da je Republika Srbija, Odlukom o preuzimanju osnivačkih prava nad domovima zdravlja objavljenom u Službenom glasniku Republike Srbije broj 21/2020 od 06.03.2020. godine, preuzela osnivačka prava nad domovima zdravlja koja, u skladu sa Zakonom o zdravstvenoj zaštiti („Službeni glasnik RS“ br. 25/2019), osniva Republike Srbija, a nad kojima je osnivačka prava vršila jedinica lokalne samouprave na osnovu odluke nadležnog organa jedinice lokalne samouprave tako što je, u okviru spiska domova zdravlja nad kojima Republika Srbija preuzima osnivačka prava, kao sastavnog dela Odluke, utvrđeno da je tuženi Dom zdravlja u Leskovcu označen pod rednim brojem 76. Po nalaženju drugostepenog suda, u situaciji kada obaveze iz pravnosnažne presude glasi na tela i subjekte čiji su osnivači Republika Srbija ili jedinica lokalne samouprave, koji se u pretežnom delu finansiraju iz budžeta, pa samim tim ne uživaju dovoljno finansijsku nezavisnost, postoji solidarna odgovornost osnivača za ispunjenje te obaveze. Međutim, kako su Odlukom Vlade Republike Srbije osnivačka prava nad dužnikom tužilje preneta na Republiku Srbiju, a taj prenos je izvršen pre podnošenja tužbe (tužba je podneta 05.01.2021. godine), to, po oceni drugostepenog suda, u konkretnom slučaju znači da postoji solidarna odgovornost Republike Srbije a ne Grada Leskovca.

Po oceni Vrhovnog suda, tužilja u reviziji osnovano ukazuje da su nižestepeni sudovi, pri oceni prgovora nedostatka pasivne legitimacije, pogrešno primenili materijalno pravo. Zbog pogrešne primene materijalnog prava, činjenično stanje je nepotpuno utvrđeno.

Odredbom člana 14. stav 1. Zakona o stečaju („Službeni glasnik RS“ br. 104/2009...113/2017), propisano je da se stečajni postupak otvara kada se utvrdi postojanje najmanje jednog stečajnog razloga (stav 1.); da su stečajni razlozi – trajna nesposobnost plaćanja, preteća nesposobnost plaćanja, prezaduženost i nepostupanje po usvojenom planu reorganizacije iako je plan reorganizacije izdejstvovan na prevaran ili nezakonit način (stav 2.); da trajna nesposobnost plaćanja postoji ako stečajni dužnik ne može da odgovori svojim novčanim obavezama u roku od 45 dana od dana dospelosti obaveze ili potpuno obustavi sva plaćanja u neprekidnom trajanju od 30 dana (stav 3.). Na osnovu odredbe člana 14. istog zakona, stečajni postupak se ne sprovodi prema Republici Srbiji, autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave, fondovima ili organizacijama obaveznog penzijskog, invalidskog, socijalnog i zdravstvenog osiguranja, pravnim licima čiji osnivač je Republika Srbija, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave, a koje se isključivo ili pretežno finansiraju kroz ustupljene javne prihode ili iz Republičkog budžeta, odnosno budžeta autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave, Narodnoj banci Srbije, centralnom registru, depou i kliringu hartije od vrednosti i javnim agencijama (stav 1.); Za obaveze pravnog lica nad kojim se u skladu sa stavom 1. ovog člana ne sprovodi stečajni postupak, solidarno odgovaraju njegovi osnivači odnosno vlasnici, kao članovi ili akcionari (stav 3.).

Zakon o zdravstvenoj zaštiti („Službeni glasnik RS“ br. 25/2019), u odredbi člana 74. propisuje da je dom zdravlja zdravstvena ustanova koja obavlja zdravstvenu delatnost na primarnom nivou zdravstvene zaštite. Dom zdravlja je u javnoj svojini osnova Republika Srbija a na teritoriji autonomne pokrajine – Autonomna pokrajina u skladu sa zakonom i planom mreže. Na osnovu odredbe člana 262. istog Zakona, Republika Srbija odnosno autonomna pokrajina, preuzeće osnivačka prava nad zdravstvenim ustanovama, koje, u skladu sa ovim zakonom osniva Republika Srbija odnosno Autonomna pokrajina, a nad kojima je osnivačka prava vršila jedinica lokalne samouprave, na osnovu odluke nadležnog organa jedinice lokalne samouprave (stav 1.). U roku od 45 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona, jedinica lokalne samouprave dužna je da sprovede postupak kontrole nad radom i poslovanjem zdravstvene ustanove čiji je osnivač na dan stupanja na snagu ovog zakona, i utvrdi da li je kod zdravstvene ustanove nastupila trajnija nesposobnost plaćanja, odnosno preteća nesposobnost plaćanja, odnosno prezaduženost pod uslovima propisanim zakonom kojim se uređuje stečaj, kao i da utvrđenim činjenicama podnese izveštaj Ministarstvu zdravlja, odnosno nadležnom organu autonomne pokrajine, u roku od pet radnih dana od dana sačinjavanja tog izveštaja (stav 4.). Za zdravstvenu ustanovu u javnoj svojini za koju se u postupku kontrole iz stava 4. ovog člana utvrdi da je nastupila trajnija nesposobnost plaćanja, odnosno preteća nesposobnost plaćanja, odnosno prezaduženost, pod uslovima propisanim zakonom kojim se uređuje stečaj, jedinica lokalne samouprave koja vrši osnivačka prava nad zdravstvenom ustanovom po propisima koji su bili na snazi do dana stupanja na snagu ovog zakona, dužna je, kao solidarni dužnik u svom budžetu da obezbedi sredstva za izvršavanja obaveza zdravstvene ustanove prema poveriocima koje su preuzete a koje nisu plaćene do dana stupanja na snagu ovog zakona odnosno do dana preuzimanja osnivačkih prava nad zdravstvenom ustanovom od strane Republike Srbije, odnosno autonomne pokrajine, i da započne sa plaćanjem obaveza prema poveriocima u roku od 90 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona, a ukoliko se plaćanje vrši u više mesečnih rata, da plaćanje prema poveriocima u celini izvrši najkasnije do 31.12.2021. godine (stav 5.). Izuzetno od stava 5. ovog člana, ako su u budžetu jedinice lokalne samouprave, kao solidarnog dužnika za obaveze koje su preuzete i koje nisu plaćene do dana stupanja na snagu ovog zakona, odnosno do dana preuzimanja osnivačkih prava nad zdravstvenom ustanovom od strane Republike Srbije, odnosno autonomne pokrajine, ne može obezbediti dovoljan iznos finansijskih sredstava za izvršavanje obaveza prema poveriocima u skladu sa stavom 5. ovog člana, ministarstvo može predložiti Vladi da donese odluku o obezbeđivanju nedostajućeg iznosa sredstava osnivaču zdravstvene ustanove, kao solidarnom dužniku, iz budžeta Republike Srbije u skladu sa zakonom (stav 6.). Za sve obaveze koje zdravstvena ustanova preuzme od dana stupanja na snagu ovog zakona do dana prenošenja osnivačkih prava na Republiku Srbiju, odnosno autonomnu pokrajinu solidarno odgovara jedinica lokalne samouprave koja vrši osnivačka prava na dan stupanja na snagu ovog zakona (stav 7.). Jedinica lokalne samouprave dužna je da obezbedi sredstva za vršenje osnivačkih prava nad zdravstvenim ustanovama čiji je bila osnivač do preuzimanja osnivačkih prava iz stava 1. ovog člana, radi izvršavanja obaveza zdravstvenih ustanova po izvršnim sudskim odlukama, za obaveze koje se ne finansiraju iz sredstava obaveznog zdravstvenog osiguranja ili na drugi način u skladu sa zakonom, a koje su nastale u periodu vršenja osnivačkih prava od strane jedinice lokalne samouprave (stav 10.). Jedinica lokalne samouprave dužna je da obezbedi sredstva i za izvršavanje obaveza prema poveriocima zdravstvenih ustanova čiji je bila osnivač do preuzimanja osnivačkih prava iz stava 1. ovog člana, koje su nastale u periodu vršenja osnivačkih prava od strane jedinice lokalne samouprave, a koja zdravstvena ustanova ne može u celini ispuniti svojstva stava, u skladu sa ovim zakonom (član 11.).

U konkretnom slučaju tužilja, kao izvršni poverilac, ima potraživanje prema izvršnom dužniku, Domu zdravlja Leskovac čiji je račun neprekidno u blokadi od 05.11.2016. godine i nad kojim ne može da se sprovede stečajni postupak u smislu odredbe člana 14. Zakona o stečaju. Potraživanje tužilje utvrđeno je pravnosnažnom presudom koja je doneta (20.04.2015. godine), pre donošenja Odluke o preuzimanju osnivačkih prava nad domovima zdravlja koja je objavljena u Službenom glasniku Republike Srbije broj 21/2020 od 06.03.2020. godine i na osnovu koje je Republika Srbija, počev od 14.03.2020. godine, preuzela osnivačka prava nad domovima zdravlja, između ostalog i nad Domom zdravlja u Leskovcu. To znači da je tuženi Grad Leskovac, kao jedinica lokalne samouprave koja je vršila osnivačka prava nad zdravstvenom ustanovom, dužna da, u svom budžetu u smislu odredbe člana 262. Zakona o zdravstvenoj zaštiti,, obezbedi sredstva za izvršenja obaveze zdravstvene ustanove prema poveriocima koje su preuzete a nisu plaćene do dana stupanja na snagu Zakona o zdravstvenoj zaštiti, odnosno do dana preuzimanja osnivačkih prava nad zdravstvenom ustanovom od strane Republike Srbije (14.03.2020. godine), pa su nižestepeni sudovi pogrešno zaključili da tuženi nije pasivno legitimisan u ovoj parnici. Zbog pogrešne primene materijalnog prava, činjenično stanje je nepotpuno utvrđeno jer nižestepeni sudovi nisu cenili prigovor zastarelosti koji je tužena istakla u odgovoru na tužbu.

Ukinuta je i odluka o troškovima parničnog postupka jer zavisi od njegovog ishoda u smislu odredbe člana 163. stav 4. Zakona o parničnom postupku.

U ponovnom postupku potrebno je da prvostepeni sud postupi po primedbama iz ovog rešenja, i da pravilnom primenom materijalnog prava donese novu odluku.

Na osnovu odredbe člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Gordana Komnenić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković