.jpg "Sudska praksa")
Republika Srbija
VRHOVNI SUD
Rev2 4057/2024
23.07.2025. godina
Beograd
Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: dr Ilije Zindovića, predsednika veća, Marije Terzić i Dragane Mirosavljević, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Jasmina Mihajlović, advokat iz ..., protiv tuženog „Kovačkog centra“ doo Valjevo, radi utvrđenja radnog odnosa, odlučujući o reviziji tuženog izjaljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1 395/24 od 19.09.2024. godine, u sednici održanoj 23.07.2025. godine, doneo je
R E Š E NJ E
UKIDAJU SE presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž1 395/24 od 19.09.2024. godine i presuda Osnovnog suda u Valjevu P1 137/23 od 08.11.2023. godine i predmet vraća prvostepenom sudu na ponovno suđenje.
O b r a z l o ž e nj e
Presudom Osnovnog suda u Valjevu P1 137/23 od 08.11.2023. godine, stavom prvim izreke, usvojen je tužbeni zahtev tužioca, poništeno rešenje tuženog broj 02/21-637 od 26.02.2021. godine i utvrđeno da je tužilac zasnovao radni odnos na neodređeno vreme kod tuženog počev od 01.03.2021. godine, što je tuženi dužan priznati. Stavom drugim izreke, obavezan je tuženi da tužioca vrati na posao ..., u roku od osam dana od dana prijema prepisa presude pod pretnjom prinudnog izvršenja. Stavom trećim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu naknadi troškove postupka od 129.375,00 dinara sa zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do konačne isplate.
Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 395/24 od 19.09.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i potvrđena presuda Osnovnog suda u Valjevu P1 137/23 od 08.11.2023. godine. Stavom drugim izreke, odbijen je kao neosnovan zahtev tuženog za naknadu troškova nastalih u postupku po žalbi.
Protiv pravnosnažne presude donte u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.
Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu člana 408. ZPP („Sl. glasnik RS“, br.72/11...10/23), i utvrdio da je revizija tuženog osnovana.
U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.
Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je zasnovao radni odnos kod tužene na osnovu ugovora o radu broj 1-1412/17 od 03.07.2017. godine, za obavljanje poslova „radnika ...“ na određeno vreme i to počev od 03.07.2017. godine do 31.08.2017. godine, zatim po ugovoru o radu na određeno vreme od 01.09.2017. godine do 31.12.2017. godine i po aneksu poslednjeg ugovora zaključenog dana 09.10.2017. godine kada je premešten na poslove „radnika ...“. Počev od 01.01.2018. godine, tužilac je zaključio sukcesivno ugovor o radu na određeno vreme, da bi Aneksom broj 30 od 30.03.2018. godine bio vraćen na poslove radnika ... . Aneksom od 31.05.2018. godine, vraćen je na poslove „pomoćni poslovi ...“. Na istim poslovima je ostao tokom 2019. godine, kada je zaključivao ugovor o radu na određeno vreme. Počev od Ugovora o radu broj 1 – 1824/19 od 01.07.2019. godine, kao osnov rada na određeno vreme tuženi navodi potrebu realizacije projekta po Ugovoru Pov 3/2019 od 15.04.2019. godine. Potom počev od Ugovora o radu broj 1-3522/19 od 31.12.2019. godine, kao osnov rada na određeno vreme ponovo je navedena potreba realizacije projekta po ugovoru Pov 24/2019 od 16.12.2019. godine, počev od Ugovora o radu broj 02/20-266 od 29.05.2020. godine, kao osnov rada na određeno vreme navedena je potreba realizcije projekta po ugovoru Pov 4/20 od 20.05.2020. godine, a počev od ugovora o radu broj 02/20-5087 od 31.12.2020. godine, kao osnov rada na određeno vreme navedena je potreba realizacije projekta po ugovoru Pov 20/2020 od 25.12.2020. godine, na radnom mestu ... . Na tom radnom mestu je tužilac ostao do prestanka radnog odnosa. Ugovori u kojima je kao osnov zaključenja istih navedena potreba realizacija određenog projekta su zaključeni tako da je određen datum do kada traje radni odnos, ali tako da radni odnos traje jedan ili dva meseca po svakom ugovoru, uz dodatno određivanje „odnosno najduže do završetka projekta“, koje je stajalo u svakom ugovoru iza datuma koji predstavlja datum do kada traje radni odnos. Po isteku poslednjeg ugovora o radu, tuženi je rešenjem od 26.02.2021. godine tužiocu otkazao ugovor o radu zbog isteka vremena na koji je isti zaključen.
Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom odredbi člana 37. stav 1. stav 2. i stav 4. tačka 2. Zakona o radu utvrdili da je tužbeni zahtev tužioca osnovan. Ovo iz razloga što se iz priloženih ugovora o radu na kojima se pominje potreba realizacije projekata utvrđuje da ni jednom nije navedeno vreme trajanja projekta, već samo da radni odnos traje do određenog datuma ali nikada duže od dva meseca od dana početka rada, uz konstataciju da takav radni odnos može trajati najduže do završetka projekta. Ovakvo postupanje je suprotno zakonskoj odredbi jer nije predviđeno do kada traje projekat i nije određeno trajanje takvog radnog odnosa da li u periodu od mesec dana ili dva meseca što je karakteristično za rad na određeno vreme. Počev od Ugovora o radu od 31.12.2020. godine, kao osnov rada na određeno vreme navedena je potreba realizacije projekta po ugovoru Pov 20/20 od 25.12.2020. godine na radnom mestu ... . Tužilac je radio duže od 24 meseca neprekidno na poslovima pomoćni poslovi ..., i to počev od 31.01.2018. godine do 31.08.2020. godine čime su ispunjeni uslovi za preobražaj radnog odnosa na osnovu člana 37. stav 2. Zakona o radu.
Po oceni Vrhovnog kasacionog suda, stanovište nižestepenih sudova nije pravilno, što je imalo za posledicu nepotpuno utvrđeno činjenično stanje.
Po članu 197. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, broj 24/05... 75/14), poslodavac može za obavljanje poslova koji su po svojoj prirodi takvi da ne traju duže od 120 radnih dana u kalendarskoj godini da zaključi ugovor o obavljanju privremenih i povremenih poslova sa nezaposlenim licem, zaposlenim koji radi nepuno radno vreme - do punog radnog vremena i korisnikom starosne penzije (stav 1). Ugovor iz stava 1. ovog člana zaključuje se u pisanom obliku (stav 2).
Odredbom člana 37. Zakona o radu, propisano je da ugovor o radu može da se zaključi na određeno vreme, za zasnivanje radnog odnosa čije je trajanje unapred određeno objektivnim razlozima koji su opravdani rokom ili izvršenjem određenog posla ili nastupanjem određenog događaja, za vreme trajanja tih potreba (stav 1), poslodavac može zaključiti jedan ili više ugovora o radu iz stava 1. ovog člana na osnovu kojih se radni odnos sa istim zaposlenim zasniva za period koji sa prekidima ili bez prekida ne može biti duži od 24 meseca (stav 2), ako je ugovor o radu na određeno vreme zaključen suprotno odredbama ovog zakona ili ako zaposleni ostane da radi kod poslodavca najmanje pet radnih dana po isteku vremena za koje je ugovor zaključen, smatra se da je radni odnos zasnovan na neodređeno vreme (stav 6).
Tuženi je javno preduzeće koje po članu 2. stav 1. tačka 5. Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS", broj 54/09... 62/13 i 63/13 - ispravka), spada u korisnike javnih sredstava, pa se u odnosu na njega primenjuju odredbe i tog zakona. Zakonom o izmenama i dopunama tog Zakona („Službeni glasnik RS“ broj 108/2013 od 06.12.2013. godine) u članu 27e dodati su novi stavovi 34. i 35. kojima je propisano da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta do 31.12.2015. godine, a izuzetno od tog stava radni odnos sa novim licima može se zasnovati uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva. Navedena odredba člana 27e stav 34. Zakona, novelirana je kasnijim izmenama i dopunama („Službeni glasnik RS“ broj 142/2014... 149/2020), tako da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih odnosno upražnjenih radnih mesta do 31. decembra 2016. godine („Službeni glasnik RS“ broj 103/2015), zatim do 31. decembra 2017. godine („Službeni glasnik RS“ broj 99/16), do 31. decembra 2018. godine („Službeni glasnik RS“ broj 113/17), do 31. decembra 2019. godine („Službeni glasnik RS“ broj 95/18 i 31/19), odnosno do 31. decembra 2020. godine („Službeni glasnik RS“ broj 72/2019 i 149/2020). Članom 105. navedenog zakona propisano je da ako su odredbe drugih zakona, odnosno propisa u suprotnosti sa ovim zakonom, primenjuju se odredbe ovog zakona.
Imajući u vidu navedeno, nižestepeni sudovi su odlučujući o zahtevu tužioca primenili odredbe Zakona o radu, propuštajući da primene odredbe Zakona o budžetskom sistemu s obzirom da je tuženi korisnik javnih sredstava. Kod utvrđenog da je tužilac na osnovu više sukcesivno zaključenih ugovora o obavljanju privremenih i povremenih poslova obavljao istovrsne poslove u naznačenom periodu te da su ispunjeni uslovi iz člana 37. stav 2. Zakona o radu.
Vrhovni sud nalazi da suprotno zaključku nižestepnih sudova, nije bilo uslova da se utvrdi da je tužilac zasnovao radni odnos na neodređeno vreme. Citirane odredbe Zakona o budžetskom sistemu kojima je propisana zabrana zasnivanja radnog odnosa sa novim licem, radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta osim u izuzetnim slučajevima uz saglasnost nadležnog organa Vlade su lex specialis u odnosu na odredbe Zakona o radu kojima se propisuju uslovi za preobražaj radnog odnosa na određeno vreme u radni odnos na neodređeno vreme (što proizilazi iz odredbe člana 105. tog zakona). Znači, pre toga nije ispitivano ni utvrđeno da li je tuženi zatražio i dobio odobrenje nadležnog organa Vlade za prijem u radni odnos lica na tom radnom mestu.
Shodno iznetom proizlazi da su nižestepeni sudovi pošli samo od pogrešne primene materijalnog prava (član 37. ZPP), što je za posledicu imalo negativno utvrđeno činjenično stanje, a time donošenje pogrešne odluke. U ponovnom postupku prvostepeni sud će imati u vidu primedbe Vrhovnog suda, po istima postupiti, utvrdiće da li je tuženi podnosio zahtev i dobio odobrenje nadležnog tela Vlade za popunjavanje tog radnog mesta i nakon pravilnog i potpunog utvrđenja činjeničnog stanja doneće zakonitu odluku.
Iz navedenih razloga, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP Vrhovni sud je odlučio kao u stavu prvom izreke.
Predsednik veća – sudija
Dr Ilija Zindović, s.r.
Za tačnost otpravka
Zamenik upravitlja pisarnice
Milanka Ranković
