Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 2279/23 od 10.08.2023. godine, žalba tužioca je usvojena, a žalba tuženog odbijena i prvostepena presuda preinačena u odbijajućem delu, tako što je obavezan tuženi da tužiocu isplati iznos od 198.685,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 22.02.2023. godine do isplate i da u roku od 15 dana od dana pravnosnažnosti presude o svom trošku zahteva upis prava javne svojine na k.p. br. .. površine 9a 38 m2 iz lista nepokretnosti broj .. KO Futog u 25/938 dela idealno, što je tužilac dužan trpeti, dok je prvostepena presuda potvrđena u pobijanom usvajajućem delu (stav 3. do 5. izreke), i obavezan je tuženi da tužiocu na ime troškova drugostepenog postupka isplati iznos od 45.427,40 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, pobijajući drugostepenu presudu u preinačujućem delu na osnovu člana 403. stav 2. tačka 2. ZPP, a u potvrđujućem delu sa predlogom da se o reviziji odluči kao o posebnoj reviziji primenom člana 404. ZPP.

Tužilac je podneo odgovor na reviziju.

Vrhovni sud je ispitao pravilnost drugostepene presude u pobijanom preinačujućem delu na osnovu člana 408. u vezi sa članom 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 10/23), i utvrdio da je revizija tuženog osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je vlasnik katastarske parcele broj .. (po vrsti zemljište u građevinskom području) površine 9a 38m2 upisane u list nepokretnosti broj .. KO Futog. Predmetnu parcelu roditelji tužioca kupili su 1976. godine, kao građevinsko neizgrađeno zemljište i na njoj su sagradili porodičnu kuću i ogradili je. Tokom 2010. godine, kada je Ulica ... asfaltirana, izgrađen je i trotoar, usled čega su roditelji tužioca pomerili (uvukli) dvorišnu ogradu kako bi se ti radovi mogli izvršiti. Prema Planu generalne regulacije naseljenog mesta Futog („Službeni list Grada Novog Sada“, broj 45/15 i 21/17) veći deo predmetne parcele namenjen je za porodično stanovanje, a deo za javnu površinu (proširenje Ulice ...). Deo predmetne parcele predviđen za površinu javne namene – Ulicu ... u Futogu u površini od 46 m2 u celosti je priveden nameni. Prema faktičkom stanju uz deo predmetne parcele koji je planskim aktom predviđen za javnu površinu u istu svrhu koristi se i deo koji je predviđen za porodično stanovanje u površini od 25 m2 gde se pretežno nalazi betonska staza za kretanje pešaka uz južnu regulacionu liniju Ulice .... Ulica ... opremljena je komunalnom infrastrukturom (vodovod, kanalizacija), elektroenergetskom, gasnom i elektronskom mrežom. Preko spornog dela predmetne parcele prelaze podzemni vodovi elektroenergetske i gasovodne mreže. Nije vođen postupak eksproprijacije niti postoji akt o oduzimanju zemljišta. Tužilac, kao ni njegovi roditelji nisu dali saglasnost za izvršene radove na opremljenosti navedenog dela predmetne parcele, a tužiocu nikada nije od strane tuženog isplaćena naknada za oduzeto zemljište. Tržišnu vrednost predmetne parcele nižestepeni sudovi su utvrdili na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka građevinske struke, pri čemu je uzeta u obzir i procena poreske uprave. Vrednost predmetne parcele po m2 iznosi 7.947,40 dinara.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je delimično usvojio tužbeni zahtev tužioca, tako što je obavezao tuženog da tužiocu na ime zauzetog dela predmetne parcele koji je predviđen za površinu javne namene – Ulicu ... u Futogu u površini od 46 m2, koji je u celosti priveden nameni, isplati iznos od 365.580,40 dinara sa kamatom i obavezao tuženog da od pravnosnažnosti presude o svom trošku izvrši upis prava vlasništva – upis javne svojine Grada Novog Sada na 46/938 m2 dela predmetne parcele, dok je u preostalom delu odbio kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca. Prvostepeni sud je smatrao da tužilac ima pravo na naknadu za zauzeti deo predmetne parcele u površini od 46 m2 i da tuženi izvrši upis prava vlasništva – upis javne svojine na tom delu, jer je isti prema Planu generalne regulacije naseljenog mesta Futog namenjen za površinu javne namene – Ulicu ... i u celosti je priveden nameni, a da tužilac nema pravo na naknadu za zauzeti preostali deo predmetne parcele u površini od 25 m2, jer je isti prema Planu generalne regulacije naseljenog mesta Futog namenjen za porodično stanovanje, a stim u vezi ni da na tom delu predmetne parcele izvrši upis prava vlasništva – upis javne svojine.

Drugostepeni sud nije prihvatio izloženu pravnu argumentaciju prvostepenog suda da tužilac nema pravo na naknadu i za zauzeti preostali deo predmetne parcele u površini od 25 m2, smatrajući da tužilac ima pravo na naknadu i za taj zauzeti deo predmetne parcele, jer je isti faktički ekspropisan, priveden javnoj nameni i koristi se u pretežnom delu kao trotoar, iako kasnije planskim aktom tuženi nije utvrdio javnu namenu i tog dela predmetne parcele, a što je propust tuženog, a da tužilac, kao vlasnik zemljišta ne sme da trpi štetne posledice propuštanja nadležnih organa tuženog zbog toga i zbog čega je u tom delu preinačio prvostepenu presudu i usvojio i taj deo tužbenog zahteva tužioca.

Po oceni Vrhovnog suda stanovište drugostepenog suda zasnovano je na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Prema članu 58. stav 2. Ustava Republike Srbije, do dozvoljenog oduzimanja prava svojine koje ne predstavlja povredu prava na imovinu može doći pod kumulativno ispunjenim uslovima: da je učinjeno u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Garancija prava na imovinu predviđena je i odredbama člana 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, koje propisuju da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine i da niko ne može biti lišen svoje imovine osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava. Međutim, zaštita ovog prava ne znači da država nema pravo da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu sa opštim interesima ili da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina ili kazni.

Odredbom člana 2. stav 1. tačka 48. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br. 72/09 ... 62/23) propisano je da je površina javne namene prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i drugo).

Prema odredbi člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 153/20) dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini u smislu ovog zakona smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, javne pruge, mostovi, tuneli na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i drugo). Prema stavu 10. istog člana, dobra u opštoj potrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev puteva II reda, koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koje nisu deo autoputa ili državnog puta I i II reda) i trgova i javnih površina koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalaze.

Tužilac je vlasnik predmetne parcele koja je većim delom Plana generalne regulacije naseljenog mesta Futog („Službeni list Grada Novog Sada“, broj 45/15 i 21/17) namenjena za porodično stanovanje, a deo za javnu površinu (proširenje Ulice ...). Kako je deo predmetne parcele predviđen za površinu javne namene – Ulicu ... u Futogu u površini od 46 m2 u celosti priveden nameni, to tužilac ima pravo na naknadu za taj zauzeti deo predmetne parcele, međutim, kako se prema faktičkom stanju uz taj deo predmetne parcele u istu svrhu koristi i deo koji je predviđen za porodično stanovanje u površini od 25 m2 gde se pretežno nalazi betonska staza za kretanje pešaka, to se ne može prihvatiti, kao pravilan zaključak drugostepenog suda da tužilac ima pravo na naknadu i za taj deo predmetne parcele, iako se na tom delu nalazi betonska staza za kretanje. Naime, tužilac nije faktički lišen svoje imovine i ovlašćenja koja čine sadržinu prava svojine, jer donetim planskim aktom taj deo sporne parcele je namenjen za porodično stanovanje, na koji način tužilac nije sprečen da je drži, koristi i njome raspolaže u granicama određenim zakonom (član 3. stav 1. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa) i sa kojih razloga je drugostepena presuda preinačena i odlučeno kao u stavu prvom izreke, primenom člana 416. stav 1. ZPP.

Tuženom prema uspehu u revizijskom postupku i prema vrednosti predmeta spora pobijanog dela pravnosnažne presude primenom člana 153. stav 1, 154. i 163. ZPP, pripada pravo na naknadu troškova revizijskog postupka u ukupnom iznosu od 27.000,00 dinara primenom Tarife o nagradama i naknadama troškova za rad advokata.

Iz navedenih razloga, primenom člana 165. stav 2. ZPP odlučeno je kao u stavu četvrtom izreke.

Po oceni Vrhovnog suda nisu ispunjeni uslovi za odlučivanje o reviziji tuženog, kao izuzetno dozvoljenoj u smislu člana 404. ZPP, u delu kojim je drugostepenom presudom potvrđena prvostepena presuda u usvajajućem delu tužbenog zahteva. Prema razlozima nižestepenih sudova kako je deo predmetne parcele koji je planom predviđen za površinu javne namene, priveden toj nameni, to tužiocu pripada naknada za faktički eksproprisani deo predmetne nepokretnosti, čija visina je obračunata prema nalazu i mišljenju sudskog veštaka. Odluke nižestepenih sudova su u svemu u skladu sa sudskom praksom i ne postoji nijedan razlog iz člana 404. ZPP zbog koga bi se dozvolilo odlučivanje o reviziji tuženog u tom delu, sa kojih razloga je odlučeno kao u stavu drugom izreke.

Vrhovni sud je ispitao dozvoljenost revizije tuženog u delu kojim je pravnosnažno usvojen tužbeni zahtev tužioca na osnovu člana 410. stav 2. tačka 5. ZPP i utvrdio da je revizija u tom delu nedozvoljena.

Odredbom člana 403. stav 2. ZPP propisano je da revizja nije dozvoljena u imovinskopravnim sporovima ako vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivvrednost od 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe.

S obzirom na to da vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivvrednost od 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe, to je Vrhovni sud na osnovu člana 413. ZPP odlučio kao u stavu trećem izreke.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković