U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Mirjane Andrijašević, predsednika veća, Ivane Rađenović i Vladislave Milićević, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Marica Petrović, advokat iz ..., protiv tužene Republike Srbije, Ministarstvo građevinarstva, saobraćaja i infrastrukture, čiji je zakonski zastupnik Državno pravobranilaštvo, Odeljenje u Kragujevcu, radi naknade štete, odlučujući o reviziji tužioca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 3287/23 od 22.11.2023. godine, u sednici održanoj 19.03.2026. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tužioca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 3287/23 od 22.11.2023. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Kragujevcu P 145/22 od 28.08.2023. godine, stavom prvim izreke, odbijen je prigovor presuđene stvari. Stavom drugim izreke, odbijen je tužbeni zahtev kojim je tužilac tražio da se tužena obaveže da mu isplati i to: na ime naknade materijalne štete zbog umanjenja tržišne vrednosti kp.br. .. upisane u LN br. .. KO Batočina (Varošica), zbog nemogućnosti pristupa i raspolaganja istom nakon izrade deonice državnog puta prvog reda M1.11 Kragujevac, koridor X (deonica Batočina stacionaža od 0+00 do km 5+000) iznos od 2.135.704,00 dinara; na ime troškova ulaganja u sređivanje predmetne parcele, radi privođenja nameni - otvaranja preduzetničke radnje Auto otpad i prodaja robe iznos od 847.634,00 dinara i na ime izgubljene dobiti za period od 25.10.2019. godine do 25.10.2022. godine iznos od 5.570,812,50 dinara, sve sa pripadajućom zateznom kamatom od dana presuđenja do isplate. Stavom trećim izreke, tužilac je obavezan da tuženoj naknadi troškove parničnog postupka od 265.500,00 dinara.

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 3287/23 od 22.11.2023. godine, stavom prvim izreke, odbijena je žalba tužioca i prvostepena presuda potvrđena u stavovima drugom i trećem izreke. Stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu odredbe člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, 72/11... 18/20 i 10/23 – drugi zakon), pa je našao da revizija tužioca nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti, dok se na druge bitne povrede odredaba parničnog postupka revizijom tužioca određeno ne ukazuje.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je upisan kao vlasnik kp.br. .., površine 956 m2 KO Batočina (Varošica), dok su kp.br. .. od 0.30,21 ha i kp.br. .. od 0.25,15 ha upisane kao javna svojina Republike Srbije. bez tereta. Tužilac je u registru privrednih subjekata upisan kao osnivač – preduzetnik Auto-otpad ,,Ivica“, Batočina, Gornja Batočina, a rešenjem od 09.04.2015. godine upisan je prekid obavljanja delatnosti počev od 10.04.2015. godine. Rešenjem Opštinske uprave Opštine Batočina od 12.05.2022. godine, odbijen je zahtev ovde tužioca za eksproprijaciju kp.br. .., površine 0.09,56 ha, upisane u LN br. .. KO Batočina (Varošica), iz razloga što je utvrđeno da ne postoji pravni osnov za eksproprijaciju navedene parcele, jer ne ulazi u pojas eksproprijacije za potrebe izgradnje auto-puta, niti je u bilo kom delu bila predmet eksproprijacije.

Iz izvoda Prostornog plana Opštine Batočina od 30.04.2010. godine proizilazi da je, u vreme donošenja navedenog prostornog plana, bilo predviđeno zadržavanje postojećih stanica za snabdevanje gorivom na navedenoj lokaciji, izgradnja novih pumpnih stanica i servisa za motorna vozila, čija izgradnja je uslovljena pouzdanom zaštitom zemljišta, površinskih i podzemnih voda u skladu sa procenom uticaja na životnu sredinu. Utvrđeno je i da je u vreme kada je tužilac kupio predmetnu parcelu (2016. godine) Prostornim planom Opštine Batočina od 30.04.2010. godine bila predviđena izrada trase državnog puta Kragujevac - Batočina na potezu na kome je tužilac i kupio spornu parcelu, a koja u vreme kupoprodaje nije bila obuhvaćena pojasom eksproprijacije parcela za potrebe i izrade navedene deonice puta. U cilju realizacije Projekta izgradnje državnog puta 1. reda Kragujevac – Batočina (koji je utvrđen kao dobro od opšteg interesa za Republiku Srbiju), zaključeni su ugovori od 18.05.2016. godine i 26.10.2018. godine (čija sadržina je bliže navedena u nižestepenim presudama). Rešenjem o građevinskoj dozvoli od 26.03.2019. godine dozvoljeno je Republici Srbiji, JP „Putevi Srbije“, Beograd izvođenje radova u okviru 1. fazne rekonstrukcije i dogradnje državnog puta na navedenoj deonici, koja je podrazumevala sanaciju i rekonstrukciju kolovoza u postojećoj širini državnog puta, a rešenjem od 03.07.2019. godine izvođenje 2. faze radova na istoj deonici puta na parcelama, koje se nalaze na teritoriji Opštine Lapovo i KO Brzan i Batočina Varošica, koje se nalaze na teritoriji Batočina.

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 289/22 od 24.05.2022. godine, ukinuta je presuda Višeg suda u Kragujevcu P 81/20 od 24.09.2021. godine i presuđeno tako što je delimično je usvojen tužbeni zahtev ovde tužioca i obavezana je ovde tužena da mu isplati i to: na ime naknade štete 1.074.645,60 dinara i na ime izgubljene dobiti 2.026.941,69 dinara, sve sa pripadajućom kamatom, koju štetu je tužilac pretrpeo na kp.br. .. i kp.br. .. KO Batočina zbog izgradnje državnog puta 1. reda, auto-puta M1.11 Kragujevac, koridor X - deonica Batočina.

Ocenom nalaza i mišljenja veštaka ekonomsko-finansijske struke, utvrđeno je da je veštak procenio visinu izgubljene dobiti tužioca zbog nemogućnosti preseljenja radnje, odnosno korišćenja predmetne kp.br. .. za potrebe rada i poslovanja preduzetničke radnje za period od 12.12.2014. godine do 22.01.2022. godine, u iznosu od 12.767.335,68 dinara, koju procenu je dao na osnovu prihoda i rashoda tužioca iz perioda od 2009. godine do 2012. godine i koji se odnose na prethodno izvršenu eksproprijaciju tužiočevih parcela u KO Batočina (po kom osnovu je tužiocu isplaćena naknada), budući da tužilac nije bio u mogućnosti da za potrebe veštačenja dostavi dokaze o promeni sedišta firme, niti dokaze o ostvarenim prihodima nakon promene sedišta firme, jer nema dokaza da je obavljao delatnost i ostvarivao prihode, odnosno dobit. Ocenom nalaza i mišljenja veštaka građevinske struke utvrđena je tržišna vrednost predmetne parcele od 2.135.704,00 dinara, kao i da je vrednost izrađene ograde i nasipa na predmetnoj parceli sa amortizacijom 847.634,00 dinara, uz napomenu da tužilac nije pružio dokaze na okolnost visine smanjene vrednosti predmetne parcele ispod tržišne vrednosti zbog nemogućnosti prilaza usled izgradnje saobraćajnice.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su odbili tužbeni zahtev u celosti, nalazeći da izgradnjom saobraćajnice tužilac nije lišen prava svojine na predmetnoj parceli i nije mu faktički oduzeta za potrebe izgradnje auto-puta, niti je promenjena namena zemljišta, te da tužilac u smislu pravila o teretu dokazivanja nije dokazao koliko je smanjena mogućnost raspolaganja predmetnom parcelom, iz razloga izgradnje predmetne saobraćajnice. Takođe, tužilac nije pružio ni dokaze da je lično finansirao ograđivanje sporne parcele postavljanjem nasipa, nakon što je 2016. godine kupio spornu parcelu, zaključivši da je veštak građevinske struke procenu vrednosti ograde i nasipa dao na osnovu zatečenog stanja na licu mesta na dan veštačenja, ocenivši da nije osnovan ni tužbeni zahtev tužioca na ime naknade materijalne štete koju potražuje u vidu izgubljene dobiti i zarade u periodu od izvedenih radova na izgradnji saobraćajnice 25.10.2019. godine do 25.10.2022. godine, budući da tužilac od 15.11.2012. godine nije obavljao registrovanu delatnost niti ostvarivao prihode, odnosno dobit.

Neosnovani su navodi i razlozi revizije tužioca kojima se pravnosnažna presuda pobija zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Odredbom člana 185. Zakona o obligacionim odnosima (ZOO), propisano je da je odgovorno lice dužno uspostaviti stanje koje je bilo pre nego što je šteta nastala (stav 1), ukoliko uspostavljanje ranijeg stanja ne uklanja štetu potpuno, odgovorno lice dužno je za ostatak štete dati naknadu u novcu (stav 2), kad uspostavljanje ranijeg stanja nije moguće, ili kad sud smatra da nije nužno da to učini odgovorno lice, sud će odrediti da ono isplati oštećeniku odgovarajuću svotu novca na ime naknade štete (stav 3), sud će dosuditi oštećeniku naknadu u novcu kad on to zahteva, izuzev ako okolnosti datog slučaja opravdavaju uspostavljanje ranijeg stanja (stav 4).

Članom 189. stav 3. istog zakona propisano je da pri oceni visine izmakle koristi uzima se u obzir dobitak koji se mogao osnovano očekivati prema redovnom toku stvari ili prema posebnim okolnostima, a čije je ostvarenje sprečeno štetnikovom radnjom ili propuštanjem.

Saglasno navedenom, izmakla korist ili izgubljena dobit je vid materijalne štete koju oštećeni trpi zbog štetnikove radnje ili propuštanja, a koju (dobit) je mogao realizovati da nije bilo štetne radnje. Stoga izgubljenu dobit čini očekivano uvećanje imovine, pri čemu nije merodavno ono što sam oštećeni očekuje, nego objektivna mogućnost sticanja dobiti prema redovnom toku stvari ili prema posebnim okolnostima. Takođe, izgubljena dobit se mora vezati za delatnost koju u redovnom toku stvari poverilac obavlja, odnosno za onu vrstu i obim poslovanja koje se po redovnom toku stvari moglo očekivati.

U konkretnom slučaju, tužilac je upisan kao vlasnik kp.br. .., površine 956 m2, upisane u LN br. .. KO Batočina (Varošica), da je u registru privrednih subjekata bio upisan kao osnivač – preduzetnik Auto-otpad ,,Ivica“, Batočina, Gornja Batočina, a rešenjem od 09.04.2015. godine upisan je prekid obavljanja delatnosti počev od 10.04.2015. godine. Takođe, iz činjeničnog utvrđenja proizilazi da je, u vreme kada je tužilac kupio predmetnu parcelu (2016. godine), Prostornim planom Opštine Batočina od 30.04.2010. godine bila predviđena izrada trase državnog puta Kragujevac - Batočina na potezu na kome je tužilac i kupio spornu parcelu, koja u vreme kupoprodaje nije bila obuhvaćena pojasom eksproprijacije parcela za potrebe i izrade navedene deonice puta, iz kog razloga je rešenjem Opštinske uprave Opštine Batočina od 12.05.2022. godine odbijen zahtev tužioca za eksproprijaciju navedene parcele. Imajući u vidu navedno, a kako iz činjeničnog utvrđenja proizilazi da izgradnjom saobraćajnice tužilac nije lišen prava svojine na predmetnoj parceli i nije mu faktički oduzeta za potrebe izgradnje auto-puta, niti je promenjena namena zemljišta, te da tužilac tokom postupka nije dokazao koliko je smanjena mogućnost raspolaganja predmetnom katastarskom parcelom iz razloga izgradnje predmetne saobraćajnice, a čime je onemogućen pristup parceli, to po oceni Vrhovnog suda proizilazi da donošenjem planskih akata tužena nije ograničila tužioca u ostvarivanju njihovih svojinskih ovlašćenja u dotadašnjem obimu i načinu ostvarivanja istih, niti je onemogućen da predmetnom parcelom raspolaže, pa tužiocu, kako to pravilno zaključuje drugostepeni sud, za sada nije povređeno pravo svojine na predmetnoj parceli, niti je dovedeno u pitanje njegovo mirno uživanje imovine, tim pre što prostornim planom predmetna parcela u vreme kupoprodaje nije ni bila obuhvaćena pojasom eksproprijacije parcela za potrebe i izrade navedene deonice puta, te samim tim nisu preduzete bilo koje faktičke radnje u vezi predmetne nepokretnosti, da bi ista postala javno dobro. Suprotno navodima revizije, pravilan je zaključak drugostepenog suda da tužilac u smislu pravila o teretu dokazivanja nije dokazao da se obraćao nadležnom organu tuženog, da mu se odobri pristup na državni put ili neki drugi put, te da je na taj način bio uskraćen u realizaciji svojih prava na predmetnoj parceli. Takođe, po oceni Vrhovnog suda, pravilan je zaključak drugostepenog suda da tužilac u smislu pravila o teretu dokazivanja nije pružio dokaze da je lično finansirao ograđivanje sporne parcele postavljanjem nasipa nakon što je 2016. godine kupio spornu parcelu, budući da iz nalaza i mišljenja veštaka građevinske struke proizilazi da je procenu vrednosti ograde i nasipa dao na osnovu zatečenog stanja na licu mesta na dan veštačenja.

Nasuprot navodima revizije, pravilan je zaključak nižestepenih sudova da tužilac nije dokazao da je pretrpeo štetu u vidu izgubljene dobiti u tužbom traženom iznosu. Prema citiranoj odredbi člana 189. ZOO, pravo na naknadu štete zbog izmakle koristi poverilac će imati samo ako je prema onome što se u životu dešava, prema redovnom toku stvari, ili prema posebnim okolnostima slučaja izvesno da bi on tu korist ostvario da je ugovor bio ispunjen. Nije dovoljno neko optimističko predviđanje dobitka i nije dovoljno da je poverilac planirao dobitak iz predmetnog posla. Ocenom nalaza i mišljenja veštaka ekonomsko-finansijske struke, utvrđeno je da je veštak procenio visinu izgubljene dobiti tužioca zbog nemogućnosti preseljenja radnje, odnosno korišćenja predmetne kp.br. .. za potrebe rada i poslovanja preduzetničke radnje za period od 12.12.2014. godine do 22.01.2022. godine u iznosu od 12.767.335,68 dinara, koju procenu je dao na osnovu prihoda i rashoda tužioca iz perioda od 2009. godine do 2012. godine i koji se odnose na prethodno izvršenu eksproprijaciju tužiočevih parcela u KO Batočina, a po kom osnovu je tužiocu isplaćena naknada (Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 289/22 od 24.05.2022. godine ukinuta je presuda Višeg suda u Kragujevcu P 81/20 od 24.09.2021. godine i presuđeno tako što je delimično je usvojen tužbeni zahtev ovde tužioca i obavezana je ovde tužena da mu isplati i to: na ime naknade štete 1.074.645,60 dinara i na ime izgubljene dobiti 2.026.941,69 dinara, sve sa pripadajućom kamatom, koju štetu je tužilac pretrpeo na kp.br. .. i kp.br. .. KO Batočina zbog izgradnje državnog puta 1. reda, auto-puta M1.11 Kragujevac, koridor X - deonica Batočina). Kako tužilac nije dokazao da je obavljao delatnost i ostvarivao prihode (dobit) u utuženom periodu od 25.10.2019. godine do 25.10.2022. godine, kod činjeničnog utvrđenja da je rešenjem od 09.04.2015. godine upisan prekid obavljanja delatnosti počev od 10.04.2015. godine, to je pravilan zaključak drugostepenog suda da tužilac nije na nesumnjiv način dokazao da bi visina tako utvrđenog prihoda bila i ostvariva prema stvarnom stanju stvari (prema objektivnim pokazateljima – konkretnim i izvesnim okolnostima koje vode sticanju dobiti). Stoga je drugostepeni sud pravilnom primenom materijalnog prava odbio tužbeni zahtev

Shodno izloženom, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković