Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu odluku primenom člana 408. ZPP u vezi člana 403. stav 2. tačka 3. ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11, 55/14, 87/18, 18/20 i 10/23), Vrhovni sud je ocenio da revizija nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, ćerka tužene mal. BB rođena je ...2005. godine, smeštena je u hraniteljsku porodicu po rešenju tužioca od 18.11.2016. godine, jer je u to vreme živela u domaćinstvu odraslog punoletnog lica bez nadzora majke. U periodu dok se mal. BB nalazila u hraniteljskoj porodici, troškove smeštaja je u potpunosti snosio budžet Republike Srbije (prema rešenju tužioca od 18.11.2016. godine), s obzirom da tužena nije imala materijalnih mogućnosti da tada izdržava maloletnu ćerku. Mal. BB prestalo je pravo na smeštaj u hraniteljskoj porodici zaključno sa 22.11.2021. godine zbog povratka u domaćinstvo majke 21.11.2021. godine, u vezi sa čim je tužilac doneo rešenje pod brojem 560.22-919/21 od 23.11.2021. godine. Nesporno je da u periodu dok se mal. BB nalazila u hraniteljskoj porodici nije bilo odluke tužioca u odnosu na tuženu na ime utvrđivanja alimentacije.

Naime, tužena je u međuvremenu, nakon smrti bivšeg supruga 2019. godine, od novca od dobijene zaostavštine, zajedno sa ocem kupila kuću u ... za 4.500,00 evra, koja se vodi na oca tužene i nasledila je inostranu penziju svog bivšeg supruga, nakon njegove smrti 2-3 meseca. Tužena sada živi u kući u ..., sa ocem i babom i maloletnim ćerkama. Otac nema nikakva primanja već radi po selu kada ga neko pozove i kopa rake na groblju, a baba prima poljoprivrednu penziju 4.000,00 dinara mesečno, nemaju zemlju ni stoku. Maloletna BB je bila smeštena u hraniteljsku porodicu kada je bila sedmi razred osnovne škole, a sada živi sa majkom i pohađa treći razred Srednje ... škole u ... . Tužena pored maloletne BB ima i ćerku maloletnu VV rođenu u vanbračnoj zajednici koju je tužena napustila, koja je sada sedmi razred osnovne škole u ... i za koju je tužena primala dečiji dodatak od 5.000,00 dinara do 31.01.2022. godine. Nije zadužena porezom. Prema izveštaju Poštanske štedionice tužena je za period od 01.11.2021. godine do 14.12.2021. godine primila deviznu isplatu 12.11.2021. godine od 665 CHF, a 10.12.2021. godine 678 CHF. Ukupne potrebe za sporni period maloletne BB utvrđene su na 20.000,00 dinara mesečno.

Tužilac je nakon saznanja da su se materijalne mogućnosti tužene promenile, jer je postala korisnik inostrane penzije, 06.10.2021. godine podneo tužbu u ovoj pravnoj stvari sa zahtevom da se tužena obaveže da doprinosi izdržavanju mal. BB, koja je tada još uvek bila korisnik prava na smeštaj u hraniteljskoj porodici, za period od podnošenja tužbe u visini od 10.000,00 dinara mesečno u korist budžeta Republike Srbije. U toku postupka, nakon što je mal. BB prestalo pravo na na smeštaj u hraniteljskoj porodici zbog povratka u domaćinstvo majke, tužilac je opredelio period utuženja od podnošenja tužbe do prestanka prava na porodični smeštaj 22.11.2021. godine.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev, uz zaključak da je tužena, kao srodnik koji ima zakonsku obavezu izdržavanja korisnika, u periodu od podnošenja tužbe 06.10.2021. godine do prestanka smeštaja 22.11.2021. godine, u kom je troškove smeštaja je u potpunosti snosio budžet Republike Srbije, imala mogućnost da doprinosi izdržavanju maloletne BB po 10.000,00 dinara mesečno, zbog čega je u obavezi na isplatu traženog iznosa prema tužiocu primenom člana 72. stav. 1., 2., 3., i 4. u vezi člana 68. stav 1. Zakona o socijalno zaštiti i člana 120., 160. i 165. Porodičnog zakona.

Drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev, uz zaključak da za obavezivanje tužene kao srodnika koji ima zakonsku obavezu izdržavanja i u mogućnosti je da učestvuje u izdržavanju korisnika prema tužiocu po navedenom osnovu za sporni period ne postoji pravni osnov, saglasno članu 72. stav. 1., 2., 3., i 4. u vezi člana 68 stav 1 Zakona o socijalnoj zaštiti. Ovo stoga jer, po stanovištu drugostepenog suda, odluka tužioca kojom je obavezao tuženu na delimično učešće u plaćanju usluga nije doneta a tužilac nije dokazao da je kod nadležnog suda pokrenut postupak radi utvrđivanja obaveze izdržavanje deteta od strane srodnika, niti je dokazao da je doneta utvrđujuća sudska odluka u odnosu na tuženu po tom osnovu da bi sredstva ostvarena na ime izdržavanja od srodnika mogla biti uplaćena u budžet Republike Srbije, pa tužilac neosnovano potražuje od tužene isplatu doprinosa za izdržavanje korisnika za sporni period.

Po oceni Vrhovnog suda odluka drugostepenog suda je zasnovana na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Zakon o socijalnoj zaštiti u članu 68. stav 1. propisuje da postupak korišćenja usluge iz ovog zakona koji obezbeđuje Republika Srbija, autonomna pokrajna, odnosno jedinica lokalne samouprave, sprovodi Centar za socijalni rad po službenoj dužnosti ili na zahtev korisnika. Član 72 istog zakona propisuje da u zavisnosti od socijalno- ekonomskog statusa korisnika, plaćanje usluge iz člana 68. stav 1. ovog zakona može biti: 1) u celosti iz sredstava korisnika, njegovog srodnika ili trećeg lica; 2) uz delimično učešće korisnika, njegovog srodnika, trećeg lica ili budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave; 3) u celosti iz budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave (stav 1.). Korisnik učestvuje u plaćanju usluge iz člana 68. stav 1. ovog zakona u skladu s kriterijumima koje propisuje ministar nadležan za poslove socijalne zaštite, nadležni organ autonomne pokrajine odnosno jedinice lokalne samouprave (stav 2.). Srodnik koji ima zakonsku obavezu izdržavanja korisnika učestvuje u plaćanju usluge iz člana 68. stav 1. ovog zakona do iznosa utvrđenog sudskom odlukom o izdržavanju korisnika, odnosno do iznosa utvrđenog sudskim poravnanjem zaključenim u skladu sa zakonom koji uređuje porodične odnose, a najviše do punog iznosa cene usluge (stav 3.). Ako obaveza srodnika koji ima zakonsku obavezu izdržavanja korisnika i koji je u mogućnosti da učestvuje u njegovom izdržavanju nije utvrđena sudskom odlukom niti sudskim poravnanjem, korisnik usluge iz člana 68. stav 1. ovog zakona dužan je da dostavi dokaz da je kod nadležnog suda pokrenuo postupak radi utvrđivanja obaveze izdržavanja od srodnika, i da po okončanju tog postupka sredstva ostvarena na ime izdržavanja od srodnika, a najviše do punog iznosa cene usluge, uplati u budžet Republike Srbije, autonomne pokrajine odnosno jedinice lokalne samouprave (stav 4.).

Imajući u vidu citirane zakonske odredbe, sledi da srodnik koji ima zakonsku obavezu izdržavanja korisnika učestvuje u plaćanju usluge Centra za socijani rad samo ukoliko je na takvo plaćanje obavezan sudskom odlukom ili sudskim poravanjem. Ukoliko je reč o situaciji da srodnik ima zakonsku obavezu izdržavanja korisnika i u mogućnosti je da učestvuje u njegovom izdržavanju, a njegova obaveza prema Centru za socijalni rad nije utvrđena sudskom odlukom niti sudskim poravnanjem, pravni put za ostvarenje takve pravne zaštite je pokretanje sudskog postupka za zahtevom za utvrđivanje obaveze na isplatu prema srodniku po tom osnovu. Po okončanju sudskog postupka sredstva ostvarena na ime izdržavanja od srodnika, a najviše do punog iznosa cene usluge, uplaćuju se u budžet Republike Srbije, autonomne pokrajine odnosno jedinice lokalne samouprave.

U konkretnom slučaju, i po oceni Vrhovnog suda, reč je o situaciji da je tužena kao srodnik koji je imao zakonsku obavezu izdržavanja korisnika – tada maloletnog deteta, bila u mogućnosti je da u periodu od podnošenja tužbe do prestanka prava na porodični smeštaj učestvuje u plaćanju usluge Centra za socijani rad u traženom iznosu, s tim da takva obaveza tužene prema Centru za socijalni rad nije utvrđena sudskom odlukom (član 72 stav 4. Zakona o socijanoj zaštiti). Kako je troškove smeštaja korisnika u utuženom periodu u potpunosti snosio budžet Republike Srbije i kako je prvostepeni sud prema utvrđenim okolnostima i primenom kriterijuma propisanih članom 160. i 165.u vezi člana 120. Porodičnog zakona pravilno zaključio da je tužena za boravak maloletne ćerke u hraniteljskoj porodici u utuženom periodu bila u mogućnosti da doprinosi izdržavanju po 10.000,00 mesečno, to su i po oceni Vrhovnog suda ispunjeni uslovi propisani članom 72. stav. 1., 2., 3., i 4. u vezi člana 68. stav 1. Zakona o socijalno zaštiti za obavezivanje tužene na isplatu tužiocu traženog novčanog iznosa mesečno za period od podnošenja tužbe do prestanka prava na porodični smeštaj ćerke tužene, u korist budžeta Republike Srbije.

Iz navedenih razloga, primenom člana 416. stav .1 ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković