Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je izjavio blagovremenu reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava, s tim što je predložio da se o reviziji odluči kao o izuzetno dozvoljenoj primenom člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Vrhovni sud je ocenio da je revizija dozvoljena u smislu člana 403. stav 2. tačka 3. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 … 10/23), zbog čega nije bilo potrebe da se razmatra ispunjenost uslova iz člana 404. ZPP u pogledu izuzetne dozvoljenosti izjavljene revizije

Ispitujući pobijanu presudu, u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je utvrdio da revizija nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti, a ni bitna povreda iz člana 374. stav 1. ovog zakona na koju se neosnovano u reviziji ukazuje.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju (nakon održane rasprave pred drugostepenim sudom), tužilac je bio zaposlen kod tuženog preduzeća (koje je privatizovano 2008. godine). Rešenjem tuženog od 28.10.2009. godine tužilac je upućen na plaćeno odsustvo u trajanju od 44 radna dana (u periodu od 02.11.2009. godine do 31.12.2009. godine) u okviru najdužeg mogućeg trajanja od 45 radnih dana u kalendarskoj godini zbog potpunog prekida rada na radnom mestu na kojem je raspoređen kod poslodavca. Tužilac je bio na plaćenom odsustvu u novembru i decembru 2009. godine, dok je radio u januaru 2010. godine. Rešenjem tuženog od 01.12.2010. godine, tužiocu je prestao radni odnos kod tuženog (sa 31.01.2010. godine) zbog prestanka potrebe za njegovim radom, uz isplatu otpremnine u iznosu od 277.645,00 dinara (koja mu je isplaćena 29.01.2010. godine). Tužilac je bio nezadovoljan ovakvim obračunom otpremnine, smatrajući da nije izvršen u skladu sa zakonom (uzimanjem proseka njegove zarade za oktobar, novembar i decembar 2009. godine, i to svega 60%, umesto tri meseca koja prethode njegovom prestanku radnog odnosa što obuhvata novembar, decembar 2009. i januar 2010. godine u punom iznosu zarade), a tuženi je tvrdio da je obračun izvršen u skladu sa zakonom (s obzirom na to da je tužilac tri meseca pre prestanka radnog odnosa bio na plaćenom odsustvu kada je ostvarivao naknadu zarade) i ugovorom o privatizaciji.

Veštačenjem preko veštaka ekonomsko-finansijske struke (osnovni nalaz i mišljenje od 02.10.2015. godine, sa dopunom od 28.12.2015. godine), utvrđeno je da razlika između otpremnine koju je tuženi obračunao i isplatio tužiocu u iznosu od 277.645,00 dinara (prema metodologiji koju je koristio tuženi uzimanjem za obračun da je tužilac sva tri meseca pre prestanka radnog odnosa bio na plaćenom odsustvu odnosno naknada zarada) i otpremnine koja je obračunata od strane veštaka prema prvoj varijanti (uzimanjem kao osnova za obračun bruto zarada tužioca novembar, decembar 2009. i januar 2010. godine prema tvrdnji tužioca da je svih tih meseci radio) razlika iznosi 189.433,97 dinara, a prema drugoj varijanti (uzimanjem od starne veštaka kao osnova za obračun zarada tužioca za septembar, oktobar 2009. godine i januar 2010. godine, s obzirom da je u novembru i decembru 2009. godine bio na plaćenom odsustvu za koje mesece je primao naknadu zarade) razlika iznosi 115.496,98 dinara. Podneskom od 30.12.2015. godine, tuženi je istakao prigovor radi prebijanja u iznosu od 73.750,00 dinara, što se odnosi na potraživanje prema tužiocu na ime dosuđenih troškova postupka presudom Osnovnog suda u Smederevu P1 1227/10 od 22.02.2012. godine (pravnosnažna 01.09.2014. godine). Podneskom od 18.04.2016. godine tužilac je izvršio preinačenje tužbe, potražujući na ime razlike između obračunate i isplaćene otpremnine iznos od 115.496,98 dinara (u skladu sa dopunskim veštačenjem), a na ime obračunate zakonske zatezne kamate iznos od 114.089,92 dinara (obračunate za period od 30.01.2010. godine do 18.04.2016. godine). Prema nespornim navodima parničnih stranaka, u toku postupka tuženi je na račun tužioca uplatio iznos od 95.165,00 dinara na ime razlike između isplaćene i obračunate otpremnine u skladu sa prvobitno donetom presudom u ovoj pravnoj stvari P1 369/17 od 13.09.2018. godine (koja je ukinuta ovde pobijanom presudom), a kako tužilac nije znao na osnovu čega je navedeni iznos uplaćen na njegov račun i ga je uplatio, vratio je uplatiocu iznos od 72.000,00 dinara, a ostatak zadržao za sebe.

Dopunskim veštačenjem preko veštaka ekonomsko-finansijske struke od 08.06.2021. godine (tokom rasprave pred drugostepenim sudom) izvršen je obračun međusobnih potraživanja stranaka (utvrđenih veštačenjem tokom prvostepnog postupka u 2 varijante), sa obračunom zakonske zatezne kamate potraživanja tužioca na dan 01.10.2014. godine kao dana susreta njihovih potraživanja, u dve varijante. Prema prvoj varijanti (zasnovanoj na tvrdnji tužioca da je sve vreme radio), razlika na dan 01.10.2014. godine između isplaćenog iznosa tužicu i pripadajućeg iznosa po obračunu veštaka iznosi 189.433,97 dinara (kako je to i utvrđeno osnovnim nalazom veštaka od 02.10.2015. godine), dok obračunata kamata na ovaj iznos za period od 30.01.2010. godine do 01.10.2014. godine iznosi145.525,62 dinara, sve ukupno 334.959,59 dinara, a potraživanje tuženog iznosi 73.750,00 dinara, tako da se prebijanjem ova dva potraživanja na dan 01.10.2014. godine dobija iznos od 261.209,59 dinara, na koji iznos dalje teče zakonska zatezna kamata od 01.10.2014. godine do isplate. Prema drugoj varijanti (zasnovanoj na tome da je tužilac u novembru i decembru 2009. godine bio na plaćenom odsustvu, a da je u septembru i oktobru 2009. godine, kao i januaru 2010. radio), razlika na dan 01.10.2014. godine između isplaćenog iznosa tužicu i pripadajućeg iznosa po obračunu veštaka iznosi 115.496,98 dinara (kako je to i utvrđeno dopunom nalaza veštaka od 28.12.2015. godine), dok obračunata zakonska zatezna kamata na ovaj iznos od 30.01.2010. godine do 01.10.2014. godine iznosi 88.726,27 dinara, sve ukupno 204.223,25 dinara, a potraživanje tuženog iznosi 73.750,00 dinara, tako da se prebijanjem ova dva potraživanja na dan 01.10.2014. godine dobija iznos od 130.473,25 dinara, na koji iznos dalje teče zakonska zatezna kamata od 01.10.2014. godine do isplate.

Novim dopunskim ekonomsko finasijskim veštačenjem od 06.07.2021. godine (tokom rasprave pred drugostepenim sudom) izvršen je obračun međusobnih potraživanja stranaka, sa zakonskom zateznom kamatom, na dan 01.10.2014. godine kao dana susreta njihovih potraživanja, u tri varijante. Razlika između otpremnine koju je tuženi obračunao i isplatio tužiocu i otpremnine koja je obračunata od strane veštaka prema prvoj varijnti (na bazi obračuna bruto zarada tužioca kao da je sve vreme radio) iznosi 101.856,56 dinara, a dalje sledi obračun kamate od 30.01.2010. godine; u drugoj varijanti (na bazi toga da je tužilac novembar i decembra 2009. godine bio na plaćenom osudstvu, a da je u septembru i oktobru 2009. godine, kao i januaru 2010. radio) iznosi 115.496,98 dinara, a dalje sledi obračun kamate od 30.01.2010. godine do 01.10.2014. godine (u kojoj varijante nema razlike u odnosu na obračun izvršen dopunskim veštačenjem od 08.06.2021. godine – druga varijanta); u trećoj varijanti (na bazi toga da je u toku postupka tuženi na račun tužioca uplatio iznos od 95.165,00 dinara) i prvoj podvarijanti razlika međusobnih potraživanja stranaka iznosi 11.146,24 dinara, a po drugoj razlika iznosi 35.259,56 dinara, uzimanjem u obzir u celosti uplaćenog iznosa od 95.165,00 dinara (iako je veći deo tog iznosa tužilac vratio tuženom, a za razliku zadržanog iznosa od strane tužioca, tuženi nije istako prigovor prebijanja).

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, drugostepeni sud je, nakon održane rasprave pred tim sudom (na kojoj su ponovljeni dokazi izvedeni pred prvostepenim sudom i izveden dokaz dopunskim ekonomsko finansijskim veštačenjem), ukinuo prvostepenu presudu (odlučivši kao u stavu prvom izreke), nalazeći da je zasnovana na pogrešno i nepotpuno utvrđenom činjeničnom stanju jer je veštačenjem utvrđena razlika između isplaćene otpremnine i obračunate otpremnine, uz propuštanje da se utvrdi iznos duga tuženog prema tužiocu (kako po osnovu glavnog duga, tako i po osnovu obračuna kamata), sve na dan susreta uzjamnih potraživanja koja se prebijaju, što znači sa danom dospeća potraživanja koje kasnije dospeva, što je ovde potraživanje tuženog prema tužiocu u iznosu od 73.750,00 dinara (koje je dospelo 01.10.2014. godine). Prema stavu drugostepenog suda, s pozivom na članove 158. stav 1. i 159. Zakona o radu, tuženi je pogrešno izvršio obračun otpremnine tužiocu, uzevši kao osnovicu za obračun mesece kada je tužilac primao naknadu zarade, a ne zaradu, čime mu je isplatio manji iznos otpremine od pripadajućeg, za iznos od 115.496,92 dinara, a da je osnovan istaknuti prigovor prebijanja od strane tuženog za iznos od 73.750,00 dinara (potraživanje prema tužiocu na ime dosuđenih troškova postupka presudom Osnovnog suda u Smederevu P1 1227/10 od 22.02.2012. godine, pravnosnažna 01.09.2014. godine). Stoga je prihvatio dopunski nalaz i mišljenje veštaka ekonomsko-finansijske struke od 08.06.2021. godine - druga varijanta (potvrđenom i kontrolnim dopunskim vešatčenjem od 16.07.2021. godine), s obzirom da je utvrđeno da je tužilac u periodu koji je prethodio donošenju rešenja o prestanku radnog odnosa bio na plaćenom odsustvu svega 2 meseca (oktobar i novembar 2009. godine), a da je radio (septembar i oktobar 2009. godine, kao i januar 2010. godine). U takvoj situaciji, nakon preboja međusobnih potraživanja tužioca (iznos od 204.174,56 dinara) i tuženog (iznos od 73.750,00 dinara) do visine iznosa od 130.424,56 dinara, sa danom 01.10.2014. godine, s pozivom na odredbe članova 336. i 337. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima, našao je da je osnovan tužbeni zahtev tužioca za isplatu iznosa od 130.424,56 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od 02.10.2014. godine do isplate.

Po oceni Vrhovnog suda, drugostepeni sud je na utvrđeno činjenično stanje pravilno materijalno pravo.

Prema članu 116. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05 i 54/09), važećeg u vreme prestanka radnog odnosa tužiocu i isplate otpremnine, zaposleni ima pravo na naknadu zarade najmanje u visini od 60% prosečne zarade u prethodnih 12 meseci, s tim da ne može biti manja od minimalne zarade utvrđene u skladu sa ovim zakonom, za vreme prekida rada, odnosno smanjenja obima rada do kojeg je došlo bez krivice zaposlenog, najduže 45 radnih dana u kalendarskoj godini. Prema članu 158. stav 1., poslodavac je dužan da pre otkaza ugovora o radu, u smislu člana 179. stav 5. tačka 1. ovog zakona, zaposlenom isplati otpremninu u skladu sa ovim zakonom, dok se prema stavu 2. visina otpremnine utvrđuje opštim aktom ili ugovorom o radu, s tim što ne može biti niža od zbira trećine zarade zaposlenog za svaku navršenu godinu rada u radnom odnosu poslodavca kod koga ostvaruje pravo na otpremninu. Prema članu 159., zaradom u smislu člana 158. istog zakona smatra se prosečna mesečna zarada zaposlenog isplaćena za poslednja tri meseca koja prethode mesecu u kojem se isplaćuje otpremnina.

Odredbom člana 336. Zakona o obligacionim odnosima – ZOO, propisano je da dužnik može prebiti potraživanje koje ima prema poveriocu sa onim što ovaj potražuje od njega ako oba potraživanja glase na novac ili druge zamenljive stvari istog roda i iste kakvoće, iako su oba dospela. Odredbom člana 337. stav 2.ovog zakona, propisano je da se nakon izjave o prebijanju smatra da je prebijanje nastalo onog časa kada su se stekli uslovi za to, odnosno kada su se međusobna potraživanja parničnih stranaka koja su podobna za prebijanje srela. Kada se vrši prebijanje potraživanja mora se uzeti u obzir i kamata uz primenu propisa uračunavanja saglasno pravilima iz člana 313. ZOO.

U konkretnom slučaju, činjenjično je utvrđeno da je, nakon donošenja rešenja tuženog od 01.12.2010. godine o prestanku radnog odnosa kod tuženog (sa danom 31.01.2010. godine) zbog prestanka potrebe za njegovim radom, uz isplatu otpremnine, tuženi isplatio tužiocu na ime otpremnine iznos od 277.645,00 dinara, uzimajući kao osnovicu za obračun da je tužilac tri meseca pre prestanka radnog odnosa bio na plaćenom odsustvu. Međutim, činjenično je utvrđeno i da se tužilac nalazio na plaćenom odsustvo samo u novembru i decembru 2009. godine, a da je radio u septembru i oktobru 2009. godine, kao i u januaru 2010. godine. Kod iznetog, suprotno navodima revizije, dopunskim veštačenjem-druga varijanta (koju je drugostepeni sud prihvatio) pravilno je utvrđena visina međusobnih potraživanja stranaka i izvršeno njihovo prebijanje sa danom 01.10.2014. godine (kao danom susreta njihovih međusobnih potraživanja) i tužiocu dosuđen preostali iznos sa pripadajućom kamatom, u skladu sa citiranim zakonskim odredbama (u okviru postavljenog tužbenog zahteva).

Suprotno navodima revizije, osim podneska tužioca od 18.04.2016. godine, kojim je izvršio preinačenje tužbe u skladu sa dopunom nalaza i mišljenja veštaka (obavljenom tokom prvostepenog postupka), nema dokaza da je kasnije vršeno preinačenje tužbe. Sve i da jeste, drugostepeni sud može da odlučuje samo u granicama tužbenog zahteva postavljenog do zaključenja rasprave pred prvostepenim sudom, pri čemu nije nužno da se u izreci presude navede osnov na kome se zasnivaju potraživanja koja su predmet prebijanja. Osim toga, tako postavljeniim tužbenim zahtevom tužilac je tražio iznos od ukupno 229.886,92 dinara: od čega iznos od 115.796,98 dinara na ime razlike otpremnine (što je utvrđeno i veštačenjem), a iznos od 114.089,94 dinara na ime obračunate zakonske zatezne kamate za period od 30.01.2010. godine do 18.04.2016. godine (koji je sam obračunao), koji iznos je viši od iznosa od 204.223,25 dinara (glavni dug i kamata) obračunatog dopunskim veštačenjem od 16.07.2021. godine - druga varijanta (koju je drugostepeni sud prihvatio), pri čemu tužilac nije dokazao da je njegovo potraživanje prema tuženom veće od iznosa utvrđenog dopunskim veštačenjem, sa kojim iznosom je izvršeno prebijanje potraživanja tuženog prema tužiocu. Ostalim navodima revizije osporava se pravilnost utvrđenog činjeničnog stanja (vezano za to da li je tužilac u periodu koji je prethodio donošenju rešenja o prestanku radnog odnosa radio ili bio na plaćenom odsustvu) i ocena dokaza od strane drugostepenog suda (što se odnosi na prihvatanje dopunskog nalaza i mišljenja veštaka, sa drugom varijantom, zasnovana na činjeničnom utvrđenju da je tužilac u periodu novembar i decembar 2009. godine bio na plaćenom odsustvu).

Pravilna je i odluka o troškovima parničnog postupka, jer je doneta pravilnom primenom odredaba članova 154. i 155. ZPP,, imajući u vidu ishod spora.

Na osnovu odredbe člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković