Protiv drugostepene presude tužilac-protivtuženi izjavljuje reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, pozivajući se i na odredbu člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Tuženi-protivtužilac je podneo odgovor na reviziju kojom osporava kako postojanje uslova za njenu izuzetnu dozvoljenost tako i njenu osnovanost. Ukazuje da nema mesta primeni Zakona o javnoj svojini, te da su pravilno nižestepeni sudovi utvrdili da predmetne nepokretnosti drži od 1955. godine i da je stekao pravo svojine u smislu odredbe čl. 28 Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa.

Članom 404. stavom 1. ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 10/23) propisano je da je revizija izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija), a stavom 2. da o dozvoljenosti i osnovanosti revizije iz stava 1. ovog člana odlučuje Vrhovni sud u veću od pet sudija.

Ceneći dozvoljenost revizije u smislu citirane odredbe Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud nalazi da je revizija tužioca – protivtuženog izuzetno dozvoljena radi ujednačavanja sudske prakse. Dozvoljena je i radi razmatranja pitanja od opšteg interesa. Ovo iz razloga što se u konkretnom slučaju radi o šumskom zemljištu a šume su dobra od opšteg interesa u smislu čl. 10 st. 1 Zakona o javnoj svojini.

Stoga je primenom odredbe čl. 404 st. 2 Zakona o parničnom postupku odlučeno kao u prvom stavu.

Prema činjeničnom utvrđenju prvostepenog suda, tuženi-protivtužilac je osnovan 1955. godine kao zemljoradnička zadruga (Poljoprivredna zadruga Stalać), koja je 1971. godine integrisana sa RO „Župski Rubin" iz Kruševca, uz dobijanje novog naziva - SOUR „Poljoprivredna zadruga Stalać" Stalać. Naziv tuženog-protivtužioca se tokom 1972. godine menja u RO za poljoprivrednu proizvodnju i promet „Stalać" u Stalaću, a tokom 1990. godine, rešenjem FI.br. 2578/90 organizovan je kao privredni subjekt pod sadašnjim nazivom, Društveno preduzeće za poljoprivrednu proizvodnju i promet „STALAĆ" sa potpunom odgovornošću Stalać. Takođe je utvrđeno da je nad tuženim-protivtužiocem rešenjem Privrednog suda u Kraljevu St 406/11 od 31.08.2011. godine otvoren postupak stečaja i da je tužilac-protivtuženi dana 11.02.2019. godine podneo zahtev za izlučenje predmetnih parcela iz stečajne mase. Zaključkom istog suda St 406/11 od 20.01.2022. godine odbijen je zahtev za izlučenje. Iz lista nepokretnosti 1062 KO Stalać i 398 KO Trubarevo, utvrđeno je da je tuženi-protivtužilac upisan kao držalac spornih katastarskih parcela u društvenoj svojini. Posredstvom svojih pravnih prethodnika, počev od Poljoprivredne zadruge Stalać, preko SOUR „Poljoprivredna zadruga Stalać" - Stalać i RO za poljoprivrednu proizvodnju i promet „Stalać" u Stalaću, u periodu od 1970. godine do 1990. godine, nesmetano je držao i koristio predmetne parcele, bez suprotstavljanja drugih lica, dok predmetne parcele na istovetan način drži i koristi od 1990. godine do sada. Tek podnošenjem izlučnog zahteva tužioca – protivtuženog, tokom 2019. godine, stekao je saznanja da se predmetne parcele ne nalaze u njegovoj svojini. Utvrđeno je da se radi o periodu savesne državine dužem od 20 godina, još od sticanja državine 1970. godine, a počev od 04.07.1996. godine kada je počeo da teče rok za održaj na stvarima u društvenoj svojini do 2019. godine, kada je u smislu odredbe čl. 72. st. 2. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa tuženi-protivtužilac došao do saznanja da nije vlasnik predmetnih parcela proteko je zakonom propisan rok od 20 godina za sticanje prava svojine održajem. Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je u skladu sa odredbama čl. 20., 21., 28. st. 4., 30. st. 1. i čl. 72. st. 2. i 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa usvojio protivtužbeni zahtev i posledično odbio tužbeni.

Drugostepeni sud u potpunosti prihvata materijalno-pravni zaključak prvostepenog. Datim razlozima prvostepenog suda dodaje i to da su bez uticaja navodi tužioca – protivtuženog da je uvidom u evidenciju nepokretnosti tuženi protivtužilac mogao znati da nije vlasnik jer bi institut održaja bio obezvređen uslovljavanjem provere imovinskog stanja u javnim evidencijama budući da je održaj osnov sticanja od strane nevlasnika, odnosno lica koja se u knjigama ne vode kao vlasnici.

Vrhovni sud ne prihvata date razloge nižestepenih sudova, nalazeći da zbog pogrešne primene materijalnog prava relevantne činjenice nisu utvrđene.

Nižestepeni sudovi zanemaruju da tuženi protivtužilac nije upisan kao nosilac prava korišćenja na nepokretnosti u društvenoj svojini već da je sve vreme upisan kao ''držalac'' što može bitno ukazivati na ovlašćenja koja je imao. Naime, prema pravnim pravilima imovinskog prava sadržanim u paragrafu 1 Zakona o šumama Kraljevine Jugoslavije od 21.12.1929. godine, šume su se delile na državne i nedržavne. Državne su bile one koje su po ma kojoj osnovi postale državne ili one na koje niko zakonitim putem nije stekao pravo svojine (paragraf 2), a nedržavne su šume samoupravnih tela, plemenske šume, šume imovnih opština i zemljišnih zajednica i drugih sličnih korporacija i sve šume privatnih lica (paragraf 3). Zakonom o agrarnoj reformi i kolonizaciji ("Službeni list DFJ", br. 64/45 i 16/46, "Službeni list FNRJ", br. 24/46, 99/46, 101/47, 105/48, 4/51, 19/51, 42- 43/51, 21/56 i 55/57, "Službeni list SFRJ", br. 10/65) oduzeti su zemljišni posedi u svojini banaka, preduzeća, crkava i manastira i privatnih lica, preko propisanog maksimuma, a Zakonom o nacionalizaciji privatnih privrednih preduzeća ("Službeni listu FNRJ", br. 98/46 i 35/48) nacionalizovana su i preduzeća iz šumske industrije. Zatim, donet je i Zakon o proglašenju opštenarodnom imovinom seoskih utrina, pašnjaka i šuma, zemljišnih urbarijalnih i njima sličnih zajednica kao i krajiških (graničarskih) imovinskih opština (Službeni glasnik NRS br. 1/48 i 98/55), prema kom šume koje su bile kolektivna svojina sela postala su opštenarodna imovina. Osnovnim zakonom o šumama iz 1961. godine (Sl. list FNRJ 16/61) šume u opštenarodnoj imovini postale su društvena svojina, pa je ovaj zakon razlikovao šume u društvenoj svojini (čl. 3) i šume u građanskoj svojini (čl.4). Zakona o šumama (Sl. glasnik RS br. 46/91, 83/92, 53/93, 54/93, 60/93, 67/93, 48/94, 54/96, 101/2005) poznaje i šume u društvenoj svojini (čl. 24 st.4) mada je, na temelju odredbe čl. 11 i čl. 97, najveći deo šumskog fonda društvene svojine postao državna svojina a njima su gazdovala javna preduzeća. Rok za utvrđenje granica državnih i šuma u društvenoj svojini bio je 10 godina, prema programu koji donosi korisnik uz saglasnost ministarstva (čl. 91 st. 1). Iako je, dakle, poznavao i šume u društvenoj svojini njegov Popis šuma ipak sadrži samo državne, neuređene državne i šume u privatnoj svojini. Isto je i sa šumama Rasinskog okruga kojima pripadaju predmetne nepokretnosti. Sa Zakonom o sredstvima u svojini Republike Srbije ( Sl. glasnik RS 53/95, 3/96, 32/97, 44/99, 101/2005) šume, kao prirodna bogatstva, postala su državna svojina (čl. 1), pa je društvena svojina na šumama i šumskom zemljištu prestala je da postoji po automatizmu, njegovim stupanjem na snagu. Proizilazi da su nesopstveničke šume bile u državnoj, pa opštenarodnoj, zatim društvenoj svojini, da bi se počev od 1991. godine ponovo uspostavila državna svojina. Izuzetak, po prirodi stvari, su one šume koje je preduzeće steklo teretnim pravnim poslom. Prema čl. 72 st. 2 Zakona o javnoj svojini ( Sl. glasnik RS br. 72/2011...) nepokretnosti, pokretne stvari i druga sredstva, koja su na osnovu Zakona o sredstvima u svojini Republike Srbije, na dan stupanja na snagu ovog zakona u državnoj svojini postaju sredstva u javnoj svojini Republike Srbije, ako ovim zakonom nije drugačije određeno.

Od relevantne činjenice da li se radilo o društvenoj ili državnoj svojini na nepokretnostima zavisi mogućnost sticanja prava svojine održajem jer je 1996. godine prestala da važi odredba čl. 29 Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa koja je zabranjivala održaj na društvenoj svojini. Osim toga činjenica da nadležni državni organ nije izuzeo sve šume iz poseda tuženog ne znači, samo po sebi, da su stečene teretnim putem.

Napred navedeno nižestepeni sudovi nisu cenili a radi se o bitnoj činjenici za pravilnu primenu materijalnog prava.

Stoga je primenom odredbe čl. 416 st. 2 Zakona o parničnom postupku odlučeno kao u drugom stavu.

U ponovnom postupku prvostepeni sud će ceniti primedbe iz ove odluke, te će razjasniti da li se radi o zemljištu koje je nakon drugog svetskog rata kao opštenarodna imovina dato pravnom prethodniku tuženog-protivtužioca na upravljanje ili je stečeno teretnim pravnim poslom, odnosno da li se radi o nepokretnosti u državnoj odnosno javnoj ili društvenoj svojini s obzirom na gore navedene propise, pa zavisno od toga da li se na istim može steći pravo svojine održajem. Ceniće i činjenicu da je u katastru nepokretnosti tužilac evidentiran kao držalac te da li su i obzirom na obim ovlašćenja tužioca ispunjeni uslovi za sticanje prava svojine putem vanrednog održaja.

Kako je ukinuta odluka o glavnoj stvari to je morala biti ukinuta i odluka o troškovima postupka kako bi se o istim odlučilo konačnom odlukom.

Predsednik veća – sudija

Tatjana Matković Stefanović s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković