U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Mirjane Andrijašević, predsednika veća, Ivane Rađenović i Vladislave Milićević, članova veća, u parnici tužilaca AA i BB, oboje iz ..., čiji je zajednički punomoćnik Branislav Herceg, advokat iz ..., protiv tuženog Grada Beograda, koga zastupa Gradsko pravobranilaštvo Grada Beograda, radi isplate, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 1555/23 od 23.05.2023. godine, u sednici veća održanoj 12.02.2026. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tuženog izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 1555/23 od 23.05.2023. godine u stavu prvom, drugom i četvrtom izreke.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P 11500/18 od 01.03.2022. godine, koja je ispravljena rešenjem istog suda P 11500/18 od 03.11.2022. godine, stavom prvim izreke, dozvoljeno je preinačenje tužbe iz podneska tužilaca od 05.02.2020. godine. Stavom drugim izreke, odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev kojim su tužioci tražili da se obaveže tuženi da im isplati i to: tužilji AA iznos od 1.493.038,64 dinara i tužiocu BB iznos od 802.594,35 dinara, svakom sa zakonskom zateznom kamatom od dana presuđenja 01.03.2022. godine do isplate. Stavom trećim izreke, obavezani su tužioci da tuženom naknade troškove postupka u iznosu od 73.500,00 dinara.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 1555/23 od 23.05.2023. godine, stavom prvim izreke, preinačena je prvostepena presuda u stavu drugom izreke, tako što je obavezan tuženi da isplati tužilji AA iznos od 1.493.038,64 dinara i tužiocu BB iznos od 802.594,35 dinara, svakom sa zakonskom zateznom kamatom od dana presuđenja 01.03.2022. godine do isplate. Stavom drugim izreke, preinačeno je rešenje o troškovima postupka sadržano u stavu trećem izreke prvostepene presude, tako što je obavezan tuženi da tužiocima naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 467.840,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od nastupanja uslova za izvršenje do isplate. Stavom trećim izreke, odbačena je žalba tužilaca izjavljena protiv stava prvog izreke prvostepene presude kao nedozvoljena. Stavom četvrtim izreke, obavezan je tuženi da tužiocima naknadi troškove drugostepenog postupka u iznosu od 142.590,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju pobijajući je u stavu prvom, drugom i četvrtom izreke, zbog pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, 72/11...10/23, u daljem tesktu: ZPP) i našao da je revizija tuženog dozvoljena, ali da nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2.ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, katastarska parcela br. .. upisana je u listu nepokretnosti .. KO Batajnica, na potesu ulice ..., ukupne površine 1842 m2, po vrsti poljoprivredne zemljište, u privatnoj svojini VV sa udelom od 337/2604, GG sa udelom od 337/2604, DD sa udelom od 600/2604, tužilje AA sa udelom od 865/2604 i tužioca BB sa udelom od 465/2604. Planom detaljne regulacije naselja Batajnica, opština Zemun („Službeni list Grada Beograda“, br. 71/16), predviđeno je da se predmetna katastarska parcela nalazi u bloku 1.20 u površini planiranim manjim delom za individualno stanovanje u zoni SZ, a većim delom za javne saobraćajne površine. Prema katastarskom operatu nije izvršena prenamena navedene katastarske parcele, koja se i dalje vodi kao poljoprivredno zemljište, iako faktički predstavlja građevinsko zemljište. U pogledu načina korišćenja, utvrđeno da se predmetna parcela sastoji iz dva dela: površine pod ulicom koja iznosi 12 a 40 m2 (površina privredena nameni, tj. nalazi se pod asfaltnim zastorom u dužini od 390,42 m, u širini od 3 m, a duž ulice postoji osvetljenje i bandere sa električnom energijom) i površine u sastavu kućnog placa površine 6 a 2 m2 sa sagrađenim objektom broj 2 (plac je širine 22,26 m a dužine 27,26 m). U pogledu infrastrukturnog opremanja, utvrđeno je da je predmetna parcela put (javno dobro), odnosno ulica izgrađena sa asfaltnim zastorom i sa izgrađenom gradskom vodovodnom mrežom, elektromrežom, ptt mrežom i mrežom kablovske televizije. Procenjena tržišna vrednost predmetne katastarske parcele prema ceni građevinskog zemljišta iznosi ukupno 56.807,28 evra, što izraženo u dinarima iznosi 6.676.815,25 dinara, odnosno 3.624,76 dinara po m2.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je zaključio da tužiocima pripada pravo na naknadu zbog faktički eksproprisane nepokretnosti u površini od 1.240 m2, ali je ovaj sud smatrao da tužioci imaju pravo da im se isplati novčana naknada koja bi im bila isplaćena da je sproveden postupak eksproprijacije, a to je naknada u visini tržišne vrednosti poljoprivrednog zemljišta jer je katastarska parcela koja im je oduzeta u navedenoj površini u listu nepokretnosti upisana kao poljoprivredno zemljište. Kako tužioci u toku postupka nisu predložili veštačenje od strane veštaka odgovarajuće struke (poljoprivredne struke) na osnovu koga bi sud utvrdio tržišnu cenu sporne parcele prema ceni poljoprivrednog zemljišta u KO Batajnica, ovaj sud je primenom procesnih pravila o teretu dokazivanja iz člana 231. ZPP odbio tužbeni zahtev kao neosnovan.

Drugostepeni sud nije prihvatio pravno stanovište prvostepenog suda, smatrajući da u konkretnom slučaju naknada za faktički eksproprisanu katastarsku parcelu treba da se utvrdi u skladu sa stvarnim statusom tog zemljišta kao građevinskog zemljišta, a ne kao poljoprivrednog, s obzirom na to da je stupanjem na snagu Plana detaljne regulacije naselja Batajnica, opština Zemun, predmetna katastarska parcela promenila namenu i postala građevinsko zemljište na osnovu člana 82. Zakona o planiranju i izgradnji, bez obzira što ta promena namene i statusa zemljišta nije sprovedena u katastru nepokretnosti. Shodno tome, ovaj sud je primenjujući člana 11, 82. i 83. stav 2. Zakona o planiranju i izgradnji, član 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i član 58. stav 2. Ustava Republike Srbije, preinačio prvostepenu presudu i usvojio tužbeni zahtev opredeljen u visini tržišne vrednosti predmetne katastarske parcele kao građevinskog zemljišta, prema nalazu i mišljenju veštaka građevinske struke.

Po oceni Vrhovnog suda, pravilno je drugostepeni sud primenio materijalno pravo.

Članom 1. stav 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda propisano je da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine, te da niko ne može biti lišen svoje imovine osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava. Stavom 2. istog člana propisano je da prethodne odredbe ni na koji način ne utiču na pravo države da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu sa opštim interesima i da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina ili kazni.

Odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije, između ostalog, propisano je da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1), da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2). Saglasno navedenom, dozvoljeno oduzimanje prava svojine koje ne predstavlja povredu prava na imovinu postoji samo kada su kumulativno ispunjena dva uslova: da je učinjeno u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može da bude niža od tržišne.

Odredbom člana 2. stav 6. Zakona o planiranju i izgradnji („Sl. glasnik RS“, br. 72/2009... 145/2014) koji je bio snazi u vreme usvajanja Plana detaljne regulacije naselja Batajnica, opština Zemun, propisano je da je površina javne namene prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina, za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i dr).

Odredbom člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 72/11, 88/2013, 105/2014), propisano je da se dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, smatraju one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su, kao takve, određene zakonom (javni putevi, javne pruge, most i tunel na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi itd.), a stavom 7. istog člana, dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev puteva drugog reda koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koji nisu deo autoputa ili državnog puta prvog i drugog reda) i trgova i javnih površina koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalaze.

U konkretnom slučaju, zemljište katastarske parcele br. .. koja je upisana u listu nepokretnosti br. .. KO Batjnica, planskim aktom je predviđeno za javnu površinu – ulicu i saobraćajnicu koju koristi neograničen broj lica za javni saobraćaj i u prirodi predstavlja ulicu ... u naselju Batajnica u površini od 12 ari 40 m2, koja je izgrađena sa asfaltnim zastorom i opremeljena infrastrukturom. U konkretnoj situaciji, kada je zemljište određene parcele planskim aktom jedinice lokalne samouprave određeno za ulicu i privedeno je toj nameni, to zemljište od tog momenta po sili zakona postaje javna površina, odnosno sredstvo u javnoj svojini. Shodno tome, jedinica lokalne samouprave ima obavezu da zemljište koje je postalo sredstvo javne svojine izuzme iz poseda ranijeg korisnika (vlasnika) i da mu za to isplati odgovarajuću naknadu.

Imajući u vidu činjenicu da je predmetno zemljište faktički privedeno javnoj nameni predviđenoj planskim aktom, odnosno da se koristi kao ulica – javni put u naselju koji saobraćajno povezuje delove naselja (član 2. tačka 12. Zakona o javnim putevima) i da je na taj način izvršena tzv. faktička eksproprijacija koja upravo i nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrastrukturni i drugi objekti u javnom interesu iako ne postoji rešenje o eksproprijaciji zemljišta, odnosno o njegovom izuzimanju iz dotadašnjeg vlasničkog poseda, to je po oceni Vrhovnog suda pravilan zaključak nižestepenih sudova da kada je zemljište privedeno nameni u skladu sa planskim aktom i po sili zakona postalo javna svojina, da tužioci kao suvlasnici tog zemljišta ne mogu trpeti štetne posledice zato što nadležni organ nije sproveo upravni postupak i doneo rešenje o eksproprijaciji koje bi bilo osnov za isplatu novčane naknade. Naime, na ovakav način tužiocima je povređeno pravo na imovinu i nepohodno je uspostaviti pravičnu ravnotežu između njihovog interesa kao upisanih vlasnika i javnog interesa. Zato tužioci u ovom slučaju ima pravo na naknadu faktički oduzete imovinu u visini novčane naknade odmerene prema tržišnoj vrednosti nepokretnosti kao građevinskog zemljišta, shodno članu 42. Zakona o eksproprijaciji.

Kako je utvrđeno da se katastarska parcela br. .. u površini od 12 ari 40 m2 koristi kao ulica, tuženi je odgovoran i pasivno legitimisan u ovoj parnici na osnovu člana 10. stav 2. i 7. Zakona o javnoj svojini, jer su ulice javno dobro u opštoj upotrebi i u svojini su jedinice lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalaze.

Vrhovni sud je cenio i ostale navode revizije i našao da ne dovode u sumnju pravilnost i zakonitost pobijane presude u kojoj su dati jasni, pravilni i potpuni razlozi za donetu odluku.

O troškovima postupka odlučeno je pravilnom primenom članova 153. stav 1. i 154. ZPP.

Iz navedenih razloga, Vrhovni sud je primenom člana 414. stav 1. ZPP odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković