Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužena BB je blagovremeno izjavila reviziju, zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 3. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“, br.72/11 ... 10/23) i ocenio da revizija nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac i tužena BB su bivši supružnici, dok su tuženi AA i VV njihova deca. Presudom Osnovnog suda u Surdulici P2 23/14 od 29.05.2014. godine razveden je brak tužioca i tužene BB. Pre razvoda braka, između tužioca, kao ustupioca, i tuženih, kao primaoca, zaključen je ugovor o raspodeli imovine za života, čiji predmet je porodična stambena zgrada – kuća HP +1, na kat. parceli ... KO ... (overen pred Osnovnim sudom u Vranju - Sudska jedinica u Surdulici u postupku R3 160/12 dana 17.04.2012. godine). Prema navedenom ugovoru, sinu je pripalo pravo svojine na prizemlju navedene kuće, supruzi - tuženoj BB ceo prvi sprat i sve pokretne stvari koje se nalazi na prvom spratu, dok je kćerki pripalo potkrovlje kuće. Svim tuženima je pripalo i pravo trajnog korišćenja sa po 1/3 idealnog dela kat. parcele. .../... KO ... – ... . Tužilac je za sebe zadržao pravo doživotnog korišćenja (stanovanja) celog prvog sprata i pokretnih stvari na istom. Predmetni ugovor je realizovan kod SKN ... i tuženi su upisani kao nosioci prava svojine na predmetnoj kući i nosioci prava trajnog korišćenja na katt parceli na kojoj se kuća nalazi sa obimom udela od po 1/3, dok je u korist tužioca upisano pravo doživotnog plodouživanja na celom prvom spratu predmetne kuće. Dana 10.10.2017. godine, tužena BB je obavestila policiju da je tužilac po povratku iz iznostranstva (dana 09.10.2017. godine) došao kod nje kući, ušao unutar dvorišta i počeo da lupa na vrata, koja su bila zaključana. Zbog ovoga je 10.10.2017. godine tužiocu kao mogućem izvršiocu izrečena hitna mera privremene zabrane da kontaktira tuženu kao žrtvu nasilja i prilazi joj (koja mera je istekla 12.10.2017. godine). Nakon zaključenja braka 1990. godine, tužilac i tužena BB živeli su sa tužiočevim roditeljima. Nakon tri godine, kuća (koja je predmet ugovora čiji se opoziv traži) bila je završena u grubim radovima do druge ploče, kada je osposobljen za stanovanje jedan sprat, u kome su tužilac i tužena BB, sa decom, nastavili da žive. Izgradnju i ospoobljavanje objekta nadalje su vršili tokom trajanja bračne zajednice.

Drugostepeni sud je, nakon održane rasprave (na kojoj su ponovljeni dokazi izvedeni pred prvostepenim sudom) ukinuo prvostepenu presudu, nalazeći da se zasniva

na bitnim povredama odredaba parničnog postupka, i odlučio o tužbenenom zahtevu tako što ga je usvojio, s pozivom na odredbe članova 182., 189. stav 1. i 192. stav 1. Zakona o nasleđivanju, imajući u vidu da su je nakon zaključivanja predmetnog ugovora brak tužioca i tužene razveden zbog trajno poremećenih odnosa, tako da su ispunjeni uslovi za opoziv ugovora, s obzirom na vrednost učinjenog raspolaganja.

Po oceni Vrhovnog suda odluka drugostepenog suda je zasnovana na pravilnoj primeni materijalnog prava.

Članom 182. Zakona o nasleđivanju, propisano je da ustupilac može ugovorom svojim potomcima ustupiti i razdeliti imovinu. Članom 187. istog zakona, propisano je kad se sa ustupanjem i raspodelom nije saglasio neki od potomaka koji je postao naslednik, delovi imovine koji su ustupljeni ostalim naslednicima smatraju se kao poklon. Članom 189. stavom 1. istog zakona, propisano je da ustupilac može ugovorom obuhvatiti svog bračnog druga, ako se bračni drug saglasi, i tada on ima isti položaj kao i ustupiočevi potomci; a stavom 2. da kada bračni drug nije obuhvaćen ustupanjem i raspodelom, njegovo pravo na nužni deo ostaje nedirnuto, a delovi ustupiočeve imovine koji su razdeljeni njegovim potomcima smatraju se kao poklon, dok je stavom 3. propisano da u svakom slučaju, ugovor između potomaka ostaje na snazi. Članom 192. stav 1. istog zakona, propisano je da ustupilac može zahtevati da mu potomak vrati sve što je primio ako je potomak pokazao grubu neblagodarnost prema njemu.

Shodno napred citiranim odredbama Zakona o nasleđivanju, ugovor o ustupanju i raspodeli imovine za života određen je tako što predak može poslom među živima ustupiti i razdeliti svoju imovinu svojim potomcima i u pitanju je neka vrsta prethodnog, anticipiranog nasleđivanja. Ovde nije u pitanju nasleđivanje u pravom smislu reči, već se radi o pravnom poslu inter vivos, jednom obligacionom ugovoru koji ima specifična dejstva, koja se posredno odnose i na nasleđivanje. Veza sa nasleđivanjem ogleda se kako u pogledu kruga lica koja mogu zaključiti ovaj ugovor, tako i u pogledu predmeta ugovora i sastava zaostavštine. Poseban je slučaj ukoliko ustupilac ima supružnika koji bi u trenutku smrti ustupioca bio pozvan na njegovo nasleđe, supružnik ustupioca imovine može biti ugovorna strana kod ovog ugovora, ali i ne mora. Ovo stoga što supružnik ostavioca, kada nasleđuje u prvom zakonskom naslednom redu, osim jednog izuzetka sadržanog u članu 9. stav 3. Zakona o nasleđivanju, ima identičan naslednopravni položaj kao i dete ostavioca. Iako je ustupiočev supružnik takođe pripadnik prvog naslednog reda (kada konkuriše na nasleđe sa potomcima ostavioca) i u principu ima isti naslednopravni položaj kao ostaviočevi potomci, odsustvo njegove saglasnosti nema za posledicu nedejstvo ugovora, naprotiv, ugovor ostaje punovažan i to između svih ustupiočevih potomaka, ali pravo na nužni deo ustupiočevog bračnog druga ostaje neokrnjeno. Drugim rečima, ugovor ima puno dejstvo među potomcima ustupioca, a smanjeno samo prema njegovom bračnom drugu.

Međutim, u slučaju razvoda braka, supružnik ostavioca gubi status lica koje bi u trenutku smrti ustupioca bio pozvan na njegovo nasleđe. Time se, u slučaju opoziva ugovora o ustupanju i raspodeli imovine za života od strane ustupioca aktivira pitanje pravne prirode učinjenog raspolaganja u korist bivšeg supružnika.

Naime, ugovor o ustupanju i raspodeli imovine za života se samo pod određenim uslovima smatra ugovorom o poklonu, ukoliko se sa ustupanjem i raspodelom nije saglasio neki od potomaka koji je postao naslednik i kad supružnik nije obuhvaćen ustupanjem i raspodelom. U tom slučaju, ustupilac je ovlašćen da opozove ugovor i da zahteva da mu prijemnik vrati ono što je primio ustupanjem i raspodelom dobio. Prema stavu Vrhovnog suda, ugovor o ustupanju i raspodeli imovine za života u korist supružnika se može smatrati ugovorom o poklonu i u slučaju kada dođe do razvoda braka supružnika. To znači da bi i u tom slučaju, ustupilac bio ovlašćen da opozove ugovor primenom opštih pravila građanskog prava i da zahteva da mu bivši supružnik vrati ono što je primio ustupanjem i raspodelom primenom pravila o vraćanju poklona veće vrednosti (član 190. stav 2. Porodičnog zakona).

U konkretnom slučaju, tužbenim zahtevom se traži opoziv predmetnog ugovora o ustupanju i raspodeli imovine za života zaključenog 17.04.2012. godine između tužioca, kao ustupioca, i tuženih, kao primalaca, i to za deo imovine koji je ugovorom ustupljen i raspodeljen tadašnjoj supruzi ustupioca – ovde tuženoj BB, sada bivšoj supruzi, i da mu ona vrati sve što je primila po osnovu ugovora, jer je nakon zaključenja ugovora nastupila činjenica koja uslovljava opoziv ugovora - razvod braka.

Pobuda za zaključenje ugovora o ustupanju i raspodeli imovine za života kod kojeg se strani primaoca pojavljuje supružnik ustupioca (kao i njihova deca), bez sumnje, očekivanje ustupioca da će živeti u braku i očuvanje porodice. Oboriva je pretpostavka da se upravo zbog toga i ostaviočevi potomci – deca saglašavaju s takvim ugovorom. Činjenično je utvrđeno da je tužilac izvršio predmetno raspolaganje u odnosu na svoju decu i suprugu, legitimišući se kao isključivi vlasnik dela nepokretnosti koja je bila predmet ugovora, sa čime su se svi učesnici saglasili, a da je ubrzo nakon zaključivanja predmetnog ugovora njihov brak razveden zbog trajno poremećenih odnosa. Time su ispunjeni uslovi za opoziv predmetnog ugovora u odnosu na tuženu bivšu suprugu ustupioca i vraćanje onoga što je primila ustupanjem i raspodelom s obzirom na vrednost učinjenog raspolaganja u odnosu na vrednost zajedički stečene imovine, a tužena suprotno nije dokazala (član 231. ZPP). Tim pre, ako se ima u vidu da ugovor o ustupanju i raspodeli imovine za života predstavlja faktički anticipirano nasleđivanje, te da ustupilac može zahtevati opoziv datog, ako nakon sačinjavanja ugovora nastupe činjenice koje uslovljavaju opoziv, što razvod braka jeste, imajući u vidu da tužena kao bivša supruga više ne spada u krug zakonskih naslednika tužioca.

Navodi revizije se svode na pobijanje pravilnosti utvrđenog činjeničnog stanja, što je u smislu člana 407. stav 2. ZPP nije dozvoljeno.

Na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci, a kao pravilna potvrđena je odluka o troškovima parničnog postupka (član 165. ZPP).

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković