Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Tatjane Miljuš, predsednika veća, Jasmine Stamenković, Vladislave Milićević, Tatjane Matković Stefanović i Tatjane Đurica, članova veća, u parnici po tužbi tužilaca AA iz ..., Opština Aleksinac i BB iz ..., Opština Aleksinac, čiji je punomoćnik Miodrag Cvetković, advokat u ..., protiv tužene Opštine Aleksinac, koju zastupa Pravobranilaštvo Opštine Aleksinac, radi zauzeća i naknade, odlučujući o reviziji tužene izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Nišu Gž 5511/2024 od 05.02.2025. godine, u sednici veća održanoj 05.12.2025. godine, doneo je

R E Š E NJ E

DOZVOLJAVA SE posebna revizija tužene izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Nišu Gž 5511/2024 od 05.02.2025. godine.

USVAJA SE revizija, UKIDAJU SE presuda Apelacionog suda u Nišu Gž 5511/2024 od 05.02.2025. godine i presuda Osnovnog suda u Aleksincu P 256/24 od 08.10.2024. godine, i predmet se vraća prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Osnovni sud u Aleksincu je presudom P 256/24 od 08.10.2024. godine usvojio tužbeni zahtev tužilaca i utvrdio da je tužena izvršila zauzeće na delu nepokretnosti u svojini tužilaca na katastarskoj parceli br. 809 KO ..., upisanoj u list nepokretnosti broj 30 za KO ... u ukupnoj površini od 10 m2, utvrdio pravo svojine u korist tužene na delu iste parcele u ukupnoj površini od 10 m2, u merama i granicama sa severozapada do kp br 6136 (put) u dužini od 1,94 m; sa severozapada do preostalog dela k.p. br 809 u dužini od 5,70 m; sa severoistoka do k.p. br 810/1 u širini od 4,83 m; sa jugoistoka do drugog preostalog dela k.p. br 809 u dužini 7,66 m i sa jugozapada do preostalog dela k.p. br 808 u širini od 4,11 m; obavezao tuženu da tužiocu BB na ime naknade za zauzeti deo navedene parcele u ukupnoj površini od 4 m2 isplati iznos od 2.600,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 08.10.2024. godine, kao dana presuđenja do konačne isplate i da tužiocu AA na ime naknade za zauzeti deo iste parcele u ukupnoj površini od 6 m2 isplati iznos od 3.900,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 08.10.2024. godine, kao dana presuđenja do konačne isplate i da tužiocima naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 134.310,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom na iznos od 130.510,00 dinara počev od dana izvršnosti presude do konačne isplate.

Apelacioni sud u Nišu je presudom Gž 5511/2024 od 05.02.2025. godine odbio kao neosnovanu žalbu tužene i potvrdio navedenu prvostepenu presudu.

Tužena je podnela blagovremenu posebnu reviziju, pozivom na odredbe člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Odredbama člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br 72/2011 ... 10/2023 – dr zakon), revizija je izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija). O dozvoljenosti i osnovanosti revizije iz stava 1. ovog člana odlučuje Vrhovni sud u veću od pet sudija (stav 2.).

Vrhovni sud je primenom navedenih odredaba odlučio da dozvoli posebnu reviziju, radi ujednačavanja sudske prakse.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu po odredbama člana 408. Zakona o parničnom postupku i zaključio da je revizija osnovana.

Prema činjeničnom stanju na osnovu koga je doneta pravnosnažna presuda u drugom stepenu, tužilac AA je u Katastru nepokretnosti upisan kao imalac prava svojine sa udelom od 8,48, a tužilac BB sa udelom od 5,48 na kp br 809, poljoprivrednom zemljištu, njiva druge klase, ukupne površine 1214 m 2. Za tu parcelu nije sproveden postupak eksproprijacije. Parcela je u svom severozapadnom delu opterećena putem i putnim pojasom neasfaltiranog i nekategorisanog puta sa kp br 6136 u KO ..., čime je izvršeno zauzeće parcele izgradnjom puta u ukupnoj površini od 34 m2. Tržišna vrednost zauzetog dela parcele tužilaca je 650 dinara po m2. Vrednost zauzete površine tužioca AA od 6 m2 je 3.900,00 dinara, a zauzete površine tužioca BB od 4 m2 je 2.600,00 dinara.

Nižestepeni sudovi su na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, zaključili da deo katastarske parcele broj 809 na licu mesta predstavlja nekategorisani put, i da tužiocima pripada naknada shodno njihovom udelu u pravu svojine na parceli broj 809, koju naknadu je u obavezi da isplati tužena. Ovo primenom odredaba člana 10. Zakona o javnoj svojini, kojim je propisano da se dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini smatraju stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom, kao što su javni putevi, između ostalih i nekategorisanih putevi, koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalaze. Pri tom, drugostepeni sud zaključuje da tužena nije dokazala tvrdnju da se radi o zauzeću koje nije trajno, te da se parcela na kojoj tužioci imaju susvojinu ne može vratiti u prvobitno stanje, niti da je dokazala da je put nastao upotrebom samih meštana i da nije izgrađen, te da ne postoji javni interes tužene za zauzimanje spornog dela parcele tužilaca.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja preuranjen je zaključak nižestepenih sudova o pravu tužilaca i obavezi tuženog da tužiocima isplati naknadu za predmetno zemljište kao faktički eksproprisano. Nižestepeni sudovi su preuranjeno zaključili da je faktički došlo do eksproprijacije zemljišta tužilaca na način da je bez sprovedenog propisanog postupka eksproprijacije zemljište prešlo u javnu svojinu, što je i deklarisano izrekom pravnosnažne presude.

Suština faktičke eksproprijacije jeste da se bez sprovođenja zakonom propisanog postupka eksproprijacije vlasnik onemogućuje da koristi svoju imovinu, već ona postaje dostupna za upotrebu neograničenom broju lica za javne namene. Činjenica da je delom izvršeno zauzeće parcele tužilaca tako što je opterećena putem i putnim pojasom neasfaltirnog i nekategorisanog puta sa druge parcele, br. 6136, ne znači da je parcela tužilaca privedna javnoj nameni, i na taj način izvršeno prevođenje parcele tužilaca u javnu svojinu tužene, odnosno faktička eksproprijacija. Prema utvrđenom činjeničnom stanju neasfaltirani i nekategorisani put je na drugoj parceli, br. 6136 u KO ..., a nije utvrđeno na koji način je parcela tužilaca opterećena tim putem i njegovim putnim pojasom. Nadalje, nije svako opterećenje zemljišta u pravu svojine privođenje javnoj nameni. Takva javna namena treba da bude određena planskim dokumentom, kako to propisuju odredbe člana 2. tačka 48. Zakona o planiranju i izgradnji. Prema toj odredbi površina javne namene jeste prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa, u skladu sa posebnim zakonom. To u konkretnom slučaju nije utvrđeno. Svako opterećenje, ili uzurpacija, ili na drugi način osujećenje vlasnika da u punom obimu koristi svoju nepokretnost ne znači da je nepokretnost privedena javnoj nameni bez sprovedenog propisanog postupka eksproprijacije i da je na takav način prešla u javnu svojinu. To istovremeno znači da iz svakog opterećenja, ili uzurpacije, ili ograničenja prava svojine vlasnika na nepokretnosti ne proizilazi nužno pravo vlasnika na naknadu u visini tržišne vrednosti, kao za eksproprisanu nepokretnost.

Da bi se takav zaključak izveo bilo je potrebno raspraviti bitne činjenice o nameni parcele tužilaca planiranoj planskim dokumentima, o načinu na koji je parcela tužilaca „opterećena putem i putnim pojasom neasfaltiranog i nekategorisanog puta“ sa druge parcele, da li je takvim opterećenjem i sama parcela tužilaca postala javni put i da li joj je na taj način namena privedena planiranoj, da bi tužioci imali pravo na naknadu kao za eksproprisano zemljište i bez sprovedenog propisanog postupka.

Kako ove činjenicu nisu raspravljene za pravilnu primenu materijalnog prava, nižestepene presude su ukinute i predmet je vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje, po odredbi člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća - sudija

Tatjana Miljuš, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković