Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Branke Dražić, predsednika veća, Marine Milanović i Vesne Mastilović, članova veća, u parnici tužilje AA iz ..., čiji je punomoćnik Miroslav Herceg, advokat iz ..., protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi isplate i utvrđenja prava svojine, odlučujući o reviziji tuženog, izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 381/25 od 06.02.2025. godine, u sednici održanoj dana 09.09.2026. godine, doneo je

R E Š E NJ E

UKIDAJU SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 381/25 od 06.02.2025. godine i presuda Višeg suda u Novom Sadu P 279/23 od 17.12.2024. godine i predmet VRAĆA prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Novom Sadu P 279/23 od 17.12.2024. godine, obavezan je tuženi da isplati tužilji iznos od ukupno 5.491.847,52 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od presuđenja do isplate; utvrđeno je da je tuženi stekao pravo javne svojine na kp br. ... KO Novi Sad I, površine 140 m2, kao i na kp br. ... KO Novi Sad I, površine 292 m2, koji se vode upisane kod RGZ SKN Novi Sad 2, te da je tužilja dužna trpeti da se tuženi sa tim pravom upiše kod nadležne Službe za katastar nepokretnosti nakon pravnosnažnosti presude; obavezan je tuženi da tužilji na ime naknade troškova postupka isplati iznos od 523.983,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do konačne isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 381/25 od 06.02.2025. godine, odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i presuda Višeg suda u Novom Sadu P 279/23 od 17.12.2024. godine potvrđena; odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju na osnovu člana 403. ZPP iz svih zakonom propisanih razloga.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11 ... 18/20), Vrhovni sud je ocenio da je revizija tuženog osnovana.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je vlasnik kp br. ... i ... koje su upisane u ln br. 13056 KO Novi Sad 1. Iste se nalaze u ulici ..., po vrsti predstavljaju gradsko- građevinsko zemljište, a po kulturi njivu 1. klase. Te parcele su kao izdvojene, formirane, samostalne parcele prvi put vidljive u regulacionom planu „Klisanski put“ u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 15/00 i 17/03) kojim su delom planirane za površinu javne namene, deo regulacije saobraćajnice. Planom generalne regulacije prostora za prodično stanovanje uz Temerinski i Sent Andrejski put sa okruženjem u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 30/14, 75/16, 5/23 – dr. plan) i Planom detaljne regulacije Klisanskog puta u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 13/12 i 43/22) navedna kp br. ... KO Novi Sad 1, ukupne površine od 140 m2 u delu – površini od 41 m2 je namenjena za javnu saobraćajnu površinu – regulaciju ulice koja još nije dobila naziv (ulica KJNDN) i u tom delu se u prirodi koristi za javnu, saobraćajnu površinu – ulicu KJNDN, dok u preostalom delu u površini od 99 m2 namenjena je za površine ostalih nemena – porodično stanovanje; kp br. ... KO Novi Sad 1, ukupne površine od 292 m2, u delu – površini od 113 m2 je namenjena za javnu saobraćajnu površinu – regulaciju ulice KJNDN i u tom delu se u prirodi koristi za javnu, saobraćajnu površinu ulicu KJNDN dok je u preostalom delu, u površini od 169 m2 namenjena za površine ostalih namena – porodično stanovanje. U delu u kom su namenjene za javnu namenu, površina parcele je izrađena od tucaničkog zastora i koristi ih neograničen broj lica za javni saobraćaj. Od delova predmetnih parcela koji su namenjeni ostalim namenama – stanovanju, nije moguće formirati posebne parcele, budući da su delovi namenjenih parcela manje površine od 300 m2 (minimalna površina za građevinsku parcelu u konkretnom slučaju). Tržišna vrednost predmetnih kp br. ... i ... KO Novi Sad 1 iznosi 12.712,61 dinar/m2. Ukupna tržišna vrednost obe predmetne parcele iznosi 5.491.847,52 dinara, utvrđena na osnovu nalaza i mišljenja veštaka, a po proceni poreske uprave 10.236,90 dinara/m2. Postupak eksproprijacije navedenih parcela nikada nije započet, ni sproveden, niti je tužilji isplaćena naknada za iste.

Na osnovu utvrđenog činjeničnog stanja, primenjujući odredbe člana 58. Ustava Republike Srbije, člana 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini, nižestepeni sudovi su zaključili da je tužilji povređeno pravo na mirno uživanje imovine, zbog čega ima pravo na isplatu pravične novčane naknade u visini tržišne vrednosti predmetnih parcela prema njihovoj ukupnoj površini, a ne samo za površinu koja je faktički privedene planskoj nameni, jer je tužilji na delu koji nije zauzet ograničeno pravo na mirno uživanje imovine i smanjena mogućnost njenog raspolaganja, a od delova parcela koje nisu privedene nameni ne mogu se formirati samostalne građevinske parcele u skladu sa propisima koji regulištu parcelaciju.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se u reviziji ukazuje da je takvo stanivšte nižestepenih sudova zasnovano na pogrešnoj primeni materijalnog prava zbog nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja.

Odredbom člana 8. Ustava Republike Srbije zajemčeno je mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.) i propisano je da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.). Prema stavu 3. te odredbe zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine.

Odredbom člana 1. Protokola br. 1 uz konvecniju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda propisano je da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine i da niko ne može biti lišen svoje imovine osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava (stav 1.) s tim što je državi dopušteno da primenjuje zakone koje smatra potrebnim kako bi regulisala korišćenje imovine, koje korišćenje mora biti u skladu sa opštim interesom kako bi se obezbedila naplata poreza i drugih dažbina ili kazni (stav 2.).

Primenom člana 42. Zakona o eksproprijaciji („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 53/95, „Službeni glasnik SRJ“ broj 16/01, („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 23/01 ... 106/16) naknada za eksproprisano poljoprivredno i građevinsko zemljište određuje se u novcu prema tržišnoj vrednosti takvog zemljišta. Pritom, prema odredbi člana 41. stav 2. ovog Zakona visina naknade u novcu za eksproprisane nepokretnosti određuje se po tržišnoj vrednosti prema okolnostima u momentu zaključenja sporazuma o visini naknade, a ako sporazum nije postignut prema okolnostima u momentu donošenja prvostepene odluke o naknadi.

U konkretnom slučaju deo kp br. ... u površini od 41 m2 i deo kp br. ... u površini od 113 m2 izuzeti su iz poseda i prava svojine tužilje i pretvoreni u ulicu, sada u javnoj svojini, dakle u javno dobro u smislu člana 2. stav 2. Zakona o putevima, a da prethodno nije sproveden postupak eksproprijacije. Na taj način izvršena je faktička eksproprijacija koja nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrastrukturni ili drugi objekti od javnog ili opšteg interesa iako ne postoji odluka – rešenje o oduzimanju zemljišta. Izgradnjom objekata u opštoj upotrebi – ulice sa potrebnom komunalnom infrastrukturom promenjen je karakter zemljišta koga čine navedene parcele, pa više se ne radi o privatnom, već o javnom dobru u opštoj upotrebi, koji deo postaje svojina jedinice lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalazi.

Urbanističkim planom i planom regulacije Grada Novog Sada predmetne katastarske parcele delimično su namenjene za izgradnju javne i saobraćajne površine radi regulacije navedene ulice, što predstavlja tek uslov za utvrđenje javnog interesa za eksproprijaciju u smislu člana 20. stav 1. i 4. Zakona o eksproprijaciji. Međutim u situaciji kada tužilja nije lišena imovinskog prava na preostalim delovima spornih katastarskih parcela – delovima koji nisu privedeni nameni što je u skladu sa planskim aktom, nižestepeni sudovi su bili dužni da utvrde ko je u posedu i državini delova katastarskih parcela koje nisu privedeni nameni, i da cene osnovanost tužiljinog zahteva zasnovanog na tvrdnji da tim delovima katastarskih parcela ne može da raspolaže, zbog čega joj je povređeno pravo na imovinu zbog smanjene mogućnosti korišćenja zemljišta, utvrđujući njenu stvarnu mogućnost korišćenja nepokretnosti.

Činjenica je da se mešanje države u pravo na imovinu ne odnosi samo na lišavanje imovine, već i na ograničenje prava na mirno korišćenje imovine do kog je došlo zbog smanjene mogućnosti raspolaganja zemljištem. Mešanje države u pravo tužilje na mirno uživanje imovine jeste suprotno članu 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju, ali onda kada nije postignuta pravična ravnoteža između zahteva opšteg interesa i zaštite prava na mirno uživanje imovine, kada tužilja zbog nesigurnosti svog položaja i nepostojanja delotvornog pravnog sredstva trpi prekomerni teret.

U konkretnom slučaju nije utvrđeno da li je na navedeni način postignuta, odnosno povređena pravična ravnoteža između zahteva opšteg interesa i zaštite prava na mirno uživanje imovine, ili ne, te da li zbog navedenog tužilja trpi prekomerni teret, odnosno da li je tužilji onemogućeno da i dalje koristi svoje nepokretnosti na način na koji ih je i ranije koristila. Od utvrđenja navedenog zavisi i osnovanost i visina tražene naknade kako za delove nepokretnosti koje su privedeni nameni, tako i za delove nepokretnosti koji nisu privedeni nameni, pri čemu je potrebno ceniti i da li se naknada za povredu prava na imovinu zbog smanjene mogućnosti korišćenja zemljišta usled dugogodišnjeg neprivođenja nameni (ukoliko se utvrdi da postoji) može izjednačiti sa naknadom za faktički eksprorpisano zemljište koje je privedeno nameni, a koja se dosuđuje vlasniku koji je lišen svoje imovine.

Iz navedenih razloga nižestepene presude su morale biti ukinute i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

U ponovnom postupku prvostepeni sud će postupiti po iznetim primedbama u ovom rešenju, nakon čega će pravilnom primenom materijalnog prava doneti pravilnu i zakonitu odluku, vodeći računa i o ostalim revizijskim navodima.

Ukinuta je i odluka o troškovima parničnog postupka, jer ista zavisi od konačnog ishoda parnice.

Sa navedenih razloga Vrhovni sud je odlučio kao u izreci rešenja primenom člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća-sudija,

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković