Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tuženi su roditelji maloletnih VV i GG, koja je u toku ove parnice postala punoletna 24.05.2025. godine. Rešenjem tužioca od 14.12.2023. godine maloletna deca tuženih su zbog zanemarivanja od strane roditelja stavljena pod neposredno starateljstvo tužioca. Zatim je rešenjem tužioca od 27.03.2024. godine priznato pravo maloletnoj deci na smeštaj u srodničku porodicu, za hranitelja je određena punoletna sestra DD i odlučeno da troškove smeštaja snosi Budžet Republike Srbije, dok ne bude doneta odluka o obavezi izdržavanja od strane roditelja. Rešenjem tužioca od 03.10.2024. godine, raskinuto je hraniteljstvo nad maloletnom decom sa 31.08.2024. godine, iz razloga što su se vratila u domaćinstvo roditelja. U periodu boravka u hraniteljskoj porodici tuženi nisu doprinosili izdržavanju maloletne dece. Utvrđena je visina mesečnih naknada za izdržavanje korisnika i sredstava za potrebe korisnika (džeparac) po rešenjima Ministarstva za rad, zapošljavanja, boračka i socijalna pitanja, za period dok su maloletna deca bila smeštena u hraniteljskoj porodici.

Na osnovu ovako utvrđenih činjenica nižestepeni sudovi, pozivom na odredbe članova 154. stav 1. i 165. Porodičnog zakona i članova 47., 68, 212. i 215. Zakona o socijalnoj zaštiti, nalaze da su tuženi kao roditelji koji po zakonu imaju obavezu izdržavanja svoje maloletne dece u obavezi da u korist Budžeta Republike Srbije uplate ukupan iznos troškova porodičnog smeštaja za period dok su deca bila u hraniteljskoj porodici, koji prema rešenjima nadležnog Ministarstva iznose po 320.399,00 dinara za svako dete.

Vrhovni sud, polazeći od pravne prirode spornog materijalnopravnog odnosa, nalazi da se osnovano revizijom tuženih ukazuje da zbog pogrešne primene materijalnog prava nisu utvrđene sve bitne činjenice.

Porodičnim zakonom („Službeni glasnik RS“ br. 18/05 ... 6/15) predviđeno je da se hraniteljstvo zasniva odlukom organa starateljstva (član 110. stav 1.); da je obaveza roditelja deteta koje je na hraniteljstvu da izdržava dete (član 120.); da hraniteljstvo prestaje raskidom (član 121. stav 1. tačka 5.); da maloletno dete ima pravo na izdržavanje od roditelja (član 154. stav 1.); da se izdržavanje određuje prema potrebama poverioca i prema mogućnostima dužnika izdržavanja, pri čemu se vodi računa o minimalnoj sumi izdržavanja; da mogućnosti dužnika izdržavanja zavise od njegovih prihoda, mogućnosti za zaposlenje i sticanje zarade, njegove imovine i ličnih potreba, obaveze da izdržava druga lica i drugih okolnosti od značaja za određivanje izdržavanja; da minimalna suma izdržavanja predstavlja sumu koju kao naknadu za hranjenike odnosno za lica na porodičnom smeštaju periodično utvrđuje ministarstvo nadležno za porodičnu zaštitu, u skladu sa zakonom (član 160. stav 1., 3. i 4.); da tužbu za izdržavanje deteta može podneti organ starateljstva (član 278. stav 3.); da sud nije vezan granicama tužbenog zahteva za izdržavanje (član 281.).

Prema Zakonu o socijalnoj zaštiti („Službeni glasnik RS“ br. 24/11 i 117/22) u Centru za socijalni rad ostvaruju se tim zakonom utvrđena prava i obezbeđuje pružanje usluga socijalne zaštite iz zakona (član 14. stav 1.); uslugu porodičnog smeštaja prvenstveno pružaju srodnici kada je to u skladu sa najboljim interesom korisnika; lice koje pruža uslugu porodičnog smeštaja deci i mladima ima položaj hranitelja u smislu zakona kojim se uređuju porodični odnosi (član 50. stav 1. i 3.); postupak za korišćenje usluge iz ovog zakona koju obezbeđuje Republika Srbija sprovodi Centar za socijalni rad, po službenoj dužnosti ili na zahtev korisnika (član 68. stav 1.); Centar za socijalni rad odlučuje o korišćenju usluga iz člana 68. stav 1. ovog zakona, primenom odredaba zakona kojim se uređuje opšti upravni postupak, ako ovim zakonom nije drukčije određeno (član 69. stav 1.); u zavisnosti od socijalno-ekonomskog statusa korisnika, plaćanje usluga iz člana 68. stav 1. ovog zakona može biti: 1) u celosti iz sredstava korisnika, njegovog srodnika ili trećeg lica; 2) uz delimično učešće korisnika, njegovog srodnika, trećeg lica ili budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave; 3) u celosti iz budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave; korisnik učestvuje u plaćanju usluga iz člana 68. stav 1. ovog zakona u skladu sa kriterijumima koje propisuje ministar nedležan za uslove socijalne zaštite, nadležni organ autonomne pokrajine odnosno jedinice lokalne samouprave; srodnik koji ima zakonsku obavezu izdržavanja korisnika učestvuje u plaćanju usluga iz člana 68. stav 1. ovog zakona do iznosa utvrđenog sudskom odlukom o izdržavanju korisnika, odnosno do iznosa utvrđenog sudskim poravnanjem zaključenim u skladu sa zakonom koji uređuje porodične odnose, a najviše do punog iznosa cene usluge (član 72. stav 1. – 3.); iz budžeta Republike Srbije finansiraju se prava i usluge socijalne zaštite o čijem se obezbeđivanju stara Republike Srbija, između ostalog, usluge porodičnog smeštaja (član 206. stav 1. tačka 5.); metodologiju formiranja cena usluga socijalne zaštite koje se finansiraju iz budžeta Republike Srbije propisuje Vlada (član 210. stav 1.); u troškovima usluge socijalne zaštite učestvuju, između ostalog, srodnici koji imaju zakonsku obavezu i mogućnost izdržavanja korisnika (član 212. stav 1.); rešenje o učešću korisnika u troškovima usluge socijalne zaštite donosi centar za socijalni rad (član 214. stav 1.).

Predmetnu parnicu tužilac, kao nadležni organ starateljstva, pokrenuo je 12.04.2024. godine, sa zahtevom za lišenje roditeljskog prava tuženih, kao i za obavezivanje tuženih da doprinose dečjem izdržavanju. Zbog vraćanja maloletne dece u domaćinstvo roditelja 31.08.2024. godine, tužilac je doneo rešenje o raskidu hraniteljstva, te izvršio intervenciju u postavljenom tužbenom zahtevu tako što je povukao tužbu za lišenje roditeljskog prava tuženih, a zahtev za izdržavanje ograničio na period od zasnivanja do prestanka hraniteljstva, opredeljujući njegovu visinu na ukupan iznos od 320.399,00 dinara za svako dete. Do raskida hraniteljstva tužilac nije doneo rešenje o visini učešća tuženih u troškovima usluge socijalne zaštite, koja se prema navedenim zakonskim odredbama određuje u skladu sa mogućnostima tuženih, kao roditelja maloletne dece koji po zakonu imaju obavezu njihovog izdržavanja.

Imajući u vidu pravnu prirodu spornog odnosa, tužilac je u skladu sa navedenim zakonskim odredbama, suprotno navodima revizije, aktivno legitimisano lice u parnici za određivanje učešća roditelja maloletne dece u njihovom izdržavanju tokom realizovane socijalne zaštite smeštajem u hraniteljsku porodicu.

Pošto je tužbeni zahtev za određivanje doprinosa tuženih izdržavanju maloletne dece postavljen tužbom 12.04.2024. godine, obaveza suda koji nije vezan granicama postavljenog zahteva u ovoj vrsti spora je bila da odluči o postojanju obaveze i visini doprinosa izdržavanju, odnosno o učešću roditelja u troškovima usluge socijalne zaštite smeštaja u hraniteljskoj porodici. Odluku opredeljuju činjenice vezane za mogućnosti tuženih, kao roditelja koji su u obavezi da izdržavaju maloletnu decu, a ovo utvrđenje je izostalo. Pri tome, prvostepeni sud je propustio da oceni sadržinu izjave zaposlene tužioca ĐĐ, koja je prilikom saslušanja na ročištu 24.09.2025. godine navela da su sredstva za izdržavanje GG i VV isplaćivana iz jednokratne pomoći na teret grada, dok je mesečno izdržavanje za hranitelja davala država iz budžetskih sredstava Republike Srbije, a ne Centar za socijalni rad.

Iz navedenih razloga, kada do prestanka hraniteljstva nije doneta odluka tužioca o visini učešća tuženih u izdržavanju maloletne dece tokom smeštaja u hraniteljskoj porodici, a iz formulacije zahteva proizlazi da se potraživanje odnosi na iznose isplaćene na teret budžeta Republike Srbije, obaveza prvostepenog suda je da u ponovljenom postupku razjasni kada su i koji iznosi isplaćeni tokom trajanja hraniteljstva na teret budžetskih sredstava Republike Srbije, koje iznose su s obzirom na porodične i imovinske prilike tuženi mogli da izdvajaju na ime izdržavanja svoje maloletne dece, odnosno da učestvuju u troškovima socijalne usluge porodičnog smeštaja koja je podmirena iz budžeta Republike Srbije, pa će biti u prilici da donese zakonitu odluku o postavljenom tužbenom zahtevu.

Prvostepeni sud će ponovo odlučiti o troškovima celog postupka, u skladu sa odredbom člana 165. stav 3. ZPP.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković