O b r a z l o ž e nj e

Rešenjem Osnovnog suda u Novom Sadu R1 63/22 od 21.07.2022. godine, stavom prvim izreke, usvojen je predlog predlagača u celosti. Stavom drugim izreke, utvrđena je naknada predlagačima za prinudno otkupljeno zemljište od ranijeg sopstvenika AA, površine 10 ha 03 a 86 m2, prema rešenju Opštine Novi Sad – Komisije za vođenje postupka i donošenje rešenja po zahtevima za vraćanje zemljišta br. H-01-462-294/91 od 25.02.1993. godine u iznosu od 648.493.560,00 dinara, i to srazmerno njihovim suvlasničkim udelima, bliže navedenim u tom stavu. Stavom trećim izreke, utvrđeno je da je protivni predlagača AD „NIT“ Novi Sad u stečajnom postupku vođenom kod Privrednog suda u Novom Sadu pod St 37/07, odnosno St 7/10 brisan iz registra privrednih subjekata APR, pa je obavezan Privredni sud u Novom Sadu da sa depozitnog računa od dela rezervisanih sredstava u predmetu vođenom kod Privrednog suda u Novom Sadu nad ovim pravnim licem u ukupnom iznosu od 9.704.752,00 dinara isplati ovaj iznos predlagačima srazmerno njihovim suvlasničkim udelima, sve bliže navedeno u tom stavu. Stavom četvrtim izreke, obavezan je protivnik predlagača Grad Novi Sad da predlagačima isplati razliku između iznosa utvrđene naknade iz stava drugog izreke ovog rešenja i iznosa iz stava trećeg izreke ovog rešenja (koji će na ime naknade biti isplaćeni sa depozitnog računa) srazmerno njihovim suvlasničkim udelima, bliže navedeno u tom stavu, sve u jednakim tromesečnim ratama u roku od 10 godina, počev od isteka godine dana od dana pravnosnažnosti ovog rešenja, sa kamatom u visini rasta cena na malo, prema poslednjim objavljenim podacima Republičkog organa nadležnog za poslove statistike počev od dana donošenja rešenja do isplate. Stavom petim izreke, odlučeno je da ukoliko protivnik predlagača Grad Novi Sad nije u mogućnosti da izvrši obavezu iz stava četvrog izreke, obavezan je protivnik predlagača Republika Srbija da predlagačima isplati razliku između iznosa utvrđene naknade iz stava drugog izreke ovog rešenja i iznosa iz stava trećeg izreke ovog rešenja koji će na ime naknade biti isplaćene sa depozitnog računa srazmerno njihovim suvlasničkim udelima, u jednakim tromesečnim ratama u roku od 10 godina počev od isteka godine dana od pravnosnažnosti ovog rešenja sa kamatom u visini rasta cena na malo prema poslednjim objavljenim podacima republičkog organa nadležnog za poslove statistike počev od dana donošenja rešenja do isplate. Stavom šestim izreke, obavezan je protivnik predlagača Grad Novi Sad da predlagačima naknadi troškove postupka u iznosima bliže navedenim u tom stavu, sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti rešenja do isplate, a ukoliko isti to nije u mogućnosti obavezan je da to učini protivnik predlagača Republika Srbija.

Rešenjem Višeg suda u Novom Sadu Gž 2541/23 od 17.05.2023. godine, stavom prvim izreke, delimično je usvojena žalba protivnika predlagača Grada Novog Sada i prvostepeno rešenje preinačeno u stavu prvom izreke tako što je predlog predlagača delimično usvojen; ukinuto u stavu trećem izreke u odnosu na protivnika predlagača Grad Novi Sad i predlog u tom delu odbačen; preinačeno u stavu četvrtom izreke u delu kamate dosuđene na iznose razlika iz ovog stava tako što je obavezan protivnik predlagača Grad Novi Sad da predlagačima isplati zakonsku zateznu kamatu u visini rasta cena na malo prema poslednjim objavljenim podacima republičkog organa nadležnog za poslove statistike počev od dana dospelosti svake tromesečne rate do isplate pri čemu prva rata dospeva nako isteka godinu dana od dana pravnosnažnosti rešenja, a odbijen predlog predlagača sa viškom zatezne kamate preko dosuđene ovim preinačenjem do dosuđene prvostepenim rešenjem; preinačeno u stavu šestom izreke tako što je protivnik predlagača Grad Novi Sad obavezan da predlagačima isplati troškove parničnog postupka u iznosima bliže navedenim u tom stavu, a za veće traženje zahtev za naknadu troškova odbijen; potvrđeno u preostalom pobijanom delu. Stavom drugim izreke, obavezani su predlagači da protivniku predlagača Gradu Novom Sadu naknade troškove žalbenog postupka u iznosu od 58.800,00 dinara.

Protiv navedene drugostepene odluke, revizije su blagovremeno izjavili svi predlagači pobijajući je u preinačujućem i ukidnom delu, i protivnik predlagača Grad Novi Sad pobijajući je u potvrđujućem delu, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Protivnik predlagača Grad Novi Sad je blagovremeno dao odgovor na revizije predlagača.

Ispitujući pravilnost i zakonitost pobijane drugostepene odluke na osnovu člana 408. u vezi člana 420. stavovi 1. i 6. Zakona o parničnom postupku – ZPP (''Službeni glasnik RS'', br. 72/11... 10/23) i odredbe člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku – ZVP („Službeni glasnik SRS“, br. 25/82 i 48/88 i „Službeni glasnik RS“, br. 46/95... 14/22) Vrhovni sud je našao da je revizija protivnika predlagača dozvoljena, ali nije neosnovana, dok su revizije predlagača dozvoljene i osnovane u ukidnom delu, a nisi dozvoljene u preinačujućem delu za kamatu.

U postupku donošenja odluke nisu učinjene bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. ZPP na koje drugostepeni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnim rešenjem Opštine Novi Sad – Komisija za vođenje postupka i donošenje rešenja po zahtevima za vraćanje zemljišta br. H-01-462-294/91 od 25.02.1993. godine utvrđeno je da je osnovan zahtev za vraćanje zemljišta prinudno otkupljenog od ranijeg sopstvenika AA kao starešine domaćinstva, te da njegovim naslednicima: EE, ŽŽ, ZZ i II (koji su u međuvremenu preminuli) pripada pravo na novčanu naknadu u jednakim delovima, jer nisu ispunjeni uslovi za vraćanje oduzetog zemljišta, te je obavezan DD „NIT“ Novosadska industrija tekstila iz Novog Sada da im isplati novčanu naknadu za prinudno otkupljeno zemljište u površini od 10 ha 03 a i 86 m2, kao korisnik zemljišta u društvenoj svojini u građevinskom reonu – izgrađeno građevinsko zemljište, a koje je prinudno otkupljeno rešenjem Sreske komisije za zemljišni fond u Novom Sadu br. 25502/53, parcela ... KO Novi Sad 4, posedovni list ..., što u prirodi predstavlja zgradu (oko 2 ha) i dvorište (preostali deo). Visina naknade nije određena ovim rešenjem. Nad obveznikom isplate naknade AD „NIT“ Novi Sad otvoren je stečajni postupak (rešenje Trgovinskog suda u Novom Sadu St 37/07 od 17.12.2007. godine). Nakon glavne deobe i unovčenja stečajne mase i imovine stečajnog dužnika AD „NIT“ Novi Sad – u stečaju, utvrđeno je da se pravni prethodnici predlagači, kao poverioci četvrtog reda, imaju namiriti u procentu od 5,0703% odnosno sa ukupnim iznosom od 9.704.752,00 dinara (rešenja Trgovinskog suda u Novom Sadu St 37/07 od 16.07.2009. godine i 04.09.2009. godine, pravnosnažno 18.09.2009. godine). Rešenjem Privrednog suda od 09.12.2013. godine zaključen je stečajni postupak nad AD „NIT“ Novi Sad – u stečaju, a na depozitni račun Privrednog suda u Novom Sadu prenet je iznos od 9.715.397,02 dinara, koji predstavlja iznos rezervisanih sredstava pravnih prethodnika ovde predlagača kao poverilaca – suvlasnika na oduzetom poljoprivrednom zemljištu (primenom procenta od 5,0703). U postupku stečaja nad AD „NIT“ Novi Sad predmetnu kat. parcelu kupilo je DOO „Primist“ Novi Sad.

Predmetna kat. parcela upisana je u Listu nepokretnosti ... KO Novi Sad 1, kao gradsko građevinsko zemljište (ulica ... br. .., Novi Sad) sa ukupnom površinom od 89 ha 93 a i 53 m2, kao državna svojina, sada sa pravom korišćenja „Primist“ DOO Novi Sad. Utvrđen je pravni sled iza preminulih lica u čiju korist je doneto rešenje Komisije za vođenje postupka i donošenja rešenja po zahtevima za vraćanje zemljišta od 25.12.1993. godine i da su, na osnovu priloženih rešenja o nasleđivanju, ovde predlagači pravni sledbenici tih lica, sa udelima: AA i BB sa po 24/80 dela, VV sa 8/80 dela, GG i DD sa po 6/80 dela i ĐĐ sa 12/80 dela. Veštačenjem (usaglašeni nalazi i mišljenja sudskih veštaka) utvrđeno je da tržišna vrednost predmetne parcele prema površini i vrsti zemljišta (10 ha 03 a i 86 m2, izgrađeno građevinsko zemljište) iznosi 648.493.560,00 dinara (48,00 evra/m2) na dan 03.06.2022. godine, odnosno u vreme određivanja naknade. Iznos od 638.788.808,00 dinara predstavlja razliku između tržišne vrednosti predmetne parcele u iznosu od 648.493.560,00 dinara u vreme određivanja naknade i iznosa od 9.704.752,00 dinara koji predstavlja iznos rezervisanih sredstava za poverioca – suvlasnike na oduzetom poljoprivrednom zemljištu. Kada se ova razlika upodobi napred navedenim suvlasničkim udelima predlagača, pripada im: predlagačima AA i VV iznosi od po 194.548,068,00 dinara, predlagaču VV iznos od 64.849.356,90 dinara, predlagačima GG i DD iznosi od 48.637.017,00 dinara i predlagaču ĐĐ iznos od 92.274.034,00 dinara (koliko oni i traže svojim predlozima).

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je, s pozivom na članove 1. stav 3., 7., 9. i 12. stavovi 1. i 3. Zakona o načinu i uslovima priznavanja prava na vraćanje zemljišta koje je prešlo u društvenu svojinu na osnovu poljoprivrednog zemljišnog fonda i konfiskacijom zbog neizvršenih obveza iz obaveznog otkupa poljoprivrednih proizvoda i član 42. Zakona o eksproprijaciji, usvojio u celosti predloge predlagača (stav prvi izreke) i odredio naknadu za oduzeto zemljište AA u iznosu od 648.493.560,00 dinara, utvrđenog veštačenjem, jer se radi o izgrađenom građevinskom zemljitu (stav drugi izreke). Kako je protivnik predlagača AD „NIT“ Novi Sad (po okončanju stečajnog postupka kod Privrednog suda u Novom Sadu pod St 37/07, odnosno St 7/10) brisan iz registra privrednih subjekata APR, obavezao je Privredni sud u Novom Sadu da sa depozitnog računa od dela rezervisanih sredstava u predmetu vođenom kod Privrednog suda u Novom Sadu nad ovim pravnim licem u ukupnom iznosu od 9.704.752,00 dinara isplati predlagačima ovaj iznos srazmerno njihovim udelima (stav treći izreke). Obavezao je protivnika predlagača Grad Novi Sad da predlagačima isplati razliku između iznosa utvrđene naknade iz stava drugog izreke ovog rešenja (iznos od 648.493.560,00 dinara) i iznosa iz stava trećeg izreke ovog rešenja (iznos od 9.704.752,00 dinara) koju čini iznos od 638.78.881,70 dinara, srazmerno njihovim suvlasničkim udelima, sve u jednakim tromesečnim ratama u roku od 10 godina, počev od isteka godine dana od dana pravnosnažnosti ovog rešenja, sa pripadajućom kamatom od dana donošenja rešenja do isplate (stav četvrti izreke), a ukoliko protivnik predlagača Grad Novi Sad nije u mogućnosti da izvrši obavezu iz stava četvrtog izreke, tu obavezu ima protivnik predlagača Republika Srbija (stav peti izreke), i obavezan protivnik predlagača Grad Novi Sad da predlagačima naknadi troškove parničnog postupka, a ako nije u mogućnosti tu obavezu ima protivnik predlagača Republika Srbija (stav šesti izreke).

Drugostepeni sud je prihvatio pravnu argumenatciju prvostepenog suda u pogledu visine naknade za predmetno zemljište kao građevinsko i obveznika naknade (protivnik predlagača Grad Novi Sad, odnosno protivnik predlagača Republika Srbija kao supsidijarni dužnik), s obzirom na to da je protivnik predlagača „NIT“ AD Novi Sad u stečaju u međuvremenu brisan iz registra (u kom delu je potvrdio prvostepenu odluku), s tim što je bio stava da predlagačima na dosuđeni iznos naknade umesto pripadajuće kamate od dana donošenja rešenja do isplate kamate pripada kamata od dana dospelosti svake tromesečne rate do isplate pri čemu prva rata dospeva nakon isteka godinu dana od dana pravnosnažnosti rešenja a za razliku tužbeni zahtev odbio kao neosnovan (u kom delu je preinačio prvostepenu odluku). Ukinuo je prvostepenu odluku u delu stava trećeg izreke u odnosu na protivnika predlagača Grad Novi Sad i predlog u tom delu odbacio (da se obaveže Privredni sud u Novom Sadu da sa depozitnog računa od dela rezervisanih sredstava u predmetu vođenom kod Privrednog suda u Novom Sadu nad ovim pravnim licem u ukupnom iznosu od 9.704.752,00 dinara isplati ovaj iznos predlagačima srazmerno njihovim suvlasničkim udelima), smatrajući da je zahvaćena bitnom povredom iz člana 374. stav 2. tačka 4. ZPP (na koju se žalba protivnika predlagača Grada Novog Sada poziva) i tačka 5. (na koju sud pazi po službenoj dužnosti), jer je prvostepeni sud u ovom delu odlučio o zahtevu za koji je stavrno nadležan sud druge vrste (Privredni sud u Novom Sadu), a odluku je zasnovao na nedozvoljenim raspolagaima stranaka.

Po oceni Vrhovnog suda, suprotno navodima revizija protivnika predlagača Grada Novog Sada, drugostepeni sud je pravilno primenio materijalno pravo kada je svojom odlukom potvrdio prvostepenu odluku u stavu drugom izreke (visina naknade) i delu stava četvrtog izreke (u pogledu glavnog duga).

Prema članu 12. stav 1. Zakona o načinu i uslovima priznavanja prava na vraćanje zemljišta koje je prešlo u društvenu svojinu na osnovu poljoprivrednog zemljišnog fonda i konfiskacijom zbog neizvršenih obveza iz obaveznog otkupa poljoprivrednih proizvoda ("Sl. glasnik RS", br. 18/91, 20/92 i 42/98) – u daljem tekstu Zakon o vraćanju zemljišta) isplata naknade pada na teret organizacije koja koristi zemljište u momentu određivanja naknade. Prema stavu 3. istog člana, u slučaju da organizacija koja je u obavezi da isplati tu naknadu to ne učini, obavezu isplate naknade izvršiće opština, a ako ni ona to nije u mogućnosti, ovu obavezu izvršiće Republika Srbija.

Sledom iznetog, nižestepene odluke su zasnovane na pravilnoj primeni materijalnog prava kada je reč o određivanju visine naknade za zemljište prinudno oduzeto pravnom prethodniku predlagača (koja je veštačenjem utvrđena na iznos od 648.493.560,00 dinara), kako kada je reč o pravnom statusu zemljišta (izgrađeno građevinsko zemljište) i površini zemljišta (10 ha 03 a i 86 m2), tako i u pogledu obveznika isplate neknade.

Kod utvrđene činjenice da rešenjem Opštine Novi Sad – Komisija za vođenje postupka i donošenje rešenja po zahtevima za vraćanje zemljišta od 25.02.1993. godine nije bila utvrđena visina obaveze protivnika predlagača „NIT“ AD Novi Sad u stečaju, kao obveznika isplate po predmetnom rešenju, nad kojim je u međuvremenu otvoren i zaključen postupak stečaja, nakon čega je brisan iz registra privrednih subjekata, to je obveznik naknade protivnik predlagača Grad Novi Sad, u smislu citirane odredbe člana 12. stav 3. Zakona o vraćanju zemljišta, u iznosu od 638.788.808,00 dinara kao razlike između iznosa utvrđene naknade veštačenjem (iznos od 648.493.560,00 dinara) i iznosa utvrđenog u stečajnom postupku nad protivnikom predlagača „NIT“ AD Novi Sad u stečaju (iznos od 9.704.752,00 dinara) i prenetog na račun Privrednog suda u Beogradu a ukoliko to nije u mogućnosti obveznik isplate ove naknade je protivnik predlagača Republika Srbija, kao supsidijerni dužnik.

Ostalim navodima revizije protivnika predlagača ponavljaju se navodi isticani u žalbi koji su bili predmet pravilne ocene od strane drugostepenog suda.

Osnovano se revizijama predlagača pobija drugostepena odluka u ukidnom delu (tako što je prvostepeno rešenje u stavu trećem izreke u odnosu na Grad Novi Sad ukinuto i predlog u tom delu odbačen) zbog učinjene bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. 378. ZPP, učinjene u postupku pred drugostepenim sudom.

Prema članu 374. stav 1. ZPP bitna povreda odredaba parničnog postupka postoji ako sud u toku postupka nije primenio ili je nepravilno primenio odredbu ovog zakona, a to je bilo ili je moglo da bude od uticaja na donošenje zakonite i pravilne presude. Prema članu 378. stav 2. ovog zakona, prvostepeni sud će neblagovremenu, nepotpunu (član 371. stav 1) ili nedozvoljenu žalbu da odbaci rešenjem, bez odlaganja. Prema stavu 2. istog člana, žalba je nedozvoljena, između ostalog, ako lice koje je izjavilo žalbu nema pravni interes za izjavljivanje žalbe. Prema članu 407. stav 1. tačka 3. ovog zakona, revizija može da se izjavi zbog: bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ovog zakona koja je učinjena u postupku pred drugostepenim sudom.

Ovo stoga što stavom trećim izreke prvostepene odluke nije odlučeno o obavezi protivnika predlagača Grada Novog Sada, već o obavezi Privrednog suda u Novom Sadu, kao organu Republike Srbije, pa za izjavljivanje žalbe u ovom delu protivnik predlagača Grad Novi Sad nije imao pravni interes što drugostepeni sud nije cenio prilikom donošenja svoje odluke, dok protivnik predlagača Republika Srbija (koji bi imao pravni interes za izjavljivanje žalbe) nije izjavljivao žalbu protiv prvostepene odluke.

Stoga je drugostepena odluka ukinuta u ovom delu i predmet vraćen drugostepenom sudu na ponovno odlučivanje po žalbi protivnika predlagala Grada Novog Sada u ovom delu, a ukinuta je i odluka o troškovima parničnog postupka jer zavisi od odluke o glavnoj stvari.

Ispitujući dozvoljenost izjavljenih revizija predlagača protiv drugostepene odluke u preinačujućem delu (odluka o kamati) u smislu člana 410. stav 5. U vezi člana 420. stav 6. ZPP, Vrhovni sud je ocenio da revizije nisu dozvoljene.

Prema članu 28. ZPP za utvrđivanje prava na izjavljivanje revizije merodavna je samo vrednost predmeta spora glavnog tužbenog zahteva, a kamate, ugovorna kazna i ostala sporedna traženja, kao i troškovi postupka, ne uzimaju se u obzir ako ne čine glavni zahtev.

U konkretnom slučaju, revizije predlagača su izjavljene i protiv drugostepene odluke u delu kojim je odlučeno o kamati, što je imalo za posledicu delimično usvajanje tužbenog zahteva. Kamata ne čini glavni zahtev, već predstavlja sporedno potraživanje i ne uzima se u obzir prilikom utvrđivanja prava na izjavljivanje revizije, pa je Vrhovni sud utvrdio da revizije predlagača izjavljene protiv odluke o kamati nisu dozvoljene. Kod takvog stanja stvari, preinačenje prvostepene odluke u odnosu na sporedno potraživanje - kamatu, bez uticaja je na mogućnost dozvoljenosti revizije primenom člana 403. stav 2. tačka 2. ZPP na koji se revizije predlagača pozivaju, a kod odsustva predloga da se pobijana presuda razmotri primenom člana 404. ZPP.

Iz navedenih razloga, odlučeno je kao u stavu prvom izreke na osnovu člana 414. stav 1., u stavu drugom izreke na osnovu člana 415. stav 1. ZPP, a u stavu trećem izreke na osnovu člana 413. ZPP, u vezi člana 420. stav 6. ZPP.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković