U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Mirjane Andrijašević, predsednika veća, Ivane Rađenović i Vladislave Milićević, članova veća, u parnici tužioca Preduzeće za proizvodnju, trgovinu i usluge „Textil Best Internacional“ DOO Ivanjica, čiji je zakonski zastupnik AA iz ..., koju zastupa punomoćnik Miroslav Petrović, advokat iz ..., protiv tuženih BB iz ..., čiji je punomoćnik Predrag Vasović, advokat iz ..., VV iz ... i GG iz ..., radi utvrđenja prava svojine, odlučujući o reviziji tuženog BB izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 1279/22 od 24.11.2022. godine, u sednici održanoj 28.05.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tuženog BB izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 1279/22 od 24.11.2022. godine u tačkama I izreke (usvajajući deo) i II (odluka o troškovima parničnog postupka).

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 1279/22 od 24.11.2022. godine, stavom prvim izreke, ukinuta je presuda Višeg suda u Čačku P 72/21 od 28.02.2022. godine, i presuđeno tako što je: I. usvojen tužbeni zahtev pa je prema tuženima utvrđeno da je tužilac vlasnik 2/3 idealnih delova od stambeno-poslovnog objekta površine 114 m2, koji ima odobrenje za upotrebu, postojećeg na na kat. parceli ... KO Ivanjica i držalac 2/3 idealna dela ove kat. parcele, što su tuženi dužni priznati, koja presuda ima predstavljati osnov, bez daljeg prisustva i saglasnosti tuženih, da se u RGZ SKN Ivanjica izvrši upis prava svojine tužioca na 2/3 idealna dela predmetnog objekta i upis državine u delu od 2/3 idealna dela na predmetnoj kat. parceli u odnosu na tužene BB i GG; II. odbačena je, kao nedozvoljena, tužba tužioca u delu kojim je traženo da se briše upis svojine i državine tuženih BB i GG na po 1/3 idealna dela predmetne nepokretnosti, kao i u delu kojim je traženo da se utvrdi da je tužilac vlasnik realnog dela predmetnog objekta koji se sastoji od prostora za ugostiteljske namene u ukupnoj površini od 80,39 m2, korisne površine 75,80 m2, kotlarnice u prizemlju površine 1,02 m2, hodnika u prizemlju površine 3,04 m2 i dupleks kancelarijskog prostora (na prvom spratu i potkrovlju) površine 102,86 m2; III. obavezan je tuženi BB da tužiocu na ime troškova postupka isplati iznos od 969.500,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do konačne isplate.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu u tačkama I izreke (usvajajući deo) i II (odluka o troškovima parničnog postupka), tuženi BB je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao drugostepnu presudu u pobijanom delu u smislu odredbi člana 403. stav 2. tačka 3. i člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 10/23) i utvrdio da je revizija neosnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Drugostepeni sud je odluku potpuno i pravilno utvrdio sve bitne činjenice i na tako utvrđeno činjenično stanje primenio materijalno pravo.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, nakon održane rasprave pred drugostepenim sudom, tuženi BB i GG kupili su od neparničara DD i ĐĐ deo poslovno-stambene zgrade, postojeće na kat. parceli ... KO Ivanjica, sa pripadajućim delom ove parcele (ugovor o kupoprodaji Ov 842/89 od 27.12.1989. godine), sa namerom da ga koriste kao poslovni prostor. Po kupovini ovog objekta, osnovali su Preduzeće za proizvodnju, trgovinu i usluge „Textil Best International“ Ivanjica, sa sedištem u ulici ..., koje je upisano u sudski registar rešenjem Privrednog suda u Titovom Užicu od 08.01.1990. godine, uz upis iznosa sredstava osnivača i zakonskog zastupnika. Nakon toga, započeli su rekonstrukciju kupljenog objekta. Rešenjem Privrednog suda u Titovom Užicu Fi 648/90 od 05.09.1990. godine u sudski registar izvršen je upis promene podataka za ovo preduzeće u pogledu povećanja osnivačkog uloga osnivača i to: za svakog od njih po 207.380,50 dinara (vrednost građevinskog objekta) i po 10.000,00 dinara (deponovana sredstva), na osnovu odluke od 31.08.1990. godine o korekciji osnivačkih udela (prema proceni Službe društvenog knjigovodstva). Istovremeno je sud obavešten da je na navedenom objektu u toku rekonstrukcija, koja će znatno povećati vrednost objekta (za oko 1.470.000,00 dinara), što je regulisano internim dogovorom između osnivača preduzeća.

Odobrenje za rekonstrukciju predmetnog poslovno-stambenog objekta na kat. parceli ... KO Ivanjica izdato je 19.09.1990. godine, a nakon tehničkog pregleda izvedenih radova i upotrebna dozvola 01.10.1999. godine (za poslovno-stambeni objekat spratnosti P + 1, na kat. parceli ... KO Ivanjica), koja glasi na tužene BB i GG kao investitore. Po dobijanju upotrebne dozvole, izvršen je upis prava susvojine na predmetnom objektu u Posedovnom listu ... KO Ivanjica u korist svih tuženih u ovoj parnici. Prema sadašnjem stanju upisa, u Listu nepokretnosti ... KO Ivanjica (ranije ... KO Ivanjica), predmetna kat. parcela ... KO Ivanjica upisana je kao gradsko građevinsko zemljište - u državnoj svojini (Republika Srbija) ukupne površine 132 m2 (od čega 114 m2 zemljište pod objektom, a 18m2 zemljište uz zgradu – objekat), a predmetni objekat koji se nalazi na ovoj parceli kao zgrada broj 1, bruto površine u osnovi 114 m2, stambeno-poslovna zgrada spratnosti Pr + 1Sp koja ima odobrenje za upotrebu. Tuženi su upisani kao držaoci ove kat. parcele sa po 1/3 idealna dela i kao vlasnici ovog objekta sa po 1/3 idealna dela svaki.

Rešenjem Privrednog suda u Titovom Užicu od 01.06.1994. godine, u sudski registar upisana je promena statusa i naziva PP „Textil Best International“ Ivanjica (ulica ... br ..) u DD „Best Corporation“ Ivanjica (ulica ... br. ..), sa promenom podataka u pogledu osnivačkih uloga. Na sednici Skupštine ovog preduzeća od 31.10.1996. godine, na osnovu člana 435. Zakona o preduzećima, usvojena je odluka o podeli preduzeća (overena kod Opštinskog suda u Ivanjici pod II Ov 14/96 dana 31.10.1996. godine). Članom 1. odluke, predviđeno je da se preduzeće, čiji su osnivači ovde tuženi BB i GG, deli na dva preduzeća (u obliku društva sa ograničenom odgovornošću - DOO), i to: ovde tužilac Preduzeće za proizvodnju, trgovinu i usluge „Textil Best Internacional“ DOO Ivanjica (sa sedištem u ulici ... br. .., osnivač tuženi GG) i Preduzeće za proizvodnju, trgovinu i usluge „Best Corporation“ DOO Ivanjica (sa sedištem ..., osnivač tuženi BB). Članom 3. navedene odluke, predviđeno je da se podela preduzeća vrši prema stanju na dan 31.10.1996. godine (koje je utvrđeno završnim bilansom odnosno na osnovu izveštaja ovlašćenog procenjivača), tako što se po 1/2 tako utvrđenog osnovnog kapitala preduzeća prenosi na ova dva preduzeća preduzeća, kao i da iznosi osnovnog kapitala predstavljaju uloge osnivača u Društvu sa ograničenom odgovornošću, nastala podelom preduzeća (matičnog).

Članom 5. stav 1. pod a) i b) ove odluke, predviđeno je da Društva sa ograničenom odgovornošću nastala podelom matičnog preduzeća, preuzimaju sledeća prava i obaveze: ovde tužilac „Textil Best Internacional“ DOO Ivanjica poslovni prostor u Ivanjici, ulica ... br. .., na kat. parceli broj ... iz posedovnog lista ... Ivanjica (koji se sastoji od prizemlja, sprata i potkrovlja), stan u Beogradu površine 84,24 m2 i dr., a neparničar „Best Corporation“ DOO Ivanjica poslovni prostor (prodavnica i magacin) u Ivanjici, ulica ... br. .., poslovni prostor u Beogradu bruto površine 172,76 m2, i dr; stavom 2. istog člana predviđeno je da će se raspored imovine, prava i obaveza preduzeća na društva sa ograničenom odgovornošću nastala njegovom podelom potpunije utvrditi deobnim bilansom koji predstavlja sastavni deo ove odluke. Članom 14. iste odluke, predviđeno je da ista predstavlja za matično preduzeće osnov prestanka, a za društva sa ograničenom odgovornošću nastala njegovom deobom osnivački akt u smislu Zakona o preduzećima, te da sastavni deo odluke čini, između ostalog, i sporazum o razgraničenju sredstava, prava i obaveza (deobni bilans). Članom 16., predviđeno je da odredbe člana 5. ove odluke predstavljaju osnov za upis u zemljišne knjige svojine DOO nastalih podelom preduzeća za odnosnu nepokretnost, te da su za upis prava svojine, bez učešća i posebne saglasnosti suosnivača preduzeća, ovlašćeni osnivači društva sa ograničenom odgovornošću nastalih podelom preduzeća. Prema članovima 19. i 20. ove odluke, ista stupa na snagu overom potpisa osnivača – članova Skupštine preduzeća u sudu.

Rešenjem Privrednog suda u Užicu Fi 1156/96 od 26.11.1996. godine u sudski registar je upisano osnivanje ovde tužioca Preduzeća za proizvodnju, trgovinu i usluge „Textil Best Internacional“ DOO Ivanjica (... br. ..), nastalog podelom matičnog preduzeća DD „Best Corporation“ Ivanjica (ulica ... br. ..), na osnovu Odluke o podeli preduzeća IIOv 14/96 od 31.10.1996. godine, deobnog bilansa, dokaza o uplati osnivačkog uloga i drugo. Rešenjem APR BD - 37684/05 od 27.06.2005. godine, izvršeno je prevođenje tužilačkog preduzeća u registar privrednih subjekata: Preduzeće za proizvodnju, trgovinu i usluge „Textil Best Internacional“ DOO Ivanjica (... br. ..).

Veštačenjem preko veštaka građevinske struke (provedenog tokom prvostepenog postupka) utvrđeno je da se u Katastru sporna kat. parcela ... KO Ivanjica vodi kao gradsko - građevinsko zemljište ukupne površine 132 m2 (od čega 114 m2 zemljište pod objektom, a 18m2 zemljište uz zgradu – objekat), a sporni objekat koji se nalazi na ovoj parceli kao zgrada broj 1, bruto površine u osnovi 114 m2, stambeno-poslovna zgrada spratnosti Pr + 1 Sp koja ima odobrenje za upotrebu. Rekonstrukcijom, dogradnjom i nadogradnjom osnovnog objekta iz 1990. godine na dograđenom delu povećana je spratnost, odnosno dobijeno je potkrovlje, pri čemu ni osnov objekta nije dobro snimljen. To je razlog zbog čega se stanje upisano u Katastru (spratnost objekta Pr+1Sp) i stanje zatečeno na terenu (spratnost objekta Pr + 1Sp + Pk) razlikuju ne samo u pogledu spratnosti, nego i u pogledu površine. Veštačenjem je utvrđeno iz kojih delova se sastoji predmetni objekat na svakom od nivoa (prizemlje, sprat i potkrovlje) i njihova površina (koja ukupno prevazilazi površinu sa kojom je objekat upisan u katastru) i namena. Po mišljenju veštaka, poslovni prostor na spratu i potkrovlju čini jedinstvenu celinu – dupleks prostora, čija ukupna površina iznosi 102,86 m2. Od 1996. godine, predmetni objekat u realnim delovima bliže opisanim u nalazu veštaka koristilo je isključivo tužilačko preduzeće za obavljanje svoje delatnosti. Tužbeni zahtev priznali su tuženi VV koji se izjasnio da na terenu nije sporno koji realni deo koristi tužilac, a koji realni deo on koristi (na spratu kao svoj stambeni prostor) i tuženi GG (koji je upisan kao osnivač tužilačkog preduzeća). Tokom 2017. godine, ovde tuženi BB podneo je protiv ovde tužilačkog preduzeća tužbu radi uvođenja u posed (koji postupak se vodio u predmetu Osnovnog suda u Ivanjici P 694/17).

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, drugostepeni sud je, ukinuo prvostepenu presudu nalazeći da je zahvaćena bitnom povredom odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. ZPP koja je uticala na njenu pravilnost i zakonitost, pa je s osloncem na činjenično stanje utvrđeno pred tim sudom, i odlučio o tužbenom zahtevu na način izložen u tački I izreke, s pozivom na odredbe člana 28. stavovi 2. i 4. u vezi člana 72. stav 1. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa i člana 435. stavovi 1., 3. i 4. Zakona o preduzećima, koji je predmet pobijanja revizijom.

Po oceni Vrhovnog suda, drugostepeni sud je u pobijanom delu na utvrđeno činjenično stanje pravilno primenio materijalno pravo.

Zakon o osnovama svojinsko-pravnih odnosa, u članu 20. stav 1. propisuje da se pravo svojine stiče po samom zakonu, na osnovu pravnog posla i nasleđivanjem.

Zakon o preduzećima (“Službeni list SFRJ“ br 77/88 ... 61/90), koji je bio na snazi u vreme osnivanja pravnog prethodnika tužilačkog preduzeća, u članu 138. stav 1. propisao je da se preduzeće u privatnoj svojini osniva sredstvima fizičkih lica i građanskih pravnih lica.

Zakon o preduzećima („Službeni list SRJ“, br. 29/96 od 26.06.1996. godine i 33/96), u vreme nastanka tužilačkog preduzeća, u članu 50. stav 1. propisao je da imovinu preduzeća čine pravo svojine na pokretnim i nepokretnim stvarima, novčana sredstva i hartije od vrednosti i druga imovnska prava. Prema stavu 2. istog člana, početnu imovinu preduzeća čine ulozi osnivači (osnovni kapital). Prema članu 435. stavovi 1., 3. i 4. ovog zakona, odlukom skupštine preduzeća, preduzeće se može podeliti na dva ili više novih preduzeća, uz prestanak postojećeg preduzeća; preduzeća nastala podelom odgovaraju solidarno za obaveze podeljenog preduzeća, a brisanje podeljenog preduzeća iz registra i upis preduzeća nastalih podelom izvršiće se posle razgraničenja sredstava, prava i obaveze (deobni bilans).

U konkretnom slučaju, činjenično je utrđeno da su tuženi BB i tuženi GG nakon osnivanja zajedničkog preduzeća „Textil Best International“ Ivanjica početkom 1990. godine, u vreme važenja Zakona o preduzećima (“Službeni list SFRJ“, br 77/88 ... 61/90), u koje su kao osnivački kapital, između ostalog, uneli i pravo svojine na 23 idealnih delova predmetno stambeno-poslovnog objekta koji su zajednički kupili kao fizička lica (krajem 1989. godine), a koji je u to vreme bio u fazi rekonstrukcije (rešenje Privrednog suda u Titovom Užicu Fi 648/90 od 05.09.1990. godine o upisu u sudski registar promene podataka za ovo preduzeće u pogledu povećanja osnivačkog uloga osnivača). Ovim je, po stavu Vrhovnog suda, predmetni objekat u udelu od 2/3 idealnih delova postao vanknjižna svojina ovog pravnog lica, kao pravnog prethodnika tužilačkog pravnog lica, na osnovu člana 20. Zakona o osnovama svojinsko pravnih odnosa u vezi člana 138. stav 1. Zakona o preduzećima (“Službeni list SFRJ“ br 77/88 ... 61/90), s obzirom na to da nije bilo upisa u javne knjige prava svojine u korist ovog pravnog lica, već je upis izvršen na osnivače.

Pored toga, činjenično je utvrđeno i da je Odlukom skuštine matičnog preduzeća (koje je kasnije promenilo svoj naziv), kao privatnog preduzeća, na osnovu citirane odredbe člana 435. Zakona o preduzećima („Službeni list SRJ“, br. 29/96 i 33/96), koja je potpisana od strane oba osnivača, kao odgovornih lica, i overena pred sudom IIOv 14/96 dana 31.10.1996. godine, došlo do podele tog preduzeća na dva preduzeća, u obliku poslovanja DOO: ovde tužilačko preduzeće „Textil Best International“ DOO Ivanjica (sa sedištem u Ivanjici ul. ... br. ..) i neparničar „Best Corporation“ DOO Ivanjica (sa sedištem ...). Ova odluka je u sebi sadržala deobni bilans (član 5. odluke) po kome je ovde tužilačkom preduzeću „Textil Best International“ DOO Ivanjica pripao, između ostalog, i predmetni poslovni prostor u Ivanjici, u ulici ... br. .., na kat. parceli ... iz Posedovnog lista ... KO Ivanjica, koji se, nakon rekonstrukcije, sastojao od prizemlja, sprata i potkrovlja. Činjenično je utvrđeno da predmetni objekat od 1996. godine drži i isključivo koristi tužilačko preduzeće u cilju svog registrovanog poslovanja.

Ovim su, i po oceni Vrhovnog suda, ispunjeni uslovi propisani članom 20. stav 1. Zakona o osnovama svojinsko pravnih odnosa u vezi člana 435. Zakona o preduzećima za sticanja svojine tužilačkog preduzeća na predmetnom objektu u traženom udelu od 2/3 idealna dela po samom zakonu, i to prema stanju objekta kako je upisan u javnim knjigama, a ne prema stvarno izvedenom stanju koje odstupa od građevinske i upotrebne dozvole (pri čemu se drugostepeni sud kretao u granicama postavljenog tužbenog zahteva), s obzirom na postojanje odluke o podeli matičnog preduzeća na dva preduzeća, među kojima je i tužilačko preduzeće, i deobnog bilansa po kome je tužilačkom preduzeću pripao predmetni objekat, a koji je realizovan upisom osnivanja ovde tužilačkog preduzeća u sudski registar, na osnovu Odluke o podeli preduzeća IIOv 14/96 od 31.10.1996. godine i deobnnog bilansa, kao i državinom predmetnog objekta od 1996. godine od strane tužilačkog preduzeća radi obavljanja registrovane delatnosti (realnih delova što nije bilo sporno).

Pravilno je i stanovište drugostepenog suda da Republika Srbija, bez obzira što je u Katastru upisana kao vlasnik predmetne kat. parcele, nije nužni suparničar u ovoj pravnoj stvari u smislu člana 211. stav 1. ZPP. Ovo stoga što tužilac postavljenim tužbenim zahtevom traži utvrđivanje prava svojine, odnosno susvojine na objektu postojećem na kat. parceli ... KO Ivanjica i pravo državine, odnosno sudržavine na predmetnoj parceli, pa se tim ne dira u svojinska prava Republike Srbije na parceli.

Suprotno navodima revizije, tužilačko preduzeće ima nesumnjiv pravni interes da u parničnom postupku utvrdi svoje pravo svojine, odnosno susvojine (kako je to traženo tužbenim zahtevom) na ovom objektu ishodovanjem presude – kao ispravom podobnom za upis svog prava kod nadležnog RGZ SKN (kada se za to steknu potrebni uslovi), imajući u vidu da je njegov pravni prethodnik – matično preduzeće imalo vanknjižnu susvojinu na ovom objektu, koji je ostao upisan na osnivače i trećeg suvlasnika. Osim toga, tokom postupka utvrđeno je da je tužilačko preduzeće, preko zakonskog zastupnika odnosno osnivača podnosilo zahtev za upis, ali bez uspeha.Osim toga, sud nije vezan pravnim osnovom tužbenog zahteva, već činjenicama navedenim u tužbi, a tužilačko preduzeće se u tužbi upravo pozivalo na to da je u državini spornog objekta neprekidno od 1996. godine, do podnošenja tužbe. Stoga Vrhovni sud prilikom razmatranja revizije nije razmatrao i pravni osnov sticanja svojine održajem jer tužbeni zahtev o kojem je presuđeno drugostepenom presudom ne sadrži realne delove spornog objekta već samo idealni udeo na objektu pa se ne može primeniti pravni institut sticanja prava svojine održajem. Pritom, tužilačko preduzeće izvodi svoje pravo na državinu predmetne kat. parcele po osnovu prava svog pravnog prethodnika - matičnog preduzeća čijom podelom je nastalo, shodno deobnom bilansu kao osnovu sticanja, pa kako se radi o imovinsko-pravnom zahtevu to isti može biti predmet utvrđenja u parnici.

Pravilna je i odluka o troškovima postupka, jer je doneta pravilnom primenom odredaba članova 154. i 155. Zakona o parničnom postupku, imajući u vidu njegov ishod.

Na osnovu odredbe člana 414. stav 1. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković