U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Popović, predsednika veća, Božidara Vujičića i dr Ilije Zindovića, članova veća, u parnici tužioca Grada Čačka, koga zastupa Gradski javni pravobranilac grada Čačka, uz učešće umešača na strani tužioca JP ''AA'' ..., protiv tužene BB iz ..., koju zastupa punomoćnik Olivera Maričić, advokat iz ..., uz učešće umešača na strani tužene VV iz ..., radi predaje u državinu, odlučujući o reviziji tužioca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 3892/17 od 21.06.2018. godine, u sednici veća od 04.12.2019. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE kao neosnovana revizija tužioca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 3892/17 od 21.06.2018. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Čačku P 574/17 od 12.07.2017. godine, obavezana je tužena da tužiocu preda u državinu ispražnjen od lica i stvari stan u ... u ulici ... broj .., stan broj .., na trećem spratu u stambenom objektu .., lamela .., na kp. broj .. i .. obe KO .., u roku od 15 dana po prijemu presude pod pretnjom izvršenja. Tužena je obavezana da tužiocu naknadi troškove postupka u iznosu od 160.500,00 dinara u roku od 15 dana po prijemu presude.

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 3892/17 od 21.06.2018. godine, koja je doneta nakon održane rasprave pred drugostepenim sudom, u stavu 1. izreke ukinuta je presuda Osnovnog suda u Čačku P 574/17 od 12.07.2017. godine. U stavu 2. izreke, odbijen je tužbeni zahtev tužioca kojim je tražio da se obaveže tužena da tužiocu preda u državinu ispražnjen od lica i stvari gore opisani stan, kao neosnovan. U stavu 3. izreke, obavezan je tužilac da tuženoj naknadi troškove postupka u iznosu od 109.500,00 dinara u roku od 15 dana po prijemu presude.

Protiv pravnosnažne drugostepene presude tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu čl. 408. i 403. stav 2. tačka 3. ZPP (''Službeni glasnik RS'' br. 72/11, 55/14 i 87/18), Vrhovni kasacioni sud je našao da je tužiočeva revizija neosnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju ovaj sud pazi po službenoj dužnosti, niti povreda postupka iz člana 374. stav 1. u vezi člana 386. ZPP na koju revizija ukazuje, jer primena pravila o pravu na dom predstavlja primenu materijalnog prava na šta drugostepeni sud i u žalbenom postupku vodi računa po službenoj dužnosti, te otuda i nije od odlučujućeg značaja pitanje da li je žalba na primenu tog pravnog instituta ukazala ili nije.

Prema činjeničnom stanju koje je, po održanoj raspravi, utvrdio drugostepeni sud, pravnom prethodniku tužene sada pokojnom GG je kao radniku Opštinske uprave društvenih prihoda opštine ... rešenjem o dodeli stana na korišćenje koje je izdato od SO ..., Opštinska uprava društvenih prihoda 30.10.1991. godine kao nosiocu stanarskog prava dodeljen na korišćenje dvoiposoban stan u ... u ulici ... u objektu .., ulaz .., sprat .., stan broj .., površine 70m². Pre nego što mu je dodeljen na korišćenje ovaj stan pravnom prethodniku tužilje je na osnovu rešenja istog organa dat na privremeno korišćenje stan u ulici ... broj .. u .., a rešenjem o dodeli stana u ulici ... naloženo je da ovaj prethodni manji stan isprazni od lica i stvari, ključeve stana vrati Opštinskoj upravi prihoda, te da će na osnovu rešenja o dodeli stana GG zaključiti ugovor o korišćenju stana sa Javnim preduzećem za stambene odnose ''DD'' u ... . Pravni prethodnik tužene se sa porodicom uselio u pomenuti stan u ulici ..., a VV, koji se javlja kao umešač na strani tužene u ovoj parnici uselio se u manji stan koji je pravni prethodnik tužene ranije koristio i koji je bio neadekvatan da u njemu živi četvoročlana porodica. U predmetni stan pravni prethodnik tužene, koji je inače bio njen suprug se sa porodicom uselio u decembru 1994. godine u kom momentu je sporni stan već bio izgrađen i useljiv. Između Opštinske uprave društvenih prihoda ... i Javnog preduzeća za stambene usluge ''DD'' 1991. godine je zaključen ugovor o udruživanju sredstava za finansiranje izgradnje stanova u društvenoj svojini, a po tom ugovoru Uprava prihoda se obavezala da finansira izgradnju dvosobnog stana broj .., sprat .., lamela .., površine 70,37m² koji se nalazi u objektu C, na lokaciji ulica ... u ... – sporni stan. Međutim, pošto Uprava prihoda nije bila u mogućnosti da finansira dalju izgradnju stana između Republičke uprave javnih prihoda, Područna jedinica ... i Opštine ... uz pristanak JKP za grejanje i održavanje zgrada ..., a koji je pravni sledbenik ranijeg JP za stambene usluge DD zaključen je ugovor o ustupanju 25.11.1994. godine po kome Republička uprava javnih prihoda na Opštinu ... prenosi sve obaveze u vezi finansiranja izgradnje stana. Tim ugovorom je predviđeno da se od strane Opštine ... javnom preduzeću isplati 30.000,00 dinara na ime razlike u vrednosti stana, a što je Opština ... i izvršila. Nakon što je predmetni stan po ugovoru o ustupanju ustupljen Opštini ... ista je sa Direkcijom za građevinsko zemljište i puteve Opštine ... zaključila ugovor o razmeni nepokretnosti u junu 1995. godine po kome Opština ..., koja ima pravo raspolaganje na stanu broj .. (ovde spornom stanu), a u kome, kako se u ugovoru navodi stanuje bespravno useljeno lice, prenosi pravo korišćenja raspolaganja tim stanom na Direkciju za građevinsko zemljište i puteve ..., a opština u zamenu dobija pravo raspolaganje na stanu broj .. površine 83m² koji je bliže opisan u ugovoru. Opština ... se obavezala ugovorom da stan u ulici ... (sporni) isprazni od lica i stvari i preda ga Direkciji za građevinsko zemljište do 01.10.1996. godine, a u slučaju docnje sa predajom stana Direkcija će zahtevati zakupninu i druga obeštećenja. Direkcija se obraćala Opštini .. dopisom od 07.06.1996. godine kojim traži da opština postupi po članu 4. ugovora odnosno da isti preda ispražnjen od lica i stvari na korišćenje Direkciji. Stan koji je dobila kroz razmenu broj .. u ulici ..., Opština ... je 05.07.1995. godine ugovorom o zakupu dala u zakup ĐĐ iz ... na neodređeno vreme. Tim ugovorom je stavljen van snage ranije zaključeni ugovor o otkupu stana između Opštine ... i ĐĐ po kome je ĐĐ otkupio drugi stan od Opštine ..., a otkup je izvršen po osnovu prethodnog zakupa istog stana. Pravni prethodnik tužene GG je u predmetu Opštinskog suda u Čačku P 714/03 vodio spor u kome je tražio da se utvrdi da je ništav i da ne proizvodi pravno dejstvo ugovor o ustupanju koji je 1994. godine zaključen između Republičke uprave javnih prihoda i Opštine ..., a u odnosu na sporni stan kako je ranije navedeno, kao i da se prema tuženoj Republičkoj upravi utvrdi da on ima pravo zakupa na spornom stanu po osnovu rešenja o dodeli stana iz 1991. godine, te da se tužena Uprava obaveže da sa tužiocem zaključi ugovor o korišćenju tog stana sa tužiocem kao zakupcem na neodređeno vreme, što ako ona ne učini presuda će zameniti taj ugovor ali je pravni prethodnik tužene taj spor izgubio odnosno njegovi tužbeni zahtevi su odbijeni. Od vremena useljenja u sporni stan – 1994. godine, tužena sa svojom porodicom koristi isti, odnosno živi u predmetnom stanu.

Kod napred utvrđenog činjeničnog stanja, drugostepeni sud nije prihvatio pravni stav prvostepenog suda po kome je tužena izgubila pravo na korišćenje stana zaključenjem ugovora o ustupanju između opštine i Republičke uprave javnih prihoda 1994. godine, te da je otuda kao lice koje stan koristi bez pravnog osnova dužna da se iseli odnosno da ga preda tužilji. Po mišljenju drugostepenog suda tužilja jeste ugovorom o ustupanju postala vlasnik stana, te je time aktivno legitimisana u ovoj parnici. Međutim, u odnosu na pravo tužilje na imovinu veći značaj ima pravo tužene na dom, te da upravo po tom osnovu tužena uživa zaštitu u ovoj parnici. Zbog toga je drugostepeni sud preinačio prvostepenu presudu i tužbeni zahtev tužilje odbio kao neosnovan.

Zakon o stambenim odnosima (''Službeni glasnik SRS'' broj 12/90, koji se primenjivao u vreme kada je rešenjem Opštinske uprave društvenih prihoda Skupštine opštine ... 21.10.1991. godine pravnom prethodniku tužene GG dodeljen sporni stan na korišćenje kao nosiocu stanarskog prava, u članu 9. stav 3. je propisao da se stanovi u društvenoj svojini mogu koristiti po osnovu zakupa i po osnovu stanarskog prava. Član 14. istog zakona obavezuje lice kome je pravnosnažnom odlukom nadležnog organa dat stan na korišćenje da sa davaocem stana na korišćenje zaključi ugovor o korišćenju stana, te da lice koje sa davaocem zaključi ugovor o korišćenju stana i kada se u stan useli stiče stanarsko pravo. U konkretnom slučaju pravni prethodnik tužene poseduje akt o davanju stana na korišćenje kao nosiocu stanarskog prava i to lice se u stan sa ostalim članovima porodičnog domaćinstva, uključujući i ovde tuženu, uselilo. Između Opštinske uprave društvenih prihoda i pravnog prethodnika tužene nije zaključen ugovor o korišćenju stana, ali iz razloga, kako to pravilno zaključuje i drugostepeni sud, što je to onemogućavala upravo tužena svojim postupanjem odnosno pokretanjem spora u ovoj parnici. U vreme kada je pravnom prethodniku tužene sporni stan dodeljen na korišćenje Poreska uprava je bila opštinski organ, te je i tim više postojalo legitimno očekivanje pravnog prethodnika tužene da će zaključiti ugovor o korišćenju stana i sa opštinom čiji mu je organ stan ranije dodelio, a koja je ugovorom o ustupanju stekla prava u odnosu na taj stan. Opština ... je ugovorom o ustupanju iz 1994. godine dobila useljen stan, dakle stan pod teretom, pri čemu sam akt o dodeli stana odnosno rešenje od 21.10.1991. godine nikada kasnije nije stavljeno van snage. Otuda se tužena kao pravni sledbenik lica kome je stan dodeljen ne može smatrati bespravno useljenim licem iz člana 31. Zakona o stambenim odnosima bez obzira što tužena stan koristi bez zaključenog ugovora o korišćenju stana. To istovremeno znači i da Opština ... kao tužilac u konkretnom slučaju ne može ni po članu 37. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa od tužene tražiti stan kao individualno određenu stvar, upravo zbog toga što tužena i dalje poseduje osnov za korišćenje istog, odnosno poseduje rešenje kojim je taj stan dodeljen njenom pravnom prethodniku.

Činjenica da je pravni prethodnik tužene izgubio spor u vezi ništavosti ugovora o ustupanju kao i da mu je pravnosnažno odbijen zahtev u odnosu na Republičku upravu javnih prihoda da ima pravo zakupa na spornom stanu nije od značaja u konkretnom slučaju, s obzirom da se parnica vodi po tužbi Opštine ... . Osim toga, upravo ugovorom o ustupanju Republička uprava je i izgubila legitimaciju u odnosu na sporni stan, tim više što je kasnije ustavnim reformama posle 1990. godine Poreska uprava i prešla u nadležnost Republike, odnosno postala republički organ.

Drugostepeni sud pravilno nalazi da tužena u konkretnom slučaju uživa zaštitu i po osnovu prava na dom. Sud nije ovlašćen, kako je to postupio drugostepeni sud u ovom slučaju, da izvorno tumači i primenjuje odredbe Evropske konvencije o ljudskim pravima odnosno član 8. iste, jer je isključivo Evropski sud za ljudska prava na to ovlašćen. Međutim, u konkretnom slučaju, treba imati u vidu da je pravni prethodnik tužene stan dobio 1991. godine, da se u isti uselio 1994. godine, da je Opština ... ugovorom o ustupanju iz 1994. godine stekla određena prava o čemu je napred bilo reči u vezi spornog stana, a da je ovu tužbu za iseljenje odnosno predaju u državinu podnela tek u junu 1996. godine. Kao što je navedeno, Poreska uprava u vreme dodele stana bila je organ upravo tužilje – Opštine ..., što ukazuje na činjenicu da je Opština ... imala saznanja o dodeli navedenog stana još u vreme kada je doneto rešenje o tome. Ako Opština ... u dugom periodu toleriše stanje kakvo je prisutno, onda ona zahtevom za iseljenje tužene tim više vređa njeno pravo na dom, kako je to zaključio Evropski sud za ljudska prava u sporu Cvijetić protiv Hrvatske – NO71549/01 od 26.2.2004. godine.

Polazeći od svega navedenog proizilazi da je drugostepeni sud pravilno našao da tužena u konkretnom slučaju stan ne koristi bez pravnog osnova, a da osim toga, između prava tužioca na imovinu i prava tužene na dom kod svega napred utvrđenog prevagu mora imati pravo tužene na dom. Otuda je drugostepeni sud pravilno preinačio prvostepenu presudu i tužbeni zahtev odbio kao neosnovan, a sve napred navedeno čini i izjavljenu reviziju neosnovanom, zbog čega je i odlučeno kao u izreci na osnovu člana 414. stav 1. ZPP.

Predsednik veća sudija

Vesna Popović,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić