O b r a z l o ž e nj e

Osnovni sud u Paraćinu je doneo presudu 5P 749/17 od 24.11.2021. godine, kojom je u prvom stavu izreke delimično usvojio tužbeni zahtev tužilje i obavezao tužene da tužilji na ime njenog doprinosa za sticanje u zajednici u periodu od 30.07.2000. godine do 24.10.2012. godine za izvedene građevinske radove – materijal, na porodičnoj kući tuženog BB u ... u ulici ... broj .., i to: izradu termo izolacije, nabavke materijala, završno oblaganje poda u predsoblju, izradu zidne i podne keramike kupatila, izradu vodovoda i kanalizacije, nabavku balkonskih zastakljenih vrata, izradu ograde na balkonu, betoniranju dela dvorišta, izradu novog priključka na kanalizaciju, izradu fontane sa česmom, oblaganje stubova, nabavke materijala za izradu klizne kapije na kp br .. KO Paraćin Grad, upisane u LN br .. u ulici ... broj .., solidarno isplate iznos od 48.931,50 dinara sa kamatom prema Zakonu o zateznoj kamati počev od dana podnošenja tužbe 04.12.2012. godine do konačne isplate; u drugom stavu izreke odbio tužbeni zahtev da se obaveže tuženi da tužilji na ime njenog doprinosa za sticanje u zajednici u periodu od 30.07.2000. godine do 24.10.2012. godine, i to za građevinske radove i materijal, obavljene i kupljene za porodičnu kuću tuženih u Paraćinu, za izradu termo izolacije, nabavku materijala i završno oblaganje poda u predsoblju, izradu zidne keramike i kupatila, izradu podne keramike kupatila, krečenje zidova i plafona u kupatilu, izradu vodovoda i kanalizacije, nabavku balkonskih zastakljenih vrata, izradu ograde na balkonu, betoniranju dela dvorišta, izradu novog priključka na kanalizaciju, izradu fontane sa česmom i oblaganje stubova, nabavke materijala za izradu klizne kapije na kp. br. .. KO Paraćin Grad, po LN br .. u ulici ... broj .., solidarno isplate iznos od 24.163,50 dinara, koji iznos predstavlja razliku do traženog iznosa od 73.095,00 dinara, sa kamatom prema Zakonu o zateznoj kamati počev od dana podnošenja tužbe 04.12.2012. godine do isplate, kao neosnovan; u trećem stavu izreke delimično usvojio tužbeni zahtev preciziran podneskom od 16.08.2016. godine, da se obavežu tuženi da na ime učešća tužilje u kupovini pokretnih stvari za vreme trajanja zajednice života stranaka u periodu od 30.07.2000. godine do 24.10.2012. godine, solidarno isplate iznos od 7.533,33 dinara za vrednost jednog horizontalnog zamrzivača – sandučara, bele boje, zapremine 300 litara, dok je za potraživanje do 7.910,00 dinara, tužbeni zahtev odbijen kao neosnovan, 11.306,00 dinara za vrednost jednog LCD televizora, marke Foks, ekrana 72 cm, crne boje, dok je za potraživanje do traženih 11.871,30 dinara tužbeni zahtev odbijen kao neosnovan, 1.506,66 dinara, za vrednost jednog DVD plejera, dok je za iznos potraživanja do traženih 1.582,00 dinara tužbeni zahtev odbijen kao neosnovan, 538,33 dinara za vrednost jedne potapajuće pumpe marke Matriks 400 do 800, dok je tužbeni zahtev odbijen za 26,92 dinara, 3.000,00 dinara za vrednost jednog motora za vožnju, marke APN, dok je tužbeni zahtev do traženih 3.150,00 dinara odbijen kao neosnovan, 4.520,00 dinara za vrednost pumpe za pranje automobila, dok je potraživanje do 4.725,00 dinara tužbeni zahtev odbijen kao neosnovan i 5.515,11 dinara za vrednost dve kosilice za travu dok je za potraživanje do 5.790,87 dinara tužbeni zahtev odbijen kao neosnovan i obavezani su tuženi da solidarno tužilji na navedene dosuđene iznose isplate i zakonske zatezne kamate počev od 04.12.2012. godine, kao dana podnošenja tužbe pa do konačne isplate; u četvrtom stavu izreke odbijen je tužbeni zahtev tužilje da se obavežu tuženi da tužilji na ime učešća u kupovini navedenih pokretnih stvari za vreme trajanja zajednice života stranaka u periodu od 30.07.2000. godine do 24.10.2012. godine solidarno isplate vrednosti sa zakonskim zateznim kamatama kako je to navedeno u tom stavu izreke i u šestom stavu izreke određeno je da svaka stranka snosi svoje troškove postupka.

Apelacioni sud u Kragujevcu je doneo presudu Gž 1533/23 dana 04.09.2023. godine, kojom je po održanoj raspravi pred tim sudom, u I stavu izreke delimično usvojio tužbeni zahtev tužilje i obavezao tužene da tužilji solidarno na ime njenog doprinosa u sticanju u porodičnoj zajednici u periodu od 30.07.2000. godine do 24.10.2012. godine za izvedene građevinske radove – materijal, na porodičnoj kući prvotuženog u Paraćinu u ulici ... br. .. i to: izradu termo izolacije, nabavke materijala, završno oblaganje poda u predsoblju, izradu zidne i podne keramike kupatila, izradu vodovoda i kanalizacije, nabavku balkonskih zastakljenih vrata, izradu ograde na balkonu, betoniranju dela dvorišta, izradu novog priključka na kanalizaciju, izradu fontane sa česmom, oblaganje stubova, nabavke materijala za izradu klizne kapije na kp. br. .. KO Paraćin grad, upisane u LN br .. u ulici ... broj .. solidarno isplate iznos od 48.555,51 dinara sa kamatom prema Zakonu o zateznoj kamati počev od dana podnošenja tužbe 04.12.2012. godine do isplate, a odbio tužbeni zahtev za iznos glavnog duga od 375,99 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od dana podnošenja tužbe 04.12.2012. godine do isplate, kao neosnovan; u II stavu izreke delimično usvojio tužbeni zahtev tužilje preciziran podneskom od 16.08.2016. godine, i obavezao tužene da na ime učešća tužilje u kupovini pokretnih stvari za vreme trajanja zajednice života stranaka u periodu od 30.07.2000. godine do 24.10.2012. godine, solidarno isplate na ime protivvrednosti i to: jednog horizontalnog zamrzivača – sandučara, bele boje zapremine 300 litara iznos od 7.533,33 dinara, jednog LCD televizora, marke Foks, ekrana 72 cm crne boje, iznos od 11.306,00 dinara, jednog DVD plejera sive boje iznos od 1.506,66 dinara, jedne potapajuće pumpe marke Matriks 400 do 800 iznos od 538,33 dinara, jednog motora za vožnju marke APN iznos od 3.000,00 dinara, jedne pumpe za pranje automobila iznos od 4.520,00 dinara dve kosilice za travu iznos od 5.515,11 dinara, sve sa kamatom prema Zakonu o zateznoj kamati počev od dana podnošenja tužbe 04.12.2012. godine pa do konačne isplate i u III stavu izreke obavezao tužene da solidarno tužilji naknade troškove parničnog postupka u iznosu od 343.007,22 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od dana izvršnosti presude do isplate.

Protiv navedene pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi su izjavili dozvoljenu i blagovremenu reviziju, kojom presudu pobijaju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ZPP, učinjenu u postupku pred drugostepenim sudom i zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilja je podnela odgovor na reviziju tuženih.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu po odredbama člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/2011 ... 10/2023 – dr. Zakon) i zaključio da je revizija tuženih delimično osnovana.

Pobijana presuda je doneta bez bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Nema bitne povrede odredaba parničnog postupka u smislu člana 374. stav 1. Zakona o parničnom postupku učinjene pred drugostepenim sudom, kako to navode revidenti. Pobijanu presudu Gž 1533/23 od 04.09.2023. godine je drugostepeni sud doneo nakon što je presudom Gž 1998/22 od 05.09.2022. godine ukinuo presudu Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 19998/22 od 05.09.2022. godine u usvajajućem delu. Rešenjem Vrhovnog suda Rev 557/2023 od 12.04.2023. godine je presuda Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 1998/22 od 05.09.2022. godine ukinuta u usvajajućem delu, dakle, ne u delu u kom je ukinuta prvostepena presuda. Stoga je presudom Gž 1533/23 od 04.09.2023. godine, na osnovu rasprave održane pred drugostepenim sudom, drugostepeni sud mogao na osnovu odredbe člana 387. stav 1. tačka 6. ZPP da odluči o zahtevima stranaka. Drugostepenom presudom je odlučeno o tužbenom zahtevu o kom je bilo odlučeno prvostepenom presudom Osnovnog suda u Paraćinu P 749/17 od 24.11.2021. godine, pa i o zahtevu za zatezne kamate počev od dana podnošenja tužbe 04.12.2012. godine do konačne isplate na iznos od 48.931,50 dinara i na dosuđene iznose na ime učešća u sticanju pokretnih stvari za vreme trajanja zajednice života stranaka. Prema tome, ne stoje navodi revizije da je drugostepeni sud odlučio po žalbi tuženih na štetu tuženih, odnosno da je dosudio više od onoga što je dosuđeno prvostepenom presudom.

Zaključak je da pobijana presuda nije zahvaćena bitnim povredama odredaba parničnog postupka.

Međutim, presuda je doneta pogrešnom primenom materijalnog prava u delu u kome su obavezani tuženi da tužilji solidarno na ime njenog doprinosa u sticanju u porodičnoj zajednici u periodu od 30.07.2000. godine do 24.10.2012. godine, za izvedene građevinske radove – materijal, na porodičnoj kući prvotuženog u Paraćinu i to za izradu termoizolacije, nabavke materijala, završno oblaganje poda u predsoblju, izradu zidne i podne keramike kupatila, izradu vodovoda i kanalazacije, nabavku balkonskih zastakljenih vrata, izradu ograde na balkonu, betoniranju dela dvorišta, izradu novog priključka na kanalizaciju, izradu fontane sa česmom, oblaganje stubova, nabavke materijala za izradu klizne kapije, solidarno isplate iznos od 48.555,51 dinar sa zakonskom zateznom kamatom, u I stavu izreke drugostepene presude. U tom delu je osnovana revizija tuženih. U odnosu na preostali usvajajući deo pravnosnažne presude donete u drugom stepenu revizija nije osnovana.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, kuća u ulici ... broj .. je posebna imovina tuženog BB, a u toku trajanja porodične zajednice parničnih stranaka zajedničkim srestvima i radom je renovirano kupatilo, tako što su zamenjeni sanitarije i pločice, zatim postavljene su pločice na stepeništu u kući, malterisana soba, urađena spoljna izolacija i fasada na kući, objekat je priključen na kanalizaciju, izbetonirano dvorište i napravljena metalna klizeća kapija. Na pomoćnoj zgradi su izgrađeni stubovi sa nadstrešnicom i postavljena ograda na terasi. Veštačenjem je utvrđena vrednost građevinskih i građevinsko zanatskih radova obuhvaćenih tužbenim zahtevom o kome je odlučeno u I stavu izreke drugostepene presude, te vrednost materijala. Drugostepeni sud je zaključio da je udeo tužilje u nabavci materijala i vrednosti građevinskih i građevinsko zanatskih radova u 1/3, čime je neznatno uvećala vrednost posebne imovine tuženog BB, bivšeg supružnika. Primenom odredbe člana 170. stav 1. Porodičnog zakona drugostepeni sud je obavezao tužene da solidarno isplate tužilji 1/3 njenog udela na ime vrednosti građevinskih i građevinsko zanatskih radova i materijala za izvođenje, na kući, pomoćnom objektu, dvorištu i kapiji prvotuženog u iznosu dosuđenom u stavu I izreke.

Prema odredbi člana 170. stav 1. Porodičnog zakona, kojim su uređeni imovinski odnosi supružnika, određeno je da ako je tokom trajanja zajedničkog života u braku došlo do neznatnog uvećanja vrednosti posebne imovine jednog supružnika, drugi supružnik ima pravo na potraživanje u novcu srazmerno svom doprinosu. Pravilnom primenom te odredbe zakona, tužilji, kao bivšem supružniku prvotuženog, za koga je utvrđeno da je vlasnik predmetne nepokretnosti koja čini njegovu posebnu imovinu, pripadao bi onaj iznos u novcu kojim je doprinela uvećanju vrednosti te posebne imovine prvotuženog. Tokom postupka tužilja nije dokazivala, pa nije ni utvrđeno da je građevinskim i građevinsko zanatskim radovima i uloženim materijalom došlo do uvećanja vrednosti kuće u određenom iznosu i nije utvrđeno da tužilji, prema takvom uvećanju vrednosti predmetne nepokretnosti, pripada određeni novčani iznos srazmerno njenom doprinosu takvom uvećanju vrednosti nepokretnosti. Naprotiv, dokazivana je i utvrđena vrednost materijala i izvedenih građevinskih i građevinsko zanatskih radova, ali se to ne može izjednačavati sa uvećanjem vrednosti nepokretnosti, pa se stoga pravilnom primenom navedene odredbe zakona ne može dosuditi tužilji 1/3 vrednosti materijala i uloženih građevinskih i građevinsko zanatskih radova, kako je to učinjeno pobijanom presudom. Osim toga, prema utvrđenom činjeničnom stanju kuća čini posebnu imovinu prvotuženog, pa nije bilo osnova za obavezivanje drugotužene da tužilji solidarno isplati bilo koji novčani iznos na ime uvećanja vrednosti posebne imovine prvotuženog.

Nema osnova u materijalnom pravu da se tužilji dosudi uložena vrednost građevinskih radova i materijala, kada je odredbama Porodičnog zakona odnos između supružnika uređen na način da supružniku pripada novčani iznos na ime doprinosa uvećanju vrednosti posebne imovine drugog supružnika.

Iz tih razloga je usvojena revizija tuženih, preinačena pobijana presuda u stavu I izreke i odbijen tužbeni zahtev u odnosu na oboje tuženih za dosuđenje novčanog iznosa na ime vrednosti materijala i građevinskih odnosno građevinsko zanatskih radova na nepokretnosti prvotuženog.

U delu u kojem se pobija pravnosnažna presuda doneta u drugom stepenu kojom su obavezani tuženi da tužilji isplate novčane iznose na ime učešća u kupovini pokretnih stvari za vreme trajanja zajednice života stranaka, revizija nije osnovana.

U tom delu presuda je zasnovana na utvrđenom činjeničnom stanju prema kome su predmetne pokretne stvari stečene u porodičnoj zajednici stranaka, a po prestanku zajednice ostale su u posedu tuženih, a zatim su i uništene.

Prema odredbama odredbe člana 171. stav 1. Porodičnog zakona, imovina koju su supružnici stekli radom u toku trajanja zajednice života u braku predstavlja njihovu zajedničku imovinu. Nadalje, odredbom člana 195. istog zakona, imovina koju su zajedno sa supružnicima stekli radom članovi njihove porodice u toku trajanja zajednice života u porodičnoj zajednici, kao što je to drugotužena sa tužiljom i prvotuženim, predstavlja njihovu zajedničku imovinu. Prema stavu 3. tog člana, na imovinske odnose članova porodične zajednice shodno se primenjuju odredbe istog zakona o imovinskim odnosima supružnika. Kako je utvrđeno da su stvari ostale u posedu tuženih, tužilja ima pravo prvenstveno da traži svojinski udeo na tim stvarima, a ukoliko stvari ne postoje, propale su u državini drugog supružnika, ili ostaju njemu i drugim članovima šire porodične zajednice kao predmeti domaćinstva, tada supružnik ima pravo da zahteva isplatu protivvrednosti stvari prema svom udelu u sticanju, u novčanom iznosu. To proizilazi iz odredbe člana 177. Porodičnog zakona, prema kome se deobom zajedničke imovine smatra utvrđivanje suvlasničkog udela svakog supružnika u zajedničkoj imovini, koja odredba se primenjuje i na odnose u široj porodičnoj zajednici i primenom odredaba člana 16. stav 1. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa prema kojima suvlasnik ima pravo da u svako doba zahteva deobu stvari. U konkretnom slučaju nije moguće ustanoviti određeni idealni suvlasnički deo parničnih stranaka na pokretnim stvarima i pravo na sudržavinu, ili deobu stvari, jer su one propale u državini tuženih. Prema tome, tužilja ima pravo na naknadu za svoj suvlasnički udeo u novcu od tuženih, kako je to dosuđeno pobijanom presudom u drugom stavu izreke. Vrednost stvari je utvrđena na dan podnošenja tužbe, 24.10.2012, godine, pa su tuženi pravilno obavezani da tužilji na taj iznos isplate zakonske zatezne kamate počev od istog dana do, saglasno odredbi člana 277. ZOO.

Prema iznetom je pravnosnažna presuda doneta u drugom stepenu delom preinačena po odredbi člana 416. stav 1. Zakona o parničnom postupku, a delom odbijena kao neosnovana po odredbi člana 414. Zakona o parničnom postupku.

Prema uspehu stranaka u parnici odlučeno je o troškovima celog postupka primenom odredaba člana 165. Zakona o parničnom postupku na način da je određeno da troškove prvostepenog i drugostepenog postupka svaka stranka u postupku snosi svoje.

Prema odredbi člana 154. ZPP je odbijen zahtev tužilje za naknadu troškova sastava odgovora na reviziju, jer ti troškovi nisu bili potrebni za vođenje parnice. Tuženi nisu postavili određen zahtev za naknadu troškova postupka po reviziji, kako to propisuje odredba člana 163. stav 1. i 2. ZPP da bi o takvom zahtevu sud mogao odlučivati.

Predsednik veća-sudija

Tatjana Miljuš, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković