Viši sud u Vranju je presudom Gž 373/22 od 09.12.2022. godine, stavom prvim izreke, odbio kao neosnovanu žalbu tužioca i presudu Osnovnog suda u Bujanovcu P 151/18 od 02.12.2021. godine u stavu drugom, trećem i četvrtom izreke potvrdio. Stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude doneste u drugom stepenu tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o reviziji odluči na osnovu člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Odredbom člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Sl. glasnik RS“, br. 72/11... 10/23), propisano je da je revizija izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja se ne bi mogla pobijati revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija).

Po oceni Vrhovnog suda, u konkretnom slučaju je potrebno ujednačavanje sudske prakse o pravu na naknadu za eksproprisano zemljište kome je planskim aktom promenjena namena iz poljoprivrednog u građevinsko zemljište.

Iz tog razloga Vrhovni sud je odluku kao u stavu prvom izreke doneo primenom odredbe člana 404. stav 2. ZPP.

Vrhovni sud je ispitao pravnosnažnu odluku primenom odredbe člana 408. ZPP i našao da je revizija tužioca osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravosnažnim rešenjem Odeljenja za urbanizam, imovinsko pravne poslove, za komunalno-stambene, građevinske delatnosti i zaštitu životne sredine od 27.07.2011. godine, eksproprisana je kat. parcela 26/2, pod kulturom njiva 3. klase, u površini od 698 m2, upisana u LN ... KO ... u korist tuženog, radi izgradnje auto-puta E-75 Beograd–Niš–Skoplje, deonica Levosoje – Donji Neradovac. Na osnovu sporazuma o naknadi za eksproprisano zemljište od 18.01.2012. godine, određena je naknada za eksproprisano zemljište u iznosu od 453.700,00 dinara koja naknada je i isplaćena. Parcela koja je eksproprisana, u vreme zaključenja sporazuma kod nadležne katastarske službe bila je upisana kao poljoprivredno zemljište. Veštačenjem od strane sudskog veštaka građevinske struke Gorana Ristića, utvrđeno je da je predmetna kat. parcela u postupku eksproprijacije tretirana kao poljoprivredno zemljište, iako se ta parcela na osnovu Generalnog plana Bujanovac („Sl. glasnik Pčinjskog okruga“, br. 30/05) i Plana generalne regulacije Bujanovca, nalazi u III građevinskoj zoni i predstavlja građevinsko zemljište u okviru Generalnog plana Bujanovca, kao urbanističkog dokumenta. Tržišna cena zemljišta iznosi 780,00 dinara po m2, tako da razlika između isplaćene novčane naknade za poljoprivredno i naknade za građevinsko zemljište iznosi 90.740,00 dinara, po cenama na dan veštačenja. Prema nalazu i mišljenju sudskog veštaka građevinske struke Milorada Zlatanovića od 30.11.2020. godine, u vreme eksproprijacije predmetna parcela je bila obuhvaćena Planom generalne regulacije Bujanovac („Sl. glasnik opštine Bujanovac“ br. 3/2013 od 21.11.2013.godine). U vreme eksproprijacije ova parcela je bila građevinsko zemljište, namenjena izgradnji auto-puta a njena tržišna vrednost utvrđena je u visini od 650,00 dinara po m2. Cenu je veštak imajući u vidu da parcela nema izlaz na javnu površinu – javni put, da nema izgrađenu komunalnu infrastrukturu, odnosno da je zemljište komunalno apsolutno neuređeno. Nije došlo do usaglašavanja nalaza i mišljenja sudskih veštaka u pogledu tržišne vrednosti predmetne nepokretnosti.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je zaključio da osporeni sporazum nije protivan prinudnim propisima i kao takav ništav, da tužilac nije doveden u zabludu od strane tuženog budući da je morao znati da su objavljeni planski akti kojima je parcela predviđena kao građevinsko zemljište (Generalni plan Bujanovca iz 2005. godine, Prostorni plan Bujanovca iz 2011. godine i Plan generalne regulacije Bujanovca iz 2013. godine). Tužilac nije pobijao rešenje o eksproprijaciji koje je spornu parcelu tretiralo kao poljoprivredno zemljište. Shodno tome, tužiocu ne pripada ni potraživana razlika između isplaćene vrednosti zemljišta kao poljoprivrednog i vrednosti građevinskog zemljišta.

Drugostepeni sud je prihvatio zaključak prvostepenog suda da tužbeni zahtev tužioca nije osnovan, sa obrazloženjem da je Plan generalne regulacije, koji predstavlja razradu Generalnog plana, objavljen tek 21.11.2013. godine, odnosno nakon zaključenja sporazuma o visini naknade, pa predmetno zemljište u trenutku eksproprijacije nije imalo karakter građevinskog zemljišta.

Ovakvo stanovište nižestepenih sudova ne može se prihvatiti, jer je zbog pogrešne primene materijalnog prava činjenično stanje nepotpuno utvrđeno.

Odredbom člana 41. stav 2. Zakona o eksproprijaciji („Sl. glasnik RS“, br. 53/95), propisano je da se visina naknade u novcu za eksproprisane nepokretnosti određuje po tržišnoj ceni, prema okolnostima u momentu zaključenja sporazuma o visini naknade, a ako sporazum nije postignut, prema okolnostima u momentu donošenja prvostepene odluke o naknadi. Na osnovu odredbe člana 42. istog zakona, naknada za eksproprisano poljoprivredno i građevinsko zemljište, određuje se u novcu, prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drugačije propisano (stav 1.). Procenu tržišne cene iz stava 1. ovog člana vrši organ nadležan za utvrđivanje poreza na prenos apsolutnih prava na nepokretnostima (stav 2.).

Na osnovu odredbe člana 88. stav 1. Zakona o planiranju i izgradnji („Sl. glasnik RS“, br. 72/2009), kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog i šumskog u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog dokumenta je dužan da u roku od 15 dana od dana stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove državnog premera i katastra dostavi planski dokument koji sadrži popis katastarskih parcela kojima je promenjena namena ili opis granica planskog dokumenta, sa popisom katastarskih parcela sa odgovarajućim grafičkim prikazom. Od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena prenamena poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa ovim zakonom (stav 9.).

Dakle, bitna činjenica za odlučivanje o tužbenom zahtevu tužioca je to da li je pre donošenja rešenja o eksproprijaciji od 27.07.2011. godine, predmetnoj parceli planskim dokumentom promenjena namena iz poljoprivrednog u građevinsko zemljište, u smislu odredbe člana 88. stav 9. Zakona o planiranju i izgradnji, ili to nije slučaj. Prvostepeni sud utvrđuje da je sporna parcela predstavljala građevinsko zemljište budući da se u trenutku eksproprijacije nalazila u obuhvatu Generalnog plana Bujanovca iz 2005. godine, Prostornog plana Bujanovca iz 2011. godine i Plana generalne regulacije Bujanovca iz 2013. godine, dok drugostepeni sud utvrđuje da predmetna parcela nije predstavljala građevinsko zemljište u momentu eksproprijacije budući da kao planski dokument tretira Plan generalne regulacije koji je objavljen nakon zaključenja sporazuma o naknadi, u toku 2013. godine.

U konkretnom slučaju, eksproprijacija je izvršena radi izgradnje auto-puta E- 75 Beograd – Niš – Skoplje, deonica Levosoje – Donji Neradovac a planski akti u tom postupku su bili Prostorni plan Republike Srbije utvrđen Zakonom o prostornom planu Republike Srbije („Sl. glasnik RS“, br. 13/96) i Uredba o utvrđivanju Prostornog plana područja infrastrukturnog koridora Niš – Granica Republike Makedonije („Službeni glasnik RS“ br. 77/02 i 59/06. Tuženi je bio dužan da vodi računa o stvarnom statusu oduzetog zemljišta, te da u skladu sa tim okolostima da ponudu koja je odgovarala tržišnoj visini naknade, bez obzira što promena namene zemljišta nije sprovodena u katastru nepokretnosti. Donošenjem planskog dokumenta o prenameni zemljišta iz poljoprivrednog u gradsko građevinsko zemljište, to zemljište po sili zakona postalo je javna svojina jedinice lokalne samouprave, opštine Bujanovac, zbog čega su nadležni organi opštine Bujanovac, u smislu člana 117. stav 1. Zakona o državnom premeru i katastru, bili dužni da u roku od 30 dana od dana nastanka promene podnesu zahtev za sprovođenje te promene Službi za katastar nepokretnosti, a koja zakonska obaveza nije poštovana u ovom slučaju, tako da u vreme kada je zaključen sporni sporazum o naknadi, predmetno zemljište je u katastru bilo upisano kao poljoprivredno. Propusti nadležnih organa, i to nesprovođenje promene namene zemljišta u katastru nepokretnosti, pogrešno označavanje statusa zemljišta u postupku sporazumnog određivanja visine naknade i davanje ponude radi određivanja naknade koja nije u stvarnom odnosu sa vrednošću izmenjenog statusa zemljišta, imalo bi za posledicu da se tužiocu ne isplati tržišna naknada za eksproprisano zemljište, zbog čega tužilac i traži da se utvrdi da je zaključeni sporazum o isplati naknade za eksproprisanu parcelu ništav i da mu se isplati razlika do pune vrednosti oduzetog zemljišta kao građevinskog.

U ponovnom postupku, prvostepeni sud će imati u vidu primedbe iz ovog rešenja, te će utvrditi sve relevantne činjenice vezane za status zemljišta u trenutku eksproprijacije a pre svega će imati u vidu da je planski akt u postupku utvrđivanja javnog interesa i eksproprijacije navedene parcele predstavljao Uredba o utvrđivanju Prostornog plana područja infrastrukturnog koridora Niš – Granica Makedonije koja je objavljena u „Sl.glasnik RS br.77/02“. Kada na pouzdan način utvrdi status spornog zemljišta u vreme eksproprijacije i sačinjavanja sporazuma o naknadi, prvostepeni sud će utvrditi tržišnu vrednost predmetne parcele pri čemu će imati u vidu da se kod utvrđivanja te vrednosti vodi računa o stanju zemljišta u vreme eksproprijacije, njegovoj lokaciji, vrsti i karakteru, komunalnoj opremljenosti i svim drugim kriterijumima koji opredeljuju tržišnu vrednost zemljišta. S obzirom na različito opredeljenu tržišnu vrednost predmetne parcele u nalazima i mišljenjima sudskih veštaka, ukoliko smatra da usmeno usaglašavanje veštaka nije potrebno, odlučiće o predlogu tužioca za određivanje novog veštačenja. Nakon toga će ponovo odlučiti o tužbenom zahtevu za utvrđenje ništavosti sporazuma i isplatu razlike između pripadajuće i isplaćene naknade.

Iz navedenih razloga odlučeno je kao u stavu drugom izreke na osnovu člana 416. stav 2. ZPP.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković