Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 3421/23 od 30.05.2024. godine žalba tuženog je odbijena i presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P 3192/22 od 26.09.2023. godine potvrđena, te je odbijen i zahtev tuženog za naknadu troškova postupka.

Protiv pravnosnažne drugostepene presude tuženi je blagovremeno uložio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava. Pozivom na odredbu člana 404. Zakona o parničnom postupku predlaže da se revizija smatra izuzetno dozvoljenom.

Odredbom člana člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku propisano je da je revizija izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija), a u stavu 2. da o dozvoljenosti i osnovanosti revizije iz stava 1. ovog člana odlučuje Vrhovni sud u veću od pet sudija.

Postupajući na osnovu odredbe člana 404. stav 2. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je našao da je u konkretnom slučaju revizija izuzetno dozvoljena zbog potrebe ujednačavanja sudske prakse, pa je stoga odlučeno kao u stavu prvom primenom odredbe iz stava 1. člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Ispitijući pobijanu presudu, u granicama određenim odredbom člana 408. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud nalazi da je revizija tuženog delimično osnovana, a delimično neosnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena apsolutno bitna povreda iz odredbe člana 374. stav 2. Zakona o parničnom postupku na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema činjeničnom utvrđenju prvostepenog suda tužilac je od 20.04.1992. godine isključivi vlasnik parcele broj .../... KO ..., ul. ..., zemljište u građevinskom području, površine 156 m2, upisane u list nepokretnosti ... KO ... . Dana 08.08.2005. godine dao je izjavu Zavodu za izgradnju Grada Novog Sada da dozvoljava tuženom da stupi u posed predmetne parcele, u delu u kojem je predviđena izgradnja proširenja regulacije i izgradnja kolovoza u ulici ... u Adicama i da, na tom delu parcele ,izvrši sve potrebne građevinske radove na izgradnji ulice, te da je saglasan sa parcelacijom parcele u delu čiji je vlasnik i korisnik, a koja će biti sprovedena naknadno, saglasno novoutvrđenoj trasi ulice ... u Adicama. Prema Planu detaljne regulacije Adica u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 5/2008 od 20.02.2008. godine), predmetna parcela u celosti je predviđena za površinu javne namene – saobraćajnicu, a navedenu namenu sadrži i Plan detaljne regulacije Adica u Novom Sadu od 10.05.2019. godine. Predmetna parcela broj .../... KO ... faktički se koristi na sledeći način: asfaltirani kolovoz u površini od 10 m2 odnosno 6,41 %; tucanički kolovoz u površini od 39 m2 odnosno 25 %; zelena površina od 24 m2 odnosno 15,38 % i dvorišta u površini od 83 m2 odnosno 53,21 %. Na parceli postoji vodovod, kanalizacija, struja, gas, telefon i ulična rasveta, te predstavlja glavnu saobraćajnicu u Adicama. Ulica ... je trasa gradskog autobusa, a duž ulice sagrađeni su porodični, poslovni i višeporodični objekti koji su u funkciji i koriste se. Tržišna vrednost parcele iznosi 19.785,40 dinara po m2. Tužiocu nije isplaćena naknada za parcelu.

Kod ovako utvrđenih činjenica prvostepeni sud zaključuje da je deo zemljišta predmetne parcele faktički ekspropisan u korist tuženog, dok je u odnosu na drugi deo, koji nije priveden nameni, tužilac ograničen u pravu na mirno korišćenje, pa primenom odredbe člana 1. Zakona o eksproprijaciji, člana 3. stav 1. Zakon o osnovama svojinsko pravnih odnosa, te odredbi člana 58. stav 2. Ustava Republike Srbije tužbeni zahtev usvaja.

Drugostepeni sud prihvata materijalnopravni zaključak prvostepenog. Obrazlaže da u situaciji kada je zemljište faktički privedeno javnoj nameni nije moguć njegov povraćaj u državinu prethodnom vlasniku ili korisniku, da vlasniku nije omogućeno da ostvari naknadu u upravnom postupku jer formalne eksproprijacije nije bilo, da je jedina mogućnost pravne zaštite kroz institut faktičke eksproprijacije. Što se tiče dela parcele koji nije priveden nameni i koji se koristi kao dvorište susedne parcele, drugostepeni sud prihvata obrazloženje prvostepenog da u tom delu tužilac parcelu ne može da koristi u punom kapacitetu, odnosno da iako mu nije oduzeta ograničeno je njeno mirno korišćenje usled neprivođenja nameni utvrđenoj planskim aktima. Dodaje da je tuženi Planom detaljne regulacije predmetnu parcelu u celosti predvideo za javnu namenu– ulicu, a da prethodno nije doneo akt o izuzimanja zemljišta iz poseda tadašnjeg korisnika uz isplatu naknade koja se utvrđuje po odredbama zakona kojim se uređuje eksproprijacija.

Po oceni Vrhovnog suda pravilno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo u delu kojim su obavezali tuženog da isplati tržišnu vrednost dela parcele koji je faktički priveden nameni.

Ustav Republike Srbije, u odredbi člana 58, jemči pravo na mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, tako što propisuje da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može bit niža od tržišne. Zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine, a oduzimanje ili ograničenje imovine radi naplate poreza, drugih tražbina ili kazni, dozvoljeno je samo u skladu sa zakonom.

Protokolom broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, u članu 1. garantuje se zaštita imovine tako što je propisano da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine i da niko ne može biti lišen svoje imovine, osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava.

Odredbom člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini propisano je da se dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu ovog zakona, smatraju one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, javne pruge, most i tunel na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i dr.). Prema stavu 10. istog člana dobro u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev puteva drugog reda koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koje nisu deo autoputa ili državnog puta prvog i drugog reda) i trgova, javnih površina koje su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalaze.

U konkretnom slučaju parcela broj .../... KO ... ukupne površine od 156 m2 je u površini od 73 m2 privedena namena predviđenoj planskim aktima i ušla je u sastav ulice ... u Adicama. To zemljište je, na taj način, postalo dobro u opštoj upotrebi u javnoj svojini tuženog u smislu citiranih zakonskih odredbi, a tužilac je u ovom delu lišen prava svojine. Visina naknade tužiocu pravilno je priznata primenom odredbe člana 1. Protokola 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i odredbe člana 58. Ustava Republike Srbije, prema tržišnoj vrednosti zemljišta koje je ušlo u sastav ulice.

Zbog toga tuženi neosnovano, u ovom delu, ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava, pa je Vrhovni sud primenom odredbe člana 414. Zakona o parničnom postupku odlučio kao u stavu drugom i pobijanu presudu potvrdio u delu koji se odnosi na tržišnu vrednost nameni privedenih 73 m2 predmetne parcele.

Međutim, kada je u pitanju preostali deo parcele koji nije priveden javnoj nameni u skladu sa planskim aktom, zbog pogrešne primene materijalnog prava činjenično stanje nije u potpunosti razjašnjeno. Naime, prema činjeničnom utvrđenju površina od 83 m2 predstavlja deo dvorišta, a koristi se „kao deo dvorišta zajedno sa susednom katastarskom parcelom .../...“. Sam tužilac je u svom iskazu datom na ročištu za glavnu raspravu od 17.06.2021. godine naveo da deo parcele nije u mogućnosti da koristi jer se nalazi u posedu grada i isti čini ulicu ..., koja se vremenom renovirala, obnavljala i širila, te da je onemogućen da koristi taj deo parcele, za koji deo mu i nije isplaćena naknada, a ne da ne može da koristi parcelu u celini. Zaključuje se, otuda, da nižestepeni sudovi nisu raspravili bitne činjenice na osnovu kojih bi se moglo zaključiti o obimu trpljenja tužioca zbog nesprovođenja planskih akata, pa ni da li su posledice nesprovođenja planskih akata značajno umanjile mogućnost vršenja tužiočevog prava na način kako je to činio u prethodnom periodu, odnosno u tolikoj meri da se to može izjednačiti sa lišavanjem imovine. Ovo posebno kod činjenice konkretnog slučaja prema kojoj se preostali deo koristi kao dvorište.

Drugim rečima, potrebno je proceniti da li je tužiocu i u kojoj meri povređeno pravo na mirno uživanje imovine prema konkretnim okolnostima, da li mu je nametnut nesrazmeran i prekomeran teret i posledično da li mu pripada i kolika naknada. Pri takvoj oceni sudovi mogu ceniti i to da li je tužilac u mogućnosti da upotrebljava zemljište na način kako je to činio do tada ili, eventualno, mora promeniti način korišćenja zemljišta, sve prema okolnostima slučaja.

Stoga su odluke morale biti ukinute kako u delu dosuđene naknade za površinu koja nije privedena nameni - zbog neraspravljenih činjenica, ali i u delu kojim je konstatovano da je tužilac dužan trpeti da se u evidenciji nepokretnosti kod RGZ SKN Novi Sad I upiše javna svojina Grada Novog Sada, jer zavisi od obima konačnog sticanja svojine tuženog, pa je primenom odredbe člana 416. stav 1. ZPP odlučeno kao u stavu drugom.

U ponovljenom postupku prvostepeni sud je u obavezi da razjasni činjenice koje se odnose na obim trpljenja, te će u zavisnosti od utvrđenog zaključiti da li je zbog postojanja aktuelnih planskih rešenja pravo svojine tužioca u toj meri ograničeno da vodi obavezi javne vlasti da isplati tržišnu vrednost nepokretnosti i za površinu koja nije faktički privedena planiranoj nameni, te upiše javnu svojinu u javnu evidenciju nepokretnosti.

Konačnom odlukom, u smislu odredbe čl. 165 stav 3. Zakona o parničnom postupku odlučiće se o troškovima celokupnog postupka.

Predsednik veća - sudija

Tatjana Matković Stefanović s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković