Protiv drugostepene presude tužilac je izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava, pozivajući se na odredbu člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Tuženi je dao odgovor na reviziju. Troškove je opredeljeno tražio.

Po oceni Vrhovnog suda, posebna revizija tužioca u ovom sporu je dozvoljena radi ujednačavanja sudske prakse, budući da je tužilac u prilogu revizije dostavio odluke nižestepenih sudova u kojima je povodom istovrsne materijalnopravne situacije odlučeno drugačije u odnosu na ovde pobijanu presudu, zbog čega je doneta odluka kao u prvom stavu izreke.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji u skladu sa članom 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da revizija nije osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2 Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tuženi je bio na školovanju kod tužioca u periodu od 01.09.1981. godine do 20.07.1985. godine u Vazduhoplovnoj tehničkoj srednjoj vojnoj školi i u periodu od 01.09.1986. godine do 21.7.1990. godine kao pitomac u Vazduhoplovnoj vojnoj akademiji, te da je naredbom komandanta RV PVO od 14.11.1995. godine tuženom prestala profesionalna vojna služba na njegov zahtev, zaključno sa 31.12.1995. godine. Tuženi je u periodu od 20.7.1985. godine do 31.12.1995. godine ostvario efektivni radni staž u trajanju od 10 godina, 5 meseci i 13 dana, a bio je u obavezi da 5.670 dana vrši vojnu službu kod tužioca, koju obavezu je tuženi utvrdio od 5.475 dana. Dalje je utvrđeno da je tuženi bio u profesionalnoj vojnoj službi kod tužioca u periodu od 20.07.1985. godine do 01.09.1986. godine i od 21.07.1990. godine do 31.12.1995. godine, odnosno 2.391 dana, te da je tuženi odradio 43,67% obaveze i ostao mu je neizvršeni deo obaveze od 56,33%, odnosno od 3.084 dana, što predstavlja iznos troškova školovanja od 65.033,00 dinara.

Na osnovu utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom odredbe članova 69. i 70 st. 2 Zakona o Vojsci Jugoslavije („Sl. SRJ“ br. 67/93), a u vezi sa odredbama ugovora o školovanju, našao da je tužbeni zahtev osnovan i doneo odluku kao u izreci pobijane presude.

Prema oceni Višeg suda u Beogradu, na utvrđeno činjenično stanje prvostepeni sud je pogrešno primenio materijalno pravo. Drugostepeni sud se poziva na odredbu člana 69. stav 2. Zakona o Vojsci Jugoslavije kojom je propisano da je lice koje je upućeno na redovno školovanje ili specijalizaciju u vojnu školu ili fakultet dužno da po završetku školovanja ostane u službi u vojsci jednostruko vreme trajanja školovanja ili specijalizacije, a ako je školovanje ili specijalizaciju završilo u inostranstvu dvostruko vreme trajanja školovanja, odnosno specijalizacije. Prema nalaženju drugostepenog suda, tužilac je shodno članu 69. Zakona o Vojsci Jugoslavije bio u obavezi da po završetku školovanja u Vazduhoplovnoj tehničkoj srednjoj vojnoj školi provede u JNA dvostruko vreme školovanja, odnosno period od 7 godina 7 meseci i 10 dana od dana prestanka školovanja, to jest njegova obaveza po tom osnovu prestala je najkasnije sa 30.03.1993. godine. Takođe, kako je tuženi kao aktivno vojno lice od 01.09.1986. godine do 20.07.1990. godine bio upućen na školovanje u Vazduhoplovnu vojnu akademiju, to je prema nalaženju Višeg suda u Beogradu odredba ugovora br. 104-209 od 01.09.1986. godine kojom je tuženi obavezan da po prestanku školovanja provede dvostruko vreme školovanja u aktivnoj službi, suprotna imperativnoj odredbama iz čl. 69 Zakona o vojsci Jugoslavije i kao takva ništava, a na šta je sud pazio po službenoj dužnosti. Shodno navedenoj imperativnoj zakonskoj odredbi iz člana 69 st. 2 Zakona o vojsci Jugoslavije u slučaju upućivanja na školovanje ili specijalizaciju tuženi ima obavezu da po okončanju školovanja ili specijalizacije provede u JNA/VJ isto ono vreme za koliko je trajalo školovane, to jest 3 godine 9 meseci i 20 dana od dana prestanka školovanja, pa je ova tužiočeva obaveza prema oceni drugostepenog suda, prestala zaključno sa 10.05.1994. godine. Drugostepeni sud dodaje da se u konkretnom slučaju ne radi se o civilu koji je upisao Vazduhoplovnu vojnu akademiju, a u kom slučaju bi ugovor bio zaključen sa obavezom da isti po okončanju školovanja provede u JNA/VJ dvostruko vreme školovanja, već se radi o slučaju kada aktivno vojno lice koje već više od godinu dana služi u JNA biva upućeno na dalje školovanje u Vazduhoplovnu vojnu akademiju uz obavezu da po prestanku školovanja provede identičan period na službi u JNA/VJ.

Stoga je prema nalaženju Višeg suda u Beogradu tužilac svoje obaveze po ugovoru o školovanju od 01.09.1981. godine i 01.09.1986. godine izvršio najkasnije sa 10.05.1994. godine, pa kako je njegova služba prestala nakon ovog datuma, to jest 31.12.1995. godine, to nije došlo do povrede ugovornih odredaba, ni štete na strani tužioca, zbog čega je prvostepena presuda preinačena.

Tačni su navodi revidenta da je drugostepeni sud prilikom donošenja pobijane presude pogrešno primenio Zakon o Vojsci Jugoslavije, ali navedeno nije bilo od uticaja na pravilnost same odluke kojom je odbijen tužbeni zahtev.

Naime, materijalnopravni odnos zbog koga se vodi spor nastao je povodom školovanja tuženog u vojnim školama i njegove obaveze da ostane u službi u vojsci određeni period nakon završetka školovanja. Tuženi je kao pitomac – učenik, 01.09.1981. godine upisao, a 20.07.1985. godine završio Vazduhoplovnu tehničku srednju vojnu školu, da bi potom u periodu od 01.09.1986. godine do 21.7.1990. godine pohađao i završio Vazduhoplovnu vojnu akademiju. Stoga se osnovano revizijom ukazuje da je na sporan materijalnopravni odnos trebalo primeniti Zakon o službi u oružanim snagama („Službeni list SFRJ“, br. 7/85, 20/89, 40/89, 26/90; „Službeni list SRJ“, br. 31/93, 50/93), što proizlazi iz odredbe člana 353. stav 1. Zakona o Vojsci Jugoslavije („Sl. SRJ“, br. 67/93), kojom je izričito propisano da profesionalnom oficiru, odnosno profesionalnom podoficiru koji je školovanje ili specijalizaciju završio pre stupanja na snagu ovog zakona obaveza služenja u Vojsci utvrđuje se prema odredbama Zakona o službi u oružanim snagama.

Međutim, tužilac neosnovano u reviziji ukazuje da bi primena navedenog zakona dovela do drugačije odluke suda u pogledu osnovanosti tužbenog zahteva. Zakonom o službi u oružanim snagama uređena je oblast vršenja vojnih i drugih dužnosti u Jugoslovenskoj narodnoj armiji (u daljem tekstu: JNA) i u teritorijalnoj odbrani. Odredbom člana 3. stav 2. i 3. propisano je da su vojna lica, u smislu ovog zakona: vojnici, pitomci vojnih škola (u daljem tekstu: pitomci), aktivna vojna lica i lica u rezervnom sastavu dok se nalaze na vojnoj dužnosti u oružanim snagama. Aktivna vojna lica su: mlađi oficiri, oficiri i vojni službenici u aktivnoj službi JNA.

Tuženi je završetkom Vazduhoplovne tehničke srednje vojne škole (počev od 20.07.1985. godine) postao aktivno vojno lice u smislu odredbe člana 24. stav 1. Zakona o službi u oružanim snagama (dalje: Zakona). U skladu sa odredbom člana 306. stav 1. Zakona, tuženi je bio u obavezi da posle završenog školovanja ostane na službi u JNA dvostruko vreme školovanja, što prema činjeničnom utvrđenju iznosi 7 godina, 7 meseci i 10 dana. Prema oceni revizijskog suda, tuženi je navedenu obavezu ispunio imajući u vidu da je do prestanka profesionalne vojne službe (31.12.1995. godine), protekao navedeni period, računajući od 20.07.1985. godine.

Ne mogu se kao osnovani prihvatiti revizijski navodi da se u navedeni period ne može uračunati vreme dok je tuženi bio na Vazduhoplovnoj vojnoj akademiji, jer za tako nešto nema utemeljenja u Zakonu o službi u oružanim snagama. Naime, odredbom člana 303. stav 1 navedenog Zakona propisano je da pitomac, vojni stipendista koji se školovao radi popune JNA aktivnim vojnim licima i aktivno vojno lice upućeno na školovanje po članu 302. stav 2. ovog zakona, po završenom školovanju izvršava obavezu služenja u JNA kao aktivno vojno lice. Navedenom zakonskom odredbom se ne uvodi pojam „na dužnosti“ na kojem insistira tužilac, iako se u članu 248. Zakona definišu stanja u službi aktivnih vojnih lica, gde aktivno vojno lice u toku službe može biti, između ostalog, na dužnosti i/ili na školovanju. Odredbom člana 290. stav 1. istog zakona propisano je da aktivno vojno lice upućeno na školovanje koje traje duže od jedne godine razrešava se dužnosti. Međutim, stavom 4. istog člana propisano je da vreme provedeno na školovanju priznaje se aktivnom vojnom licu kao vreme provedeno u aktivnoj vojnoj službi. Za to vreme aktivno vojno lice ima prava svog čina, odnosno klase i napreduje pod uslovima propisanim ovim zakonom. Dakle, iako je razrešen dužnosti, aktivno vojno lice zadržava taj status koji je jedino relevantan kod ocene ispunjenosti uslova izvršavanja obaveze služenja u JNA kao aktivno vojno lice, pa činjenica da nije na dužnosti, ne znači da se tom licu vreme provedeno na školovanju ne uračunava u propisani vremenski staž koji je dužan provesti u aktivnoj vojnoj službi. Između ostalog, tuženom je to vreme priznato i u staž osiguranja ostvaren u JNA.

Kada se radi o obavezi služenja u službi JNA nakon završetka Vazduplohovne vojne akademije, revizijski sud je stanovišta da je obaveza tuženog da ostane u službi u tom slučaju određena u jednostrukom trajanju školovanja. Na navedeni zaključak upućuje odredba člana 306. stav 3. Zakona kojim je propisano da aktivno vojno lice upućeno na školovanje po članu 302. stav 2. ovog zakona dužno je da posle završenog školovanja ostane na službi u JNA jednostruko vreme školovanja, ali ne manje od tri godine. Tuženi jeste zaključio ugovor o pohađanju Vazduplohovne vojne akademije kao pitomac, ali je u tom momentu imao status aktivnog vojnog lica sa određenim činom, pa se stoga njegov položaj ne može poistovetiti sa položajem lica koje nije u aktivnoj vojnoj službi u momentu zaključenje ugovora o školovanju. Kako je tuženi Vazduplohovnu vojnu akademiju završio 21.7.1990. godine, to je tuženi do 31.12.1995. godine ispunio obavezu službovanja u jednostrukom vremenu školovanja na Vazduplohovnoj vojnoj akademiji (nešto manje od četiri godine), a kako je napred rečeno, do toga momenta ispunio je obavezu službovanja i po ugovoru o školovanju iz 1981. godine.

Iz navedenih razloga, i prema oceni revizijskog suda, tužbeni zahtev za naknadu troškova školovanja nije osnovan, bez obzira što je drugostepeni sud primenjivao Zakon o Vojsci Jugoslavije, koji uostalom, sadrži sličnu regulativu u navedenoj oblasti.

Takođe, osnovano se u reviziji ukazuje da nije na zakonu zasnovan zaključak drugostepenog suda o ništavosti odredbe ugovora od 01.09.1986. godine (na osnovu kog je tuženi pohađao Vazduplohovnu vojnu akademiju), jer u navedenom ugovoru ne postoji odredba kojom je tuženi obavezan da po prestanku školovanja provede dvostruko vreme školovanja u aktivnoj službi, već se u članu 3. tačka 2 tuženi obavezao „da po završetku vojne škole stupi u službu u Jugoslovenskoj narodnoj armiji i ostane onoliko vremena koliko je to određeno Zakonom o službi u oružanim snagama“. Osim toga, u vreme zaključenje navedenog ugovora na snazi nije bio Zakon o Vojsci Jugoslavije (u odnosu na čije imperativne odredbe je utvrđena ništavost), niti se on primenjuje na sporni materijalnopravni odnos, pa se stoga valjanost ugovornih odredbe ne može ceniti u odnosu na navedeni zakon. Međutim, sve navedeno nije od uticaja na pravilnost pobijane drugostepene presude iz napred iznetih razloga.

Imajući u vidu sve navedeno, Vrhovni sud zaključuje da revizija nije osnovana, zbog čega je primenom odredbe člana 414. Zakona o parničnom postupku odlučeno kao u stavu drugom izreke.

Tuženom nisu dosuđeni troškovi revizijskog postupka, imajući u vidu da troškovi nastali u vezi sa odgovorom na reviziju ne spadaju u nužne troškove za odlučivanje o reviziji.

Predsednik veća – sudija

Branko Stanić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković