Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je u stečajnom postupku nad tuženim, koji je otvoren rešenjem Privrednog suda u Beogradu St 16/02 od 03.01.2002. godine, prijavio potraživanje po osnovu sredstava koja su mu bila blokirana na računu Agencije tuženog u Njujorku. Potraživanje tužioca je zaključkom St 58/10 od 14.11.2019. godine osporeno, pa je upućen da pokrene parnični postupak radi utvrđenja osporenog potraživanja. Postupak likvidacije Agencije tuženog u Njujorku pokrenuo je nadzornik banaka u državi Njujork 04.01.2002. godine prema odredbama američkog Zakona o bankama i istovremeno je zaplenio imovinu Agencije. Dana 27.11.2007. godine između Agencije za osiguranje depozita, kao stečajnog upravnika „Jugobanke“ a.d. Beograd i „Beogradske banke“ a.d. Beograd i bankarskog nadzornika države Njujork zaključen je Ugovor od poravnanju. Izmene i dopune navedenog Ugovora o poravnanju zaključili su 20.03.2009. godine Agencija za osiguranje depozita, kao stečajni upravnik „Jugobanke“ a.d. Beograd i „Beogradske banke“ a.d. Beograd i Superintendant banaka države Njujork. U izmenama i dopunama ugovora je konstatovano da je, nakon što je 2002. godine Privredni sud u Beogradu pokrenuo stečaj banaka, superintendant pokrenuo stečajni postupak u skladu sa Zakonom o bankama države Njujork, koji propisuje da se lokalna imovina Agencija iskoristi za izmirenje dugovanja nastalih po osnovu poslovanja, a da se višak sredstava uputi na ime stečajnog upravnika banaka u matičnoj zemlji i da je u skladu sa nadležnošću superintendanta prema paragrafu 618 (2) Zakona o bankama države Njujork likvidna aktiva Agencija deponovana na račune prinudne uprave, gde se i danas nalazi. Ugovorne strane su se saglasile da superintendant zadrži 60%, dok će Agenciji za osiguranje depozita isplatiti 40% sredstava svake agencije u skladu sa tačkama 38. i 39. ovog pododeljka.

Iz izveštaja o poslovanju Agencije za osiguranje depozita za 2010. godinu utvrđeno je da je 29.10.2009. godine, u skladu sa Ugovorom o poravnanju od 27.11.2007. godine, na poseban račun u „Komercijalnoj banci“ a.d. Beograd, koji je otvorio stečajni upravnik tuženog, uplaćeno 52.605.268,11 USD na ime 40% od ukupno zaplenjene imovine „Jugobanke“ a.d. Beograd i „Beogradske banke“ a.d. Beograd na teritoriji SAD. Tužilac je u postupku likvidacije Agencije tuženog u Njujorku prijavio potraživanje 07.12.2011. godine na ime glavnice u iznosu od 1.031.053,82 USD i na ime kamate prema stopama u skladu sa važećim zakonom. U postupku likvidacije Agencije tuženog u Njujorku priznato je potraživanje tužioca na ime glavnice u iznosu od 1.022.048.61 USD. Tužiocu je 21.11.2017. godine, nakon okončanog postupka likvidacije Agencije tuženog u Njujorku, isplaćeno 456.604,16 USD.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, na osnovu ocene dokaza izvedenih tokom postupka, prvostepeni sud je našao da je tužbeni zahtev osnovan. Prvostepeni sud je cenio prigovor nedostatka pasivne legitimacije, te je našao da je neosnovan, jer se prema članu 17. stav 1. Zakona o rešavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja pripadnost pravnog lica određuje po pravu države po kome je osnovano. Imajući u vidu da je prema rešenju NBJ Agencija tuženog u Njujorku osnovana kao poslovna jedinica bez statusa pravnog lica, to Agencija tuženog u Njujorku nije bila privredni subjekt države Njujork, čemu u prilog ide i činjenica da je tuženom na osnovu Ugovora o poravnanju isplaćeno 40% zaplenjenih sredstava Agencije u Njujorku. Prvostepeni sud dalje obrazlaže da postupak likvidacije Agencije tuženog u Njujorku nije sproveden zbog toga što je navedena Agencija imala status pravnog lica u državi Njujork prema tamošnjim propisima, već isključivo kao posledica političke odluke o uvođenju sankcija prema SRJ 1992. i 1993. godine, što proizilazi iz članova 2, 4. i 9. izmena i dopuna Ugovora o poravnanju od 20.03.2009. godine. Ministarstvo finansija SAD je u maju 1993. godine zbog uvođenja sankcija zatvorilo Agenciju tuženog u Njujorku i zaplenilo i deponovalo imovinu i poslovnu dokumentaciju Agencije, a sredstva su ostala blokirana sve do 23.02.2003. godine. U takvoj situaciji, prema stanovištu prvostepenog suda, sprovođenje likvidacionog postupka nad Agencijom tuženog u Njujorku prema zakonu države Njujork je posledica ideje da se zaštite korisnici Agencije koji nisu bili samo sa ovih prostora, nego i sa prostora SAD. Navedeni zaključak proizilazi iz člana 4. izmena i dopuna Ugovora prema kojem imovina Agencije tuženog u Njujorku treba da se iskoristi za izmirenje dugovanja nastalih po osnovu poslovanja Agencije, a da će se nakon sprovedenog postupka likvidacije višak sredstava uputiti stečajnom upravniku u matičnoj zemlji.

Nadalje, na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka, prvostepeni sud je zaključio da je tužilac na računima Agencije tuženog u Njujorku na dan 30.11.1992. godine imao deponovana sredstva u iznosu od 1.031.053,82 USD, koji iznos obuhvata 1.000.000,00 USD na ime deponovanih sredstava naplaćenih za izvedene radove u inostranstvu i 31.053,83 USD na ime obračunate kamate na taj iznos od datuma deponovanja sredstava do 01.03.1993. godine. S obzirom da je deo navedenog potraživanja na ime glavnice od 456.604,16 USD tužiocu isplaćen u likvidacionom postupku, utvrđeno je kao osnovano potraživanje tužioca na ime preostalog nenaplaćenog glavnog duga u iznosu od 36.605.263,02 dinara (1.000.000,00 USD - 456.604,16 USD =543.395,84 USD), zatim kamate obračunate do dana otvaranja stečaja 03.01.2002. godine u iznosu od 22.045.057,22 dinara (koji iznos obuhvata i protivrednost 31.053,83 USD kamate do 1.3.1993. godine) kao i na ime zatezne kamate na naplaćeni deo glavnog duga od otvaranja stečaja pa do 21.11.2017. godine kada je naplaćen, pod uslovom da se ispune uslovi iz člana 85. stav 3. Zakona o stečaju.

Drugostepeni sud je ukazao na to da je, prema činjeničnom utvrđenju, rešenjem NBJ od 25.05.1994. godine u registar finansijskih organizacija u inostranstvu koji se vodi u NBJ, pod rednim brojem 13, upisana - Agencija Beogradske banke DD u SAD, sa sedištem u Njujorku pod nazivom Beogradska banka New York Agency. U obrazloženju rešenja je, između ostalog, navedeno da je Agencija Beogradske banke DD u Njujorku osnovana 1982. godine, da je rešenjem Saveznog sekretarijata za spoljnu trgovinu od 25.04.1988. godine upisana u registar poslovnih jedinica u inostranstvu pod rednim brojem PJ-13, da prema propisima SRJ nema status pravnog lica, da se agencija u mnogim aspektima u poslovanju u SAD tretira kao samostalni pravni subjekt i da agencija obavlja poslove od interesa za Beogradsku banku DD i njene komitente. Iz svega navedenog, prema zaključku drugostepenog suda, Agencija tuženog u Njujorku je predstavljala organizacioni deo tuženog, koji ne predstavlja zasebno pravno lice. Iz ovih razloga, drugostepeni sud je odbio žalbu tuženog i potvrdio prvostepenu presudu.

Tuženi u reviziji ne spori da je iznos od 40% zaplenjenih sredstava Agencije prenet tuženom, već ističe da je taj iznos prenet na ime okončanja sudskih postupaka u državi Njujork povodom kojih je poravnanje i zaključeno i da zbog toga ne može biti osnov pasivne legitimacije tuženog u ovoj parnici. Revident ukazuje na to da je imala sedište u Njujorku i da je poslovala po američkim propisima i na osnovu dozvole koja je izdata od strane državnih organa u Njujorku. Takođe, postupak likvidacije je vođen po propisima države Njujork, samostalno i nezavisno od postupka stečaja koji se sprovodi u zemlji nad tuženim. Iz navedenog razloga, revident osporava pasivnu legitimaciju.

Prema stanovištu Vrhovnog suda, pogrešno je shvatanje revidenta da se ocena da li je Agencija u Njujorku imala svojstvo pravnog lica vrši primenom propisa Sjedinjenih Američkih Država, a što bi uslovilo priznavanje svojstva pravnog lica navedenoj Agenciji i dalju odluku o nedostatku pasivne legitimacije tuženog. U pogledu ocene pasivne legitimacije tuženog, Vrhovni sud nalazi da je pravilno stanovište nižestepenih sudova i da su nižestepeni sudovi pravilno primenili materijalno pravo nalazeći da je tuženi pasivno legitimisan.

Da li Agencija, koja je osnovana od strane prethodnika tuženog kao ekspozitura - predstavništvo u Njujorku, ima status pravnog lica ocenjuje se prema domaćem pravu, kao pravu zemlje po kome je ekspozitura osnovana, a na osnovu člana 17. stav 1. Zakona o rešavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja. Prema članu 17. stav 1. navedenog zakona, pripadnost pravnog lica određuje se po pravu države po kome je ono osnovano. Dakle, lex personalis odgovara na pitanje da li postoji neki kolektivitet kao pravno lice odnosno da li ima pravnu sposobnost. U konkretnom slučaju je utvrđeno da je osnovana Agencija tuženog u Njujorku kao poslovna jedinica i da je Rešenjem Narodne banke Jugoslavije od 25.05.1994. godine o upisu u Registar finansijskih organizacija u inostranstvu pod nazivom Beogradska banka dd New York Agency SAD sa sedištem u Njujorku, konstatovano da prema domaćim propisima nema status pravnog lica. Saglasno odredbi čl. 78. Zakona o spoljnotrgovinskom poslovanju, važećem u vreme donošenja rešenja NBJ od 25.05.1994. godine, kojim je agencija upisana u registar finansijskih organizacija u inostrantstvu, poslovna jedinica i drugi oblik obavljanja privredne delatnosti u inostranstvu – sastavni su deo preduzeća koje ih je osnovalo i ista nemaju status pravnog lica. Dakle, navedena Agencija prema propisima po kojima je osnovana, a to su domaći propisi, nema status pravnog lica, a jedino su domaći propisi i merodavni za ocenu navedenog statusa. Nesporno je utvrđeno da je u trenutku otvaranja stečaja nad tuženim postavljen bankarski nadzornik Države Njujork, koji je izdao Agenciji dozvolu za rad i da je tih godina (devedesetih), kada su se pojavili razlozi za sumnju u pogledu ekonomske stabilnosti banaka, nadzornik preduzeo korake radi umanjenja rizika od nelikvidnosti predstavništva banaka u Njujorku. To ne znači da je ona imala status pravnog lica. Suštinski došlo je do sprovođenja sporednog stečajnog postupka nad delom imovine tuženog – imovinom, koja se tada zatekla u Agenciji tuženog u Njujorku, a radi prevashodnog namirenja poverilaca sa navedene teritorije. Na vođenje sporednog stečajnog postupka u pogledu imovine i Agencije tuženog u Njujorku ukazuju i sporazumi o saradnji navedenih organa sa organima stečajnog postupka nad tuženim, koji se sprovodi u Republici Srbiji. Tako, u prilog navedenom govori i činjenica da je tuženom na osnovu ugovora o poravnanju isplaćeno 40% zaplenjenih sredstava Agencije u Njujorku.

Ne može se primeniti član 17. stav 2. Zakona o rešavanju sukoba Zakona sa propisima drugih zemalja kojim je propisano da će se, ako pravno lice ima stvarno sedište u drugoj državi, a ne u onoj u kojoj je osnovano i po pravu te druge države ima njenu pripadnost, smatrati pravnim licem te države. Pravilno nižestepeni sudovi ukazuju na to da se citirana odredba može primeniti samo u situaciji kada je jedno pravno lice osnovano u jednoj državi, a samo u drugoj državi (ne i u državi u kojoj je osnovano) ima stvarno sedište, odnosno stvarni centar privredne delatnosti. U situaciji kada je tuženi, sa stvarnim sedištem na teritoriji Republike Srbije, osnovao poslovnu jedinicu u državi Njujork, podrazumeva se da će ta poslovna jedinica obavljati delatnosti u toj državi i da joj je zbog toga neophodna određena samostalnost u radu. To ne znači da ima svojstvo pravnog lica. Stoga, nasuprot navodima revidenta, pravilni su razlozi koje su nižestepeni sudovi naveli u prilog neosnovanosti prigovora nedostatka pasivne legitimacije u pogledu potraživanja tužioca prema tuženom. Iz svih navedenih razloga, delimično namirenje tužioca u postupku likvidacije pomenute Agencije, ne utiče na njegovo pravo da namiri utuženo potraživanje prema tuženom.

Sledom svega navedenog, neosnovana je revizija tuženog, te je Vrhovni sud primenom odredbe člana 414. Zakona o parničnom postupku odlučio kao u stavu prvom izreke presude.

Na osnovu ovlašćenja iz člana 165. stav 1. Zakona o parničnom postupku odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova u vezi sa podnetim odgovorom na reviziju kao u stavu drugom izreke ove odluke jer se ne radi o potrebnim troškovima u smislu člana 154. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća - sudija

Tatjana Matković Stefanović, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković