Presudom Apelacionog suda u Nišu Gž 3545/22 od 31.01.2024. godine, nakon otvorene rasprave, stavom prvim izreke, ukinuta je presuda Višeg suda u Negotinu P 14/21 od 14.09.2022. godine i stavom drugim izreke utvrđeno: da je tužilac DOO „Ćerdap turist“ Kladovo imalac prava svojine na nepokretnostima - objektima upisanim u list nepokretnosti bt. 605 KO Sip, sa obimom udela 1/1 i to:

-pomoćne zgrade 1, sa nazivom „Beograd”, površine u gabaritu 421 m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-zgrade turizma broj 2, koja u prirodi predstavlja diskoteku i turistički biro, nekada fri šop, površine u gabaritu 611 m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-zgrade ugostiteljstva broj Z, koja predstavlja menzu-restoran površine u gabaritu 1456 m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-pomoćne ztrade broj 6, koja u prirodi predstavlja magacin za pekaru i menzu-restoran, površine u gabaritu 53m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-pomoćne zgrade broj 9, sa nazivom „Makarska” površine u gabaritu 394 m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-pomoćne zgrade broj 10, sa nazivom „Zaječar”, površine u gabaritu 395m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-pomoćne zgrade broj 11, koji u prirodi predstavlja kuglanu, površine u gabaritu 336 m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-pomoćne zgrade broj 19, koji u prirodi predstavlja bazen, 657m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-pomoćne zgrade broj 22, koji u prirodi predstavlja vešeraj-perionicu, površine u gabaritu 193m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-pomoćne zgrade broj 29, sa nazivom „Poreč”, površine u gabaritu 343 m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-pomoćne zgrade broj 30, sa nazivom „Zagreb”, površine u gabaritu 593m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO SIP;

-pomoćne zgrade broj 31, sa nazivom „Priština”, površine u gabaritu 395m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-pomoćne zgrade broj 35, sa nazivom „Požarevac”, površine u gabaritu 198m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-pomoćne zgrade broj 36, sa nazivom „Sombor”, površine u gabaritu 199m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-pomoćne zgrade broj 37, sa nazivom „Niš”, površine u gabaritu 199m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip;

-pomoćne zgrade broj 38, koji u prirodi predstavlja streljanu, površine u gabaritu 336 m2, izgrađenoj na kat.parceli 1621 KO Sip; što su tuženi Republika Srbija i Zavod za sport i medicinu sporta Republike Srbije dužni da priznaju i da trpe upis tužioca kao vlasnika sa obimom udela 1/1, na napred označenim nepokretnostima u katastar nepokretnosti i svaki drugi odgovarajući javni registar prava na nepokretnostima.

Stavom trećim izreke, utvrđeno je da je tužilac DOO „Đerdap turist“ Kladovo imalac prava korišćenja sa udelom 1/1 na nepokretnosti - zemljištu koje se nalazi ispod sagrađenih objekata iz stava 2. izreke presude i to:

-katastarske parcele broj 1621, površine 421m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 611m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 1456 m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 53 m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 394 m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 395 m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 336 m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 657 m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 193 m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 343 m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 593 m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 395 m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 198 m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 199 m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 199 m2, zemljište pod zgradom i objektom

-katastarske parcele 1621, površine 336 m2, zemljište pod zgradom i objektom, što

su tuženi Republika Srbija i Zavod za sport i medicinu sporta Republike Srbije dužni da priznaju i da trpe da se pravo korišćenja tužioca sa obimom udela 1/1 upiše u katastar nepokretnosti i svaki drugi odgovarajući javni registar prava na nepokretnostima.

Stavom četvrtim izreke, utvrđeno je da je tužilac DOO „Đerdap turist“ Kladovo imalac prava svojine na objektu - pomoćna zgrada broj 8, 1883 m2, izgrađenom na katastraskoj parceli broj 1615 KO Sip, upisanim u list nepokretnosti broj 270 KO Sip, sa obimom udela 1/1, što su tuženi Republika Srbija i AD „Elektroprivreda Srbije” Beograd dužni da priznaju i da trpe upis tužioca kao vlasnika sa obimom udela 1/1 na napred označenoj nepokretnosti u katastar nepokretnosti i svaki drugi odgovarajući javni registar prava na nepokretnostima.

Stavom petim izreke, utvrđeno je da je tužilac DOO „Đerdap turist“ Kladovo imalac prava korišćenja sa udelom 1/1 na zemljištu koje se nalazi ispod navedenog sagrađenog objekta iz stava 4. izreke ove presude - katastarska parcela broj 1615 KO Sip, upisanim u list nepokretnosti 270 KO Sip, u površini od 1883 m2, što su tuženi Republika Srbija i AD „Elektroprivreda Srbije” Beograd dužni da priznaju i da trpe da se pravo korišćenja tužioca sa obimom udela 1/1 upiše u katastar nepokretnosti i svaki drugi odgovarajući javni registar prava na nepokretnostima. Stavom šestim izreke, utvrđeno je da je tužilac DOO „Đerdap turist“ Kladovo imalac prava svojine sa udelom 1/1 na objektu - pomoćna zgrada br. 1, površine u gabaritu 163m2, koja je sagrađena na katastarskoj parceli broj 1588/3 KO Sip, upisanim u list nepokretnosti broj 272 KO Sip, što su tuženi Republika Srbija i AD „Elektroprivreda Srbije” Beograd dužni da priznaju i da trpe upis tužioca kao vlasnika sa obimom udela 1/1 na napred označenoj nepokretnosti u katastar nepokretnosti i svaki drugi odgovarajući javni registar prava na nepokretnostima.

Stavom sedmim izreke, utvrđeno je da je tužilac DOO „Đerdap turist“ Kladovo imalac prava korišćenja sa udelom 1/1 na zemljištu koje se nalazi ispod navedenog sagrađenog objekta iz stava 6. izreke ove presude - katastarska parcela broj 1588/3 KO Sip, upisanim u list nepokretnosti broj 272 KO SIP, u površini od 163 m2, što su tuženi Republika Srbija i AD „Elektroprivreda Srbije” Beograd dužni da priznaju i da trpe da se pravo korišćenja tužioca sa obimom udela 1/1 upiše u katastar nepokretnosti i svaki drugi odgovarajući javni registar prava nanepokretnostima.

Stavom osmim izreke, tuženi Republika Srbija, Zavod za sport i medicinu sporta Republike Srbije i AD „Elektroprivreda Srbije” Beograd da tužiocu DOO, „Đerdap turist“ Kladovo solidarno naknade troškove postupka u iznosu od 801.375,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od dana izvršnosti pa do konačne isplate, u roku od 15 dana, pod pretnjom prinudnog izvršenja.

Protiv pravnosnažne drugostepene presude tuženi Republika Srbija i Zavod za sport i medicinu su blagovremeno izjavili reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 3. ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 10/23), Vrhovni sud je našao da je revizija osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, dana 24.06.1971. godine zaključen je ugovor između PKB „Beograd General ehport“ – preduzeće za spoljnju i unutrašnju trgovinu, turizam i vazdušni saobraćaj „Geneks“ i preduzeća u osnivanju HE „Đerdap“ Beograd, a u cilju razvoja turističko-ugostiteljske delatnosti na području podunavskog područja. Prema članu 1. ugovora prediđeno je da se ujedine sredstva u samostalnu organizaciju udruženog rada „Đerdap – Turist“ koju će u svom sastavu osnovati PKB, a koja organizacija će biti upisana u privredni registar. Tužilac je pravni sledbenik „Đerdap – Turista“, a HE „Đerdap“ je kasnije ušao u sastav tužene „Elektroprivrede Srbije“ a.d. Dana 22.03.1972. godine između preduzeća u osnivanju HE „Đerdap“ Beograd i preduzeća „Đerdap – Turist“ turističke organizacije PKB zaključen je ugovor. Prema članu 1. ugovora HE „Đerdap“ je ustupila bez naknade zemljište „Đerdap – Turistu“ radi izgradnje objekata. Prema članu 6. ugovora „Đerdap – Turist“ ima pravo da bez dalje saglasnosti HE „Đerdap“ uknjiži svoje pravo na ustupljenim parcelama kod nadležnog zemljišno-knjižnog suda i katastarskih organa. Nakon toga, „Đerdap – Turist“ i HE „Đerdap“ dana 23.02.1973. godine zaključili su ugovor po kome je HE „Đerdap“ ustupio „Đerdap – Turistu“ na upravljanje i korišćenje 19 baraka u radničkom naselju Karataš sa pripadajućim zemljištem, a za iznos od tadašnjih 633.003 dinara. Isplata je predviđena u roku od 10 godina. Radi izgradnje spornih objekata pravni prethodnik tužioca je od nadležnih organa pribavio građevinske dozvole, a kasnije i upotrebne dozvole. Zaključkom Vlade Republike Srbije od 13.05.2010. godine, odlučeno je da se deo sporne nepokretnosti raspoređuje na korišćenje Ministarstvu prosvete, omladine i sporta, a čiji je sledbenik Zavod za sport i medicinu. Tom odlukom Vlada je (član 2) Ministarstvu prosvete, omladine i sporta, ustupila objekte 11 (kuglana), 29 (objekat - Poreč) i objekat 38 (streljana). Tužilac i njegov pravni prethodnik su bili u neposrednoj državini objekata broj 1, 2, 3, 6, 9, 10, 11, 19, 22, 29, 30, 31, 35, 36, 37 i 38 od dana kada je iste izgradio pa sve do 2016. godine kada ga je tuženi Zavod za sport i medicinu deposedirao prinudnim putem. Zbog navedenog tužilac je protiv naznačenog zavoda vodio spor radi smetanja državine u predmetu Osnovnog suda u Negotinu – Sudska jedinica u Kladovu P 416/16. Prema izveštaju SKN Kladovo od 27.02.2017. godine, 16/21 KO Sip, upisana je kao vlasništvo Republike Srbije – korisnik Zavod za sport i medicinu. Kat.parc.br. 1615 KO Sip i objekti upisani su kao javna svojina sa pravom korišćenja Hidroelektrane „Đerdap“ i Uprave carina Kladovo na po jednu polovinu – magacin broj 8. K.p. 1588/3 KO Sip, upisana je kao vlasništvo RS, a nosilac prava korišćenja (magacin broj 1 – pomoćni prostor) upisana je kao Hidroelektrana „Đerdap“ – koji privredni subjekt je pripojen „Elektroprivredi Srbije“. Skupština a.d. „Đardap Turist“ je dana 28.11.2000. godine donela odluku o usvajanju programa svojinske transformacije i odluku o izdavanju i prodaji akcija radi prodaje društvenog kapitala. Izvršena je raspodela akcija na zaposlene u skladu sa Zakonom o svojinskoj transformaciji („Službeni glasnik RS“, br. 32/97 i 10/2001). Međutim, u tom postupku transformacije akcionari nisu postali vlasnici imovine društva, bez obzira na udeo stečenih akcija (imovina društva je odvojena od imovine akcionara) i obzirom da akcije nisu stečene po javnom pozivu za upis i prodaju akcija i shodno izmenama Zakona (član 67) akcije su prenete Akcijskom fondu.

Pri ovako utvrđenom činjeničnom stanju, drugostepeni sud je zaključio da je tužilac stekao pravo svojine na spornim objektima po osnovu građenja na tuđem zemljištu. Pravni prethodnik tužioca je bio investitor izgradnje svih ovih objekata, pri čemu je dostavljena prateća dokumentacija za izgradnju koja glasi na pravnog prethodnika tužioca – odobrenje za gradnju i odobrenje za upotrebu tih objekata. Tužilac je dokazao da je njegov pravni prethodnik kao investitor obezbedio i posedovao finansijska sredstva za izgradnju pomenutih objekata. Dalje, pitanje prava svojine na zemljištu drugostepeni sud temelji na ugovoru zaključenom dana 22.03.1972. godine kojim ugovorom je pravnom prethodniku tužioca ustupljeno zemljište od HE „Đerdap“ i to veći broj parcela u KO Sip, među kojima su i parcele koje su predmet ovog spora 1621, 1615 i 1588/3 sve KO Sip. Pravni prethodnik tužioca je na takav način stekao pravo svojine na predmetnom zemljištu, mada to pravo po navedenom ugovoru nikada nije upisao kao titular prava na tom zemljištu kod Službe za katastar nepokretnosti. Sticanjem svojine na određenim objektima predstavlja originarni način sticanja svojine u smislu člana 20. i člana 21. i 22. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa. Pravni prethodnik tužioca je dobio zemljište po ugovoru iz 1972. godine kada mu je isto ustupljeno bez naknade i na istom je izgradio sporne objekte. Pravo korišćenja je uže od prava svojine, a izgradnjom objekata ako je lice savesno, stiče se i pravo korišćenja na tom zemljištu. Pravnom prethodniku tužioca je sporno zemljište dato na zakonit način, a po osnovu napred naznačenog ugovora.

Po oceni Vrhovnog suda, u ovoj pravnoj stvari drugostepeni sud je pošao od pogrešne primene materijalnog prava pri čemu je nepotpuno utvrđeno činjenično stanje što je rezultiralo donošenjem nepravilne odluke.

Sud pravni osnov za usvajanje tužbenog zahteva zasniva na činjenici da je tužiocu ustupljeno zemljište po ugovoru zaključenom 1972. godine i da je pravni prethodnik tužioca uz građevinske dozvole i kao invetitor sopstvenim sredstvima izgradio objekte. Izdate su upotrebne dozvole, pravni preduzetnik je koristio sporne objekte za obavljanje delatnosti a kasnije je uživao kao pravni sledbenik.

Izvršena je svojinska transformacija shodno Zakonu o svojinskoj transformaciji („Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 32/97 i 10/2001). Međutim, sud konstatuje (str. 9 stav 2 obrazloženja) da shodno navedenom u procesu svojinske transformacije kapitala nije došlo do prenosa bilo kakvih svojinskih prava u pogledu imovine preduzeća, već je promena sprovedena isključivo u pogledu strukture kapitala i vlasništva nad tim kapitalom, a koji se ni pod kojim uslovima ne može poistovetiti sa imovinom preduzeća kao zbirom prava i obaveza jednog subjekta. U postupku svojinske transformacije akcionari ne postaju vlasnici imovine društva, bez obzira na udeo stečenih akcija, budući da je imovina društva odvojena od imovine akcionara. Na strani 9 stav 3 presude drugostepeni sud navodi: „da se akcije za koje nije objavljen javni poziv za upis i prodaju akcija na dan stupanja na snagu tog Zakona o preduzećima koja su izvršila privatizaciju dela društvenog, odnosno državnog kapitala prema odredbama Zakona o svojinskoj transformaciji („Službeni glasnik Republike Srbije“ br. 132/97 i 10/2001) prenosi akcijskom fondu – član 47.

U kontekstu navedenog, ako su akcije prenete akcijskom fondu onda je nejasno da li je došlo do privatizacije tužioca i u kom obimu. Prema podacima iz APR-a „Đerdap Turist“ doo – Dunavska broj 50 je uknjiženo kao akcionarsko društvo a vlasnik je kompanija „Trgovinsko društvo Tekijana“ – jednočlano društvo DOO – Tekija čiji je direktor BB. Drugostepeni sud navodi (strana 9 stav 3) „da u postupku svojinske transformacije akcionari ne postaju vlasnici društva bez obzira na udeo stečenih akcija, budući da je imovina društva odvojena od imovine akcionara“. Nejasno je kako je onda tužilac u APR-u uknjižen da je u vlasništvu kompanije „TD Tekijana“ DOO. Ako je bila privatizacija društvenog preduzeća morala je biti izvršena procena imovine istog i novi vlasnik privatizovanog preduzeća stiče u okviru istog onu imovinu (nekretnine i pokretne stvari) koje su bile predmet procene. One nepokretnosti koje nisu bile predmet procene i privatizacije postaju vlasništvo Republike Srbije. Postupak privatizacije je upravni postupak. Ako određena imovina nije bila predmet procene i prodaje u postupku privatizacije (što sve u ovom postupku uopšte nije utvrđivano a od bitne je važnosti) da li se može u sudskom postupku to nadomestiti. Osim toga, u ugovoru o ustupanju od 1973. godine nisu identifikovane parcele date pravnom prethodniku tužioca na korišćenje. Pravnom prethodniku tužioca su preneti i određeni montažni objekti. Tužilac traži da se utvrdi da je vlasnik i montažnih objekata i da ima pravo korišćenja zemljišta ispod objekata. Ti objekti su pripadali glavnoj stvari, ne mogu se tretirati kao samostalna stvar. Nije utvrđivan ni položaj tih objekata na parceli, niti njihova funkcija samostalnosti.

Sve napred navedene činjenice nisu utvrđene a iste su od bitnog značaja za odlučivanje o ovoj pravnoj stvari. U ponovnom postupku drugostepeni sud će imati u vidu iznete primedbe, po istima postupiti i nakon ocene svih izvedenih dokaza doneće zakonitu odluku.

Imajući u vidu napred izneto, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković