Apelacioni sud u Kragujevcu je. presudom Gž 936/24 od 12.02.2025. godine, stavom prvim izreke, odbio kao neosnovane žalbe parničnih stranaka i potvrdio presudu Višeg suda u Požarevcu P 53/2023 od 15.01.2024. godine. Stavom drugim izreke, odbijeni su zahtevi parničnih stranaka za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužena je izjavila blagovremenu reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pravnosnažnu presudu, u pobijanom delu, primenom odredbe člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11...10/23) u vezi odredbe člana 92. Zakona o uređenju sudova (''Službeni glasnik RS'', br. 10/23) i utvrdio da je revizija osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a navodima revizije tužene neosnovano se ukazuje na bitne povrede iz odredbe člana 374. stav. 2. tačke 6, 8, 10. i 11. istog Zakona, jer nijedna od tih bitnih povreda nije učinjena u postupku pred drugostepenim sudom. Tužena u reviziji takođe ukazuje na bitnu povredu iz odredbe člana 374. stav 2. tačka 12. Zakona o parničnom postupku međutim, ta bitna povreda nije razlog za izjavljivanje revizije u smislu odredbe člana 407. stav 1. tačka 2. istog Zakona.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, parnične stranke su sestre, čiji su roditelji bili otac VV i majka GG. Otac parničnih stranaka se bavio saračkim zanatom, a majka je bila domaćica. Majka GG je preminula 2012. godine, a otac VV 2018. godine. Ostavinski postupak iza smrti oca je prekinut a tužilja upućena da ostvaruju svoja svojinska prava u parničnom postupku. Tužena je napustila porodičnu zajednicu 1994. godine, kada se udala, dok tužilja, u zajedničkom porodičnom domaćinstvu nije živela samo u periodu od 1986. do 1987. godine.Tužilja je 1987. godine doživela nezgodu zbog čega joj je amputiran deo desne noge, pa je ostvarila značajna sredstva po osnovu naknade iz osiguranja. Prema preostaloj radnoj sposobnosti pomagala je ocu i majci sa kojima je živela, kako pri obavljanju staračke delatnosti, tako i kod kućnih poslova. Do 1994. godine, porodična zajednica je imala četiri člana koju su činili roditelje stranaka i same parnične stranke, a nakon što je tužena napustila porodičnu zajednicu, od 1994. godine do 2012. godine, zajednica je imala tri člana (roditelje stranaka i tužilju), te od 2012. godine do 2018. godine, dva člana (oca VV i tužilju, nakon smrti majke GG). Predmetna k.p. br. .../... KO ... stečena je u bračnoj zajednici roditelja parničnih stranaka i vodi se kao svojina oca VV. Po odobrenju za gradnju iz 1973. godine, roditelji parničnih stranaka započeli su izgradnju porodične stambene zgrade koja je označena kao objekat br. 2-porodična stambena zgrada, a čine je prizemlje i sprat bruto površine 84 m2. Zajedničkim radom i sredstvima roditelja stranaka u periodu od 1989. godine do 1991. godine obavljeni su radovi na tom objektu, u smislu dogradnje i adaptacije. Na istoj parceli nalazi se i objekat br. 1, porodična stambena zgrada u površini od 59 m2 i objekat br. 3, koje nisu predmet ovog spora. Veštačenjem je utvrđena građevinska vrednost objekta br. 2, postojećeg na k.p. br. .../..., tako da u vreme izvođenja radova, bez amortizacije iznosi 4.163.040,00 dinara, a u vreme veštačenja bez amortizacije 8.933.190,00 dinara, u koju vrednost je uračunata i vrednost parcele. U toku bračne zajednice oca VV i majke GG, stečena je i poslovna prostorija na k.p. br. .../... KO ... i to lokal i podrum. Prilikom kupovine 1988. godine lokal je imao xcpodrum do kog se dolazilo stepeništem i bio je bez vode i struje. Nakon kupovine je renoviran tako što je uvedna voda, kanalizacija, struja i napravljen wc. U suterenu ovog poslovnog prostora, 1997. godine adaptiran je i podrum u poslovni prostor, te je urađeno spoljno stepenište, wc, drveni portal, postavljen laminat, urađena voda, kanalizacija i struja. Objekat br. 3 (prizemlje) postojeći na k.p. br. .../... KO ... koji se nalazi na uglu ulica ... i ..., je takođe poslovni prostor koji se sastoji od tri prostorije, ukupne površine 12,15 m2, u kom prostoru je tužilja 2020. godine izvršila adaptaciju spoljnih i podnih pločica, zamenu sanitarija, aluminijumskog portala sa roletnama. Veštačenjem je utvrđeno da je u vreme kupovine 1978. godine objekat br. 1 (prizemlje) postojeći na k.p. br. .../... KO ... i imao vrednost od 300.277,40 dinara, a u vreme veštačenja, bez amortizacije vredi 1.171.073,30 dinara. U vreme kupovine, podrum je imao vrednost 203.422,56 dinara, a u vreme presuđenja vredi 511.638,56 dinara. Građevinska vrednost u vreme kupovine objekta br. 3 koji na terenu predstavlja prizemlje postojeće na k.p. br. .../... KO ..., u vreme sticanja 1978. godine iznosila je 573.780,00 dinara, a u vreme presuđenja, bez amortizacije 788.535,00 dinara, a sa amortizacijom 559.143,76 dinara.

Polazeći od odredbi članova 170, 171, 177, 186.-187. i 195. Porodičnog zakona, u vezi odredbi članova 9, 13, 17, 18. i 19. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa, nižestepeni sudovi su tužbeni zahtev tužilje delimično usvojili, utvrđujući njen udeo u sticanju imovine koja je predmet ove parnice. Po oceni nižestepenih sudova, otac parničnih stranaka se, kao glava porodice bavio saračkim zanatom koji je i omogućavao direktno sticanje novca tako što je i nakon što je ostvario penziju bio aktivan u svim izvođenim radovima, sve do svoje smrti. Majka, GG ima doprinos ne samo u direktnom obezbeđenju zarade već i u višegodišnjem omogućavanju VV, pa i AA da rade zanatski posao, kao i u pogledu brige o ćerkama dok nisu postale radno sposobne, odnosno dok se tužilja nije oporavila od povrede. Pri odlučivanju o doprinosu tužilje, nižestepeni sudovi su imali u vidu činjenice kada je otišla i vratila se u domaćinstvo, odnosno da jedno vreme nije bila u zajedničkom domaćinstvu u vreme povrede i oporavka, te da od kraja 1986. godine živi u domaćinstvu, posle razvoda ali i da je 1987. godine doživela tešku povredu koja je svakako ograničila njene radne sposobnosti i zbog koje joj je bio potreban duži oporavak i lečenje. Nižestepeni sudovi zaključuju da je tužilja ostvarivala prihode i imala doprinos u ulaganju odnosno sticanju zajedničke imovine, ali da je imala i obaveze u vezi brige o detetu i njegovom izdržavanju. Dalje, nižestepeni sudovi su pri odlučivanju imali u vidu da tužilja nije dostavila dokaze o ostvarivanju odštete u iznosu od 250.000 evra po osnovu osiguranja i da je svakako imala znatna ulaganja od 45.000 evra za kupovinu stana u ..., pri čemu je njena penzija ispod minimalne sume zarade - 20.000,00 dinara. Međutim, imajući u vidu njenu pomoć ocu u saračkoj delatnosti, njeno ulaganje kroz novčana sredstva zajedno sa ocem, odnosno pomoć majci do 2012. godine, angažovanje oko izvođenja radova pri nabavci materijala, organizovanju radnika, pripremi hrane i slično, te prihodima od zajedničke imovine dobijene u vidu zakupnine, nižestepeni sudovi nalaze da postoji doprinos tužilje u zajedničkoj imovini. Što se tiče tužene, nižestepeni sudovi zaključuju da je i ona pomagala ali u znatnoj meri manje nego tužilja, ocu, u saračkoj delatnosti do 1994. godine do kad je bila u domaćinstvu, zbog čega, po mišljenju nižestepenih sudova postoji i njen doprinos u sticanju zajedničke imovine. Imajući u vidu period od kada su vršeni određeni radovi, vrednost i vrstu tih radova, vreme do kada su otac i majka živeli, period kada se majka razbolela ali i period njene pomoći, pre svega suprugu, posrednim doprinosom koji mu je omogućio da radi, ali i tužilji da se bavi saračkim zanatom odnosno prodajom tih proizvoda, te pomoć koju je tužena pružala ocu pri obavljanju saračke delatnosti, nižestepeni sudovi su zaključili da su doprinosi oca odnosno tužilje sa udelom 6/16, majke 3/16 i tužene 1/16. U odnosu na vrednost zajedničke imovine i to predmetnog stambenog objekta od 8.933.190,00 dinara, 6/16, koliko su doprinosi oca i tužilje iznosi 3.349.946,25 dinara, majke GG sa udelom 3/16 iznosi 1.647.973,12 dinara i tužene 558.324,37 dinara. Ukupna vrednost zemljišta, kao posredne imovine oca i objekta iznosi 9.372.898,86 dinara a dovodeći u vezu doprinos oca od 3.789.655,11 dinara u odnosu na ukupnu vrednost ove imovine od 9.372.989,86 dinara, dobija se procenat od 40%. Doprinos majke koji se odnosi na zajedničku imovinu od 3/16 iznosi 1.674.973,12 dinara a dovođenjem u vezu sa ukupnom vrednošću objekta i zemljišta od 9.372.898,86 dinara dobija se procenat od 18%. Konačno udeo tužene u sticanju zajedničke imovine je 558.324,37 dinara koji kada se dovede u vezu sa ukupnom vrednošću zemljišta i objekta daje procenat od 6%; s toga sud nalazi da je udeo tužilje u vezi predmetnog stambenog objekta broj 2 po osnovu sticanja u porodičnoj zajednici 36%. Kada je u pitanju sticanje poslovnog prostora označenog kao poslovni prostor broj 1 na kp br. .../... K.O. ..., nižestepeni sudovi zaključuju da je doprinos roditelja 3/8 a stranaka 1/8. Nižestepeni sudovi nalaze da su dokupljeni prostor stekli majka, otac i tužilja sa jednakim doprinosom od po 1/3 što znači da je kod dokupljivanja njihov doprinos po 76.387,28 dinara. Tužiljini doprinos prema uloženim radovima na poslovnoj prostoriji iznosi 28% a doprinos tužene je 4%. U odnosu na deo poslovnog prostora broj 2 od 13,06 m2, nižestepeni sudovi su našli da su doprinose radom i sredstvima imali roditelji parničnih strnakaa sa po 3/8 a stranke sa po 1/8. Nakon izvršenih radova vrednost poslovnog prostora je uvećana za 60% u odnosu na njegovu cenu na dan sticanja 1988. godine pa udeo tužilje iznosi 25% dok je udeo tužene 5%. Što se tiče poslovnog prostora na kp br. .../... K.O. ..., označenog kao poslovni prostor broj 3 koji je stečen `80-ih godina, nižestepeni sudovi nalaze da je isti stečen iz sredstava i rada roditelja i stranaka s tim što je doprinos oca i majke od po 3/8 a tuženih 1/8. Međutim, kada bi ovaj objekat kao zaostavštinu, tužilja i tužena podelile na po ½, to vodi zaključku da je tužilja vršila ulaganje u iznosu od 211.055,00 dinara i da ona ima pravo na obligacioni izdatak za potraživanje od 107.527,50 dinara koliko je uvećana vrednost ovog lokala. S toga, po mišljenju nižestepenih sudova, tužilja ima pravo na 1/8 predmetnog poslovnog prostora po osnovu doprinosa radom i sredstvima u toku trajanja porodične zajednice, a po osnovu adaptacije, kada je prekinuta zajednica, ima pravo na obligaciono-pravno potraživanje u vrednosti od 107.527,50 dinara sa pripadajućom kamatom.

Po oceni Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su pogrešno primenili materijalno pravo a zbog toga je činjenično stanje nepotpuno utvrđeno.

Imovinski odnosi članova porodične zajednice propisani su odredbom člana 195. Porodičnog zakona, tako što imovina koju su zajedno sa supružnicima, odnosno vanbračnim partnerima stekli radom članovi njihove porodice u toku trajanja zajednice života u porodičnoj zajednici predstavlja njihovu zajedničku imovinu (stav 1). Na imovinske odnose članova porodične zajednice shodno se primenjuje odredba ovog člana o imovinskim odnosima supružnika, osim odredbe člana 176. stav 2. (upisivanje u javni registar) i člana 180. stav 2. (pretpostavka o jednakim udelima), na osnovu stava 3. te odredbe Zakona.

Utvrđivanje udela u sticanju zajedničke imovine članova porodične zajednice podrazumeva, pre svega, razjašnjenje koja je konkretno imovina stečena radom svih članova porodične zajednice i, kao takva, ulazi u zajedničku imovinu u smislu odredbe člana 195. Porodičnog zakona. Potom je potrebno utvrditi udeo svakog člana porodične zajednice u sticanju zajedničke imovine imajući u vidu sve parametre koji su od uticaja na utvrđivanje doprinosa svakog pojedinog člana porodične zajednice (rad, novčana sredstva, prihodi od posebne imovine i slično). Kada sud utvrdi procenat doprinosa člana porodične zajednice sticanju zajedničke imovine porodične zajednice, onda se taj procenat odnosi na svaku pojedinu stvar zajedničke imovine porodične zajednice. Dakle, nižestepeni sudovi su pogrešno primenili materijalno pravo utvrđivanjem različitih procenata doprinosa tužilje sticanju pojedinih stvari iz zajedničke imovine porodične zajednice (36%, 28%, 25% i 1/8 idealnih delova), te različitim obračunom doprinosa tužilje adaptaciji poslovnog prostora broj 3 za koji joj je priznato novčano potraživanje (obligaciono-pravni zahtev). Suprotno tome, pravilna primena odredbe člana 180. Porodičnog zakona podrazumeva utvrđenje ukupnog doprinosa svakog člana porodične zajednice sticanju zajedničke imovine, što znači da na svim stvarima koje predstavljaju zajedničku imovinu porodične zajednice, svaki njen član ima pravo na isti udeo, srazmerno svom doprinosu u sticanju sredstava zajedničke imovine porodične zajednice.

U ponovnom postupku potrebno je da prvostepeni sud, postupajući po primedbama iz ovog rešenja, o tužbenom zahtevu tužilje donese novu odluku.

Na osnovu odredbe člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković